Spis treści
Poseł Jarosław Krajewski we wrześniu złożył interpelacje nr 19821 do ministra obrony narodowej w sprawie luki w systemie obrony antydronowej Polski oraz harmonogramu budowy systemu SAN. Jak czytamy w uzasadnieniu:
W czerwcowym numerze miesięcznika „Polska Zbrojna“ nr 6/2026, w wywiadzie z gen. bryg. Michałem Marciniakiem, zastępcą szefa Agencji Uzbrojenia i pełnomocnikiem Ministra Obrony Narodowej do spraw budowy systemu zintegrowanej obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej, przedstawiono informacje dotyczące rozbudowy Tarczy Polski o zdolności do zwalczania bezzałogowych statków powietrznych. Pierwotnie budowany system obrony powietrznej miał opierać się na trzech warstwach: bardzo krótkiego, krótkiego i średniego zasięgu, natomiast dopiero pod koniec 2025 r. resort obrony zdecydował o konieczności znaczącego rozwinięcia zdolności antydronowych. Odpowiedzią na tę potrzebę ma być system SAN.
Szczególne zaniepokojenie budzi przy tym stwierdzenie, że obecnie wykorzystywane systemy Pilica oraz Pilica+ są przeznaczone przede wszystkim do zwalczania klasycznych zagrożeń powietrznych i posiadają jedynie ograniczone zdolności do zwalczania bezzałogowych statków powietrznych. W wywiadzie wskazano ponadto, że choć doświadczenia wojny na Ukrainie od dawna potwierdzały rosnące znaczenie masowego użycia bezzałogowców, punktem zwrotnym w procesie podejmowania decyzji zakupowych miało stać się dopiero bezpośrednie zagrożenie związane z naruszaniem polskiej przestrzeni powietrznej przez rosyjskie drony.
Jak pisał dalej poseł:
Okoliczności te rodzą pytanie, czy rozwój polskich zdolności antydronowych następował z odpowiednim wyprzedzeniem. Wojna w Ukrainie już od kilku lat pokazuje, że bezzałogowe statki powietrzne – zarówno rozpoznawcze, jak i uderzeniowe – są jednym z podstawowych środków walki współczesnego pola bitwy. Jednocześnie wykorzystywanie kosztownych rakiet przeciwlotniczych do zwalczania relatywnie tanich i produkowanych masowo dronów jest rozwiązaniem ekonomicznie nieefektywnym. Sam przedstawiciel Agencji Uzbrojenia wskazuje w przywołanym wywiadzie na potrzebę posiadania masowo produkowanych, niedrogich efektorów pozwalających na wykrywanie, zwalczanie, a następnie eliminowanie tego rodzaju zagrożeń.
Według przedstawionych informacji wartość kontraktu na system SAN wynosi około 15 mld zł, a jego przedmiotem jest dostawa 18 baterii do końca 2027 r. Poszczególne baterie mają obejmować m.in. stanowiska radiolokacyjne, wozy dowodzenia, armaty kalibru 35 i 30 mm, wielolufowe karabiny maszynowe kalibru 12,7 mm, dodatkowe sensory oraz zaplecze logistyczne. Jednocześnie z wypowiedzi gen. Marciniaka wynika, że część rozwiązań dopiero będzie osiągała docelową gotowość technologiczną i produkcyjną.
Powstaje zatem zasadnicza kwestia, w jaki sposób do czasu dostarczenia wszystkich baterii SAN zapewniona zostanie skuteczna ochrona polskiej przestrzeni powietrznej przed masowym użyciem bezzałogowców, szczególnie w sytuacji, gdy istniejące systemy posiadają w tym zakresie ograniczone zdolności.
Poseł związku z tym zadał następujące pytania:
- Kiedy Ministerstwo Obrony Narodowej oraz Agencja Uzbrojenia po raz pierwszy formalnie zidentyfikowały potrzebę stworzenia odrębnej, kompleksowej warstwy systemu obrony powietrznej przeznaczonej do masowego zwalczania bezzałogowych statków powietrznych i dlaczego decyzja o uruchomieniu programu SAN została podjęta dopiero na późniejszym etapie wojny w Ukrainie?
