- Wsparcie dla Ukrainy stało się najbardziej polaryzującym tematem w Niemczech, wyprzedzając kwestię imigracji, co pokazuje najnowszy „Barometr Polaryzacji” drezdeńskiego centrum MIDEM.
- Ponad 40% Niemców, szczególnie na wschodzie kraju, uważa pomoc dla Ukrainy za nadmierną, co jest najwyższym wynikiem od lutego 2022 roku.
- Niemcy przekazały około 370 euro na mieszkańca na pomoc Ukrainie (bez świadczeń dla uchodźców), co stawia ich w środku europejskiej stawki, jednak ich wkład w stosunku do PKB jest niższy niż u innych krajów.
- Eksperci zdecydowanie odrzucają twierdzenia, że pomoc dla Ukrainy zabiera środki przeznaczone na szkoły czy świadczenia socjalne, wyjaśniając, że fundusze pochodzą z budżetu wojskowego lub specjalnych wyłączeń.
Przez lata niemiecką debatę publiczną zdominowała kwestia migracji, jednak najnowsze dane wskazują na fundamentalną zmianę. Badacze z Forum Mercator ds. Migracji i Demokracji (MIDEM) na Politechnice Drezdeńskiej, pod kierownictwem prof. Hansa Vorländera, stwierdzili, że to stosunek do pomocy dla Ukrainy jest obecnie najbardziej zapalnym i emocjonalnym tematem w niemieckim dyskursie.
Zgodnie z wynikami badania około 54% respondentów opowiada się za kontynuacją wsparcia dla Ukrainy i utrzymaniem dystansu wobec Rosji, a niecałe 29% badanych poparłoby zbliżenie z Rosją kosztem pomocy Ukrainie.
Pogłębianie się tych podziałów jest wyraźnie widoczne. Odsetek osób, które na skali od zera do dziesięciu wybrały najbardziej skrajną opcję prorosyjską, wzrósł z 13,7% do 17,3% w porównaniu z poprzednią edycją badania z 2025 roku. Jednocześnie około 17% ankietowanych nie miało zdania lub uznało, że nie ma wystarczających kompetencji, aby się wypowiedzieć.
Badanie nie pokazuje wprawdzie, czy osoby opowiadające się za zmniejszeniem pomocy dla Ukrainy sprzeciwiają się również rosnącym wydatkom na wojsko w Niemczech. Proporcje większości są jednak podobne. Tak więc tej wiosny 52 procent niemieckiej ludności opowiedziało się za wyższymi wydatkami na zbrojenia. 23,4 procent ankietowanych było temu przeciwnych.
Według najnowszego apelu kanclerza Friedricha Merza, chce on zobowiązać wszystkie 27 państw członkowskich UE do udzielania stałej pomocy Ukrainie i w związku z tym domaga się długoterminowego uwzględnienia tego wsparcia w nowych ramach finansowych UE.
Ile Niemców kosztuje pomoc dla Ukrainy?
AfD i BSW w kampaniach wyborczych argumentują ciągle, że Niemcy przeznaczyły już gigantyczne sumy na Ukrainę i że te pieniądze brakują teraz na szkoły, renty czy infrastrukturę. Sahra Wagenknecht mówiła o "miliardach zatopionych w czarnej dziurze Ukrainy”, podczas gdy w niemieckich szkołach dzieci nie uczą się już dobrze czytać, liczyć i pisać. Sondaże pokazują, że na wschodzie co drugi obywatel uważa, iż niemieckie wsparcie dla Ukrainy idzie za daleko. W skali całego kraju ten odsetek sięga już ponad 40 procent – najwyższy wynik od lutego 2022 roku. Poparcie dla Ukrainy wciąż istnieje, ale wyraźnie słabnie.
Berliner Zeitung dokonał analizy pomocy Niemiec dla Ukrainy w przeliczeniu na jednego mieszkańca i porównuje ją z innymi krajami. Rząd niemiecki mówi o około 100 miliardach euro od 2022 roku, co daje w przybliżeniu 1200 euro na mieszkańca, jednak w tej sumie znajdują się także świadczenia socjalne dla ukraińskich uchodźców w Niemczech oraz zobowiązania sięgające do 2030 roku. Instytut Gospodarki Światowej w Kilonii w swoim Ukraine Support Trackerze liczy wyłącznie pomoc już dostarczoną lub trwale przyznaną i według tych danych Niemcy przeznaczyły od stycznia 2022 do końca sierpnia 2026 około 30,8 miliarda euro, czyli mniej więcej 370 euro na osobę, średnio około 80 euro rocznie. Z rządowej kwoty 1200 euro na mieszkańca niemal 330 euro przypada wyłącznie na Bürgergeld dla uchodźców z Ukrainy mieszkających w Niemczech.
W porównaniu międzynarodowym Niemcy znajdują się w środku stawki. Norwegia przekazała około 2050 euro na mieszkańca, Dania niemal 1960 euro, a Szwecja ponad 1060 euro. Za nimi plasują się Estonia, Finlandia i Holandia z kwotami od 610 do 720 euro, a następnie Litwa i Łotwa. Niemcy z 370 euro idą niemal równo z Kanadą, nieco przed USA i Wielką Brytanią, które przeznaczyły około 330 euro na osobę. Choć Stany Zjednoczone w wartościach absolutnych dały najwięcej, suma ta rozkłada się na znacznie większą liczbę mieszkańców.
