Wojenna lekcja z Ukrainy. Jak polskie wojsko dostosowuje medycynę polową do ery dronów?

Były minister obrony narodowej Mariusz Błaszczak, złożył interpelacje poselską nr 18150 do ministra obrony narodowej w sprawie dostosowania procedur medycznych i ewakuacji rannych do zagrożeń wynikających z masowego użycia dronów na współczesnym polu walki. Jak czytamy w uzasadnieniu:

"W ostatnich latach doświadczenia z konfliktu na Ukrainie jednoznacznie pokazały, że bezzałogowe statki powietrzne całkowicie zmieniły charakter współczesnego pola walki. Drony rozpoznawcze i uderzeniowe sprawiły, że przemieszczanie ludzi, sprzętu oraz organizacja punktów medycznych wymagają nowych procedur i odpowiednich zabezpieczeń. Szczególne zaniepokojenie budzi porównanie ćwiczeń wojsk państw NATO. Podczas ćwiczenia „Fighter Lion” armia Królestwa Niderlandów wykorzystywała rozbudowane rozwiązania ograniczające zagrożenie ze strony dronów, obejmujące m.in. maskowanie i osłonę punktów medycznych oraz zabezpieczanie ciągów komunikacyjnych siatkami ochronnymi. Z kolei podczas ćwiczenia „Dzielny Dzik '26” ewakuacja poszkodowanych prowadzona była z otwartej przestrzeni, z wykorzystaniem namiotowych punktów medycznych, co – przy założeniu aktywności środków bezzałogowych – mogłoby prowadzić do poważnych strat".

Poseł zadał więc następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Obrony Narodowej przeprowadziło analizę doświadczeń z wojny na Ukrainie dotyczących organizacji wojskowej ewakuacji medycznej w warunkach zagrożenia ze strony dronów?
2. Czy obowiązujące procedury medyczne i ewakuacyjne Sił Zbrojnych RP zostały zaktualizowane o wnioski wynikające z masowego wykorzystania bezzałogowych statków powietrznych na współczesnym polu walki?
3. Dlaczego podczas ćwiczenia „Dzielny Dzik '26” nie zastosowano rozwiązań ograniczających wykrywalność oraz podatność punktów medycznych i tras ewakuacji na ataki z wykorzystaniem dronów?
4. Czy scenariusze ćwiczeń organizowanych przez Wojsko Polskie przewidują obecnie realistyczne zagrożenie ze strony rozpoznawczych i uderzeniowych systemów bezzałogowych, w tym ataków prowadzonych w sposób ciągły?
5. Czy MON planuje wprowadzenie obowiązkowych standardów zabezpieczania punktów medycznych, tras ewakuacji oraz miejsc koncentracji żołnierzy przed obserwacją i atakiem z wykorzystaniem dronów?
6. Czy prowadzone są prace nad wyposażeniem jednostek wojskowych w mobilne systemy maskowania, siatki antydronowe oraz inne środki biernej ochrony infrastruktury polowej?
7. Jakie środki finansowe zostały przeznaczone w latach 2025–2026 na rozwój zdolności wojskowej służby zdrowia w zakresie funkcjonowania w środowisku nasyconym bezzałogowymi systemami rozpoznawczymi i uderzeniowymi?
8. Czy MON planuje zmianę programów szkolenia wojsk medycznych i wojsk operacyjnych w celu dostosowania ich do realiów współczesnego pola walki, na którym dominującym zagrożeniem są systemy bezzałogowe?
9. Czy resort obrony analizował rozwiązania stosowane przez armie sojusznicze, w szczególności państw NATO, dotyczące organizacji ewakuacji medycznej odpornej na zagrożenie ze strony dronów? Jeżeli tak, które z tych rozwiązań zostaną wdrożone w Siłach Zbrojnych RP?
10. W jakim terminie Ministerstwo Obrony Narodowej planuje pełne wdrożenie nowych standardów ochrony medycznych punktów ewakuacyjnych oraz łańcucha MEDEVAC przed zagrożeniem ze strony bezzałogowych systemów bojowych?

Analiza ukraińskich doświadczeń i etapowe zmiany

Resort obrony narodowej uważnie przygląda się realiom konfliktu za naszą wschodnią granicą, gdzie drony stały się kluczowym narzędziem walki i rozpoznania. Jak czytamy w oficjalnej odpowiedzi udzielonej przez sekretarza stanu w MON Pawła Bejdę:

"Ministerstwo Obrony Narodowej na bieżąco analizuje przebieg konfliktu zbrojnego w Ukrainie oraz wynikające z niego zagrożenia, w tym główne kierunki i trendy rozwoju działań oraz przeciwdziałania zagrożeniom m.in. związanym z organizacją wojskowej ewakuacji medycznej w warunkach zagrożenia oddziaływaniem bezzałogowych systemów powietrznych."