- Jakie zdolności do wykrywania i zwalczania bezzałogowych statków powietrznych posiadają obecnie Siły Zbrojne RP oraz w jaki sposób MON zamierza zabezpieczyć okres przejściowy do czasu osiągnięcia pełnej gotowości operacyjnej przez wszystkie 18 baterii systemu SAN?
- Jaki jest szczegółowy harmonogram dostaw systemu SAN – w szczególności kiedy planowane jest dostarczenie pierwszej baterii, osiągnięcie wstępnej gotowości operacyjnej oraz pełnej gotowości wszystkich zakontraktowanych jednostek – i czy MON identyfikuje obecnie ryzyko niedotrzymania terminu końca 2027 r.?
- Jakie działania podjęto lub planuje się podjąć w celu zwiększenia zdolności antydronowych systemów Pilica oraz Pilica+ w okresie poprzedzającym pełne wdrożenie systemu SAN? Czy przewidziano ich modernizację lub doposażenie w dodatkowe sensory, efektory kinetyczne bądź środki walki radioelektronicznej?
- Czy 18 zakontraktowanych baterii SAN, według analiz MON i Sił Zbrojnych RP, będzie liczbą wystarczającą do zabezpieczenia najważniejszych obiektów wojskowych i elementów infrastruktury krytycznej państwa przed masowym atakiem bezzałogowych statków powietrznych?
- Jakie rozwiązania przyjęto w systemie SAN w celu zapewnienia ekonomicznie racjonalnej relacji między kosztem zwalczanego bezzałogowca a kosztem użytego efektora, w szczególności wobec doświadczeń wojny w Ukrainie wskazujących na możliwość masowego wykorzystania tanich dronów?
- Czy po przypadkach naruszenia polskiej przestrzeni powietrznej przez rosyjskie bezzałogowe statki powietrzne przeprowadzono kompleksowy przegląd zdolności Sił Zbrojnych RP do wykrywania, identyfikacji i zwalczania tego rodzaju obiektów?
- W jaki sposób system SAN zostanie zintegrowany z pozostałymi warstwami Tarczy Polski, w szczególności systemami Wisła, Narew oraz Pilica+, tak aby stworzyć jednolity system wykrywania zagrożeń, dowodzenia i doboru odpowiedniego efektora do rodzaju oraz wartości zwalczanego celu?
Oficjalna odpowiedź MON
Odpowiedzi na interpelację udzielił sekretarz stanu w MON, Paweł Bejda. Z odpowiedzi wiceministra Bejdy wynika, że Sztab Generalny Wojska Polskiego zidentyfikował potrzebę wzmocnienia zdolności do przeciwdziałania dronom jeszcze przed pełnoskalową inwazją Rosji na Ukrainę. Opracowano wówczas „Koncepcję osiągnięcia zdolności do przeciwdziałania” bezzałogowcom.
Dynamiczne przyspieszenie tych planów stało się jednak koniecznością w obliczu nowych realiów geopolitycznych. Paweł Bejda wyjaśnił, że „przyspieszenie realizacji założeń ww. dokumentów wynika ze wzrostu zagrożenia użycia BSP przez Federację Rosyjską oraz możliwości zabezpieczenia środków finansowych na realizację programu SAN w ramach instrumentu finansowego SAFE”.
Głównym motorem napędowym zmian są jednak gigantyczne środki krajowe ujęte w niejawnym dokumencie planistycznym. Wiceminister wyjaśnił w odpowiedzi na inną interpelacje nr 19802 posła Jarosława Krajewskiego w sprawie programu rozwoju systemów dronowych i antydronowych Sił Zbrojnych RP, że „pozyskiwanie sprzętu wojskowego dla Sił Zbrojnych RP w ramach centralnych planów rzeczowych ujmowane jest w niejawnym dokumencie - Planie Modernizacji Technicznej Sił Zbrojnych RP w latach 2025-2039, w którym w 2026 r. zaplanowano wydatki w wysokości ponad 100 mld zł”, a dokument ten wprost dedykuje zadania rzeczowe systemom dronowym i antydronowym.
Strategiczna rola i ekonomia systemu SAN
W odpowiedzi na obawy dotyczące potencjalnej luki w systemie bezpieczeństwa, przedstawiciel resortu obrony zapewnił, że kraj jest odpowiednio chroniony, a nowy system przyniesie przełom pod względem ekonomicznym. Bejda zaznaczył, że „system obrony powietrznej kraju, wzmocniony przez wydzielone elementy z państw NATO, zapewnia zdolności do przeciwdziałania BSP”. Jednocześnie wdrożenie nowego rozwiązania ma diametralnie zmienić kalkulację kosztów operacyjnych. Według odpowiedzi wiceministra „wprowadzenie systemu SAN do Sił Zbrojnych RP poprawi stosunek koszt-efekt realizacji zwalczania niskokosztowych środków napadu powietrznego przeciwnika”. Kluczem do sukcesu ma być elastyczność i komplementarność nowego uzbrojenia, ponieważ „system SAN łączy różnorodne efektory do zwalczania zagrożeń ze strony BSP, co umożliwia dobór środka rażenia adekwatnego do rodzaju i charakteru celu, z uwzględnieniem zasady racjonalnego wykorzystania dostępnych zasobów”.
W swojej nowej odpowiedzi Paweł Bejda doprecyzował skalę tego przedsięwzięcia, wskazując, że w obszarze antydronowym jest to projekt najbardziej kluczowy, a „w skład którego wchodzi 18 modułów bateryjnych złożonych z różnorodnych systemów sensorów, efektorów oraz dowodzenia, a także elementów pomocniczych”. Każdy z tych modułów posiada pełną autonomię, co pozwala na skuteczne zabezpieczanie żołnierzy, a także kluczowych elementów infrastruktury krytycznej kraju.
Ewolucja systemów Pilica oraz Pilica+
Resort obrony narodowej nie ogranicza się jedynie do budowy systemu SAN, ale analizuje również usprawnienie już posiadanych narzędzi. Paweł Bejda poinformował o trwających projektach modernizacyjnych, które mają dostosować istniejący sprzęt do walki z dronami. Wiceszef MON przekazał, iż „są prowadzone analizy rozbudowy zdolności tych systemów do zwalczania BSP”. Dodał również, że w ramach tych procedur „trwają prace nad zastosowaniem odpowiedniej amunicji w efektorach artyleryjskich ww. systemów, zwiększających skuteczność zwalczania BSP oraz integracji nowych efektorów”.
Od FlyEye po Gladiusa, czyli dronowa ofensywa Wojska Polskiego
MON stawia sobie za cel głęboką transformację operacyjną jednostek wojskowych. Jak wynika z odpowiedzi na interpelację nr 19802, priorytetem na najbliższe lata jest budowa szerokiego spektrum zdolności bezzałogowych na lądzie, morzu i w powietrzu, ze szczególnym uwzględnieniem rozpoznania, wskazywania celów oraz rażenia. Paweł Bejda zadeklarował, że „Siły Zbrojne RP konsekwentnie dążą do możliwie szerokiego nasycenia jednostek wojskowych bezzałogowymi systemami uzbrojenia, adekwatnie do ich przeznaczenia, szczebla dowodzenia oraz realizowanych zadań operacyjnych”. Wśród najważniejszych, aktualnie wdrażanych programów wiceminister wymienił maszyny klasy mini pod kryptonimem Wizjer, miniaturowe statki typu FlyEye, znane z pola walki systemy rozpoznawczo-uderzeniowe Bayraktar TB2, systemy poszukiwawczo-uderzeniowe Gladius, amunicję krążącą Warmate określaną jako inteligentne systemy kierowania do rażenia celów, a także inne bezzałogowce klasy taktycznej i operacyjnej. Co ciekawe, oprócz zakupów gotowego sprzętu, wybrane jednostki wojskowe rozwijają tak zwane Laboratoria Produkcji Rozproszonej, które pozwalają na samodzielne modyfikowanie, budowanie i naprawianie dronów bezpośrednio pod kątem konkretnych misji