Różnice nie wynikają wyłącznie z poziomu zamożności. W relacji do produktu krajowego brutto Dania przeznaczyła około 3,5 procent swojego PKB, Norwegia 2,8 procent, a Niemcy tylko 0,86 procent (niecałe 30 miliardów euro). Polska, choć w ujęciu per capita daje mniej niż Niemcy, relatywnie do swojej gospodarki wypada lepiej i przekracza jeden procent PKB. W samym 2025 roku Niemcy przeznaczyły rekordowe 9,4 miliarda euro, czyli około 110 euro na mieszkańca, podczas gdy w okresie od stycznia do sierpnia 2026 było to dotychczas około 65 euro na osobę. Inne duże państwa UE dają wyraźnie mniej: Francja około 120 euro, Włochy około 70 euro, a Hiszpania około 55 euro na mieszkańca. Polska osiąga około 160 euro. Gdy doliczy się rachunkowy udział Niemiec w pomocy udzielanej przez instytucje unijne, wartość rośnie do około 640 euro na osobę, choć tych środków państwo niemieckie nie przekazuje Ukrainie bezpośrednio.
Twierdzenie, że pieniądze na Ukrainę zabierają środki szkołom czy pomocy społecznej, eksperci zdecydowanie odrzucają. Gwendolyn Sasse z Centrum Studiów Wschodnioeuropejskich i Międzynarodowych w rozmowie z ZDFheute wyjaśnia, że budżet federalny jasno rozdziela wydatki, a środki na Ukrainę pochodzą albo z budżetu wojskowego, albo podlegają specjalnemu wyłączeniu i nie konkurują z pieniędzmi na cele wewnętrzne. Więc nawet gdyby Niemcy całkowicie wstrzymały pomoc, zwolnionych środków nie dałoby się automatycznie przenieść na edukację czy politykę społeczną, bo wydatki obronne są wyłączone spod hamulca zadłużenia. Dziennikarz Robin Alexander podkreśla, że z powodu pomocy dla Ukrainy nie maleje ani jedna marka na emerytury ani nie są cięte świadczenia socjalne, środki te idą w zadłużenie, a nie są oszczędzane kosztem wydatków społecznych.
Polaryzacja afektywna: Kto najbardziej nie lubi inaczej myślących?
Badacze z Drezna przyjrzeli się nie tylko polaryzacji ideologicznej, ale także tzw. polaryzacji afektywnej. Określa ona, jak silna jest emocjonalna niechęć i odrzucenie wobec osób o odmiennych poglądach politycznych. Okazuje się, że to zwolennicy partii Alternatywa dla Niemiec (AfD) oraz Zielonych najczęściej deklarują negatywny stosunek do swoich politycznych oponentów. Autorzy badania podkreślają: „Obie grupy wykazują znacznie silniejszy potencjał polaryzacji afektywnej niż osoby bliskie partiom takim jak CDU/CSU, SPD czy Partia Lewicy”.
Analiza demograficzna wykazała również kilka interesujących zależności. Bardziej spolaryzowani emocjonalnie okazali się mężczyźni niż kobiety. Ponadprzeciętną tendencję do negatywnego nastawienia wobec osób o innym zdaniu wykazują także osoby po 70. roku życia oraz te z niższym poziomem wykształcenia.
Imigracja wciąż dzieli, choć inaczej
Fakt, że wsparcie dla Ukrainy stało się tematem numer jeden, nie oznacza, że kwestia imigracji przestała być istotna. Wręcz przeciwnie, pozostaje ona jednym z kluczowych punktów spornych. Zgodnie z badaniem, około dwie trzecie Niemców opowiada się za dalszym ograniczaniem możliwości imigracyjnych dla cudzoziemców. Co ciekawe, chociaż większość wciąż popiera imigrację wykwalifikowanych pracowników, odsetek ten znacząco spadł w porównaniu z poprzednimi latami.
Według danych , wiosną 56 proc. społeczeństwa popierało ułatwienia imigracji wykwalifikowanych pracowników zagranicznych. W Niemczech sprzeciwiało się temu 27 proc. Dla porównania, rok wcześniej 61 procent respondentów opowiadało się za ułatwieniem imigracji wykwalifikowanych pracowników. Wówczas 23 procent było temu przeciwnych.
Wewnętrzne podziały w partiach politycznych
Badanie rzuca również światło na wewnętrzną spójność elektoratów poszczególnych partii. Najbardziej zaskakujący wniosek dotyczy zwolenników AfD. Okazuje się, że jest to najbardziej podzielona wewnętrznie grupa w kwestii ochrony klimatu – bardziej niż wyborcy BSW, FDP czy CDU. Jednocześnie w sprawach dotyczących imigracji elektorat AfD jest najbardziej jednorodny i zgodny ze wszystkich badanych grup.
Prezentowane dane pochodzą z reprezentatywnego badania „Barometr Polaryzacji 2026”, które zostało przeprowadzone w marcu tego roku przez instytut badania opinii YouGov na zlecenie MIDEM. W ankiecie wzięło udział 2785 osób w wieku 18 lat i więcej. Oprócz stosunku do wojny w Ukrainie, pytano również o postawy wobec redystrybucji dóbr, ochrony klimatu i integracji. Co istotne, badacze nie stwierdzili ogólnego wzrostu polaryzacji w niemieckim społeczeństwie w porównaniu z rokiem 2025 – zmienił się jedynie główny temat sporu.
Podcasty
Playlisty tematyczne