Proces modernizacji wojskowej służby zdrowia nie jest jednak jednorazowym wydarzeniem, lecz ciągłym procesem dostosowawczym, który jest ściśle powiązany z pozyskiwanymi na bieżąco obserwacjami. Wiceszef MON podkreśla, że: "Wdrażanie nowych rozwiązań w zakresie ochrony medycznych punktów ewakuacyjnych oraz elementów łańcucha MEDEVAC odbywa się etapowo, zgodnie z priorytetami i dostępnymi zasobami."

Ze względu na niezwykle dynamiczny charakter zagrożeń na polu walki nie wyznaczono sztywnej daty zakończenia tych reform, a działania te mają charakter ciągły.

Cztery filary przeżywalności personelu i rannych

Aktualizacja procedur medycznych koncentruje się na kilku krytycznych obszarach, które decydują o bezpieczeństwie żołnierzy w strefie rażenia bezzałogowców. W procesie planowania rozwoju Sił Zbrojnych RP uwzględniane są w szczególności zagadnienia dotyczące:

• funkcjonowania pododdziałów w warunkach stałego zagrożenia ze strony bezzałogowych systemów rozpoznawczych i uderzeniowych,
• organizacji ewakuacji medycznej,
• maskowania i ograniczania sygnatur (śladów termicznych i radiolokacyjnych),
• zwiększania przeżywalności personelu i sprzętu na polu walki.

Doświadczenia te przenoszone są bezpośrednio na poziom szkoleniowy. Jak wskazuje Paweł Bejda:

"Programy szkolenia wojsk medycznych są aktualizowane na podstawie doświadczeń z wojny w Ukrainie i stosowane podczas kursów dla personelu medycznego i niemedycznego."

Sojusznicze wzorce i reforma struktur MEDEVAC

Polska nie działa w izolacji – MON analizował rozwiązania stosowane przez armie państw NATO w celu stworzenia systemu ewakuacji medycznej, który byłby maksymalnie odporny na ataki dronów.

Obecnie Ministerstwo Obrony Narodowej prowadzi zaawansowane prace nad zmianami struktur organizacyjnych elementów ewakuacji medycznej, ze szczególnym uwzględnieniem drogi powietrznej. Jednocześnie wiceszef resortu przypomina o kluczowej zasadzie taktycznej związanej z klasycznym transportem rannych: "ewakuacja medyczna z użyciem pojazdów sanitarnych odbywa się w strefie, w której zapewniona jest swoboda zarówno pod względem ruchu jak i manewru elementów medycznych."

Potrzeby w zakresie maskowania i ochrony zostały ujęte również w perspektywicznym Programie rozwoju SZ RP na lata 2025–2039. Trwające prace analityczno-koncepcyjne mają na celu podniesienie zdolności maskowania wojsk oraz obiektów, jednak dokładne informacje o Centralnych Planach Rzeczowych i systemach funkcjonalnych pozostają niejawne.

„Dzielny Dzik ’26” – sprawdzian realiów pola walki w praktyce

Teoretyczne założenia i nowe instrukcje są weryfikowane podczas manewrów poligonowych. Przykładem takich działań były ćwiczenia taktyczne „Dzielny Dzik ’26”, w których aktywny udział wziął m.in. 2. Wojskowy Szpital Polowy, rozwijający elementy placówki medycznej Poziomu 2.

Podczas ćwiczeń rygorystycznie przestrzegano podziału zadań defensywnych. Jednostki medyczne nie odpowiadają bezpośrednio za zwalczanie dronów przeciwnika: "jednostki medyczne stosują tak zwaną obronę bierną przed dronami – obronę czynną prowadzą wyspecjalizowane elementy spoza podsystemu zabezpieczenia medycznego" - czytamy w odpowiedzi.

MON zapewnia przy tym, że szkolenia te nie mają charakteru wyłącznie pozorowanego. Wszystkie manewry organizowane w Siłach Zbrojnych RP są planowane tak, aby jak najdokładniej odzwierciedlały realne warunki bojowe – od fazy planowania i dokumentacji rozkazodawczej, aż po realizowane w części praktycznej rzeczywiste epizody i manewry wojsk.

Rany od dronów na Ukrainie. Jakie obrażenia powodują?

Pole bitwy w Ukrainie jest nasycone dronami w stopniu dotąd niespotykanym. Szacuje się, że Ukraina jest w stanie produkować miliony bezzałogowców rocznie, co nadaje im charakter "precyzyjnej broni masowej". Największe zagrożenie stanowią tanie i masowo produkowane drony FPV (First Person View), które, uzbrojone w ładunki wybuchowe, działają jak pociski kamikadze. Atakują pojedynczych żołnierzy, okopy, pojazdy, a nawet zespoły medyczne. Dołączają do nich cięższe drony-bombowce zrzucające zmodyfikowane granaty oraz drony rozpoznawcze, które eliminują możliwość bezpiecznego poruszania się w strefie przyfrontowej. Ta ciągła obecność zagrożenia z powietrza wywiera ogromną presję psychiczną na żołnierzach i całkowicie zmienia taktykę działań.

Obrażenia spowodowane przez drony znacząco różnią się od klasycznych ran postrzałowych. Pułkownik Kostiantyn Humeniuk, główny chirurg armii ukraińskiej, podkreśla, że obecnie niemal wszystkie urazy na froncie mają związek z bezzałogowcami.

Atak drona FPV, którego koszt jednostkowy to zaledwie kilkaset dolarów, generuje potężną falę uderzeniową i rozrzuca setki małych odłamków, powodując specyficzny typ obrażeń. Lekarze opisują pacjentów jako „przepuszczonych przez maszynkę do mięsa”, ponieważ małe fragmenty metalu i plastiku penetrują całe ciało, uszkadzając tkanki miękkie, naczynia krwionośne i nerwy. Liczne, często zanieczyszczone odłamki prowadzą do trudnych w leczeniu infekcji – walka z krwawieniem to pierwszy etap, ale wielu pacjentów przegrywa drugą walkę, jaką jest sepsa. Eksplozja z bliskiej odległości często powoduje rozległe uszkodzenia wewnętrzne oraz urazowe amputacje kończyn, a w wielu przypadkach amputacja pozostaje jedyną procedurą ratującą życie ze względu na skalę zniszczeń tkanki lub niemożność szybkiej ewakuacji.

Nawet jeśli żołnierz uniknie bezpośredniego trafienia odłamkami, fala uderzeniowa (blast) powoduje poważne, choć często niewidoczne obrażenia. Do najczęstszych należą urazy ciśnieniowe, które objawiają się pęknięciem błon bębenkowych, krwawieniem wewnętrznym i uszkodzeniem tkanek miękkich. Powszechne są również urazowe uszkodzenia mózgu (TBI), które mogą prowadzić do długotrwałych problemów neurologicznych. Ciągły stres związany z wszechobecnym "bzyczeniem" dronów jest także przyczyną ciężkich urazów psychicznych i zespołu stresu pourazowego (PTSD).

Medycyna pola walki w erze dronów – nowe wyzwania

"Dronizacja" pola walki obnażyła słabość dotychczasowych systemów zabezpieczenia medycznego, budowanych na doświadczeniach z Iraku i Afganistanu. Standard "złotej godziny", czyli ewakuacja rannego do placówki chirurgicznej w ciągu 60 minut, stał się w dużej mierze iluzją.

Drony, zwłaszcza FPV, nieustannie patrolują pole bitwy, co sprawia, że ewakuacja rannych (CASEVAC) jest ekstremalnie niebezpieczna. Medycy i ambulanse stały się celami priorytetowymi, a Rosjanie często stosują taktykę "double-tap" – ponownego ataku w miejsce, gdzie udzielana jest pomoc. W rezultacie czas ewakuacji dramatycznie się wydłużył, niekiedy do wielu godzin, a nawet dni. Ranni żołnierze wykrwawiają się w okopach, ponieważ dotarcie do nich jest niemożliwe. W odpowiedzi na te wyzwania, Ukraińcy zaczęli z powodzeniem wykorzystywać ciężkie drony do ewakuacji rannych z linii frontu, co otwiera nowy rozdział w ratownictwie medycznym.

Poza tym pacjenci z obrażeniami od dronów wymagają skomplikowanego, wieloetapowego leczenia. Konieczne są liczne operacje usuwania odłamków, rekonstrukcje tkanek i naczyń oraz długotrwała antybiotykoterapia w celu zwalczania zakażeń. Dramatycznie wzrosła liczba amputacji, które dla wielu stają się ceną za przeżycie. Rehabilitacja, zarówno fizyczna, jak i psychologiczna, to proces trwający miesiącami, a często latami. Pacjenci zmagają się z bólami fantomowymi, zaburzeniami snu i atakami paniki.

Chociaż precyzyjne, zweryfikowane dane z frontu są trudne do uzyskania, dostępne raporty i szacunki ekspertów malują ponury obraz. Według danych z lutego 2026 roku drony odpowiadają za około 70–80% strat bojowych po obu stronach frontu, a ukraińscy medycy wojskowi szacują, że ponad 80% pacjentów trafiających do szpitali polowych to ofiary dronów. Rosyjskie badanie opublikowane w 2025 roku, przeprowadzone na grupie prawie 6000 rannych żołnierzy, wykazało, że 75,5% obrażeń było spowodowanych przez drony FPV. Dowództwo ukraińskich Sił Systemów Bezzałogowych podało z kolei, że w rekordowym październiku 2026 roku drony tej formacji raniły lub zabijały średnio 542 rosyjskich żołnierzy dziennie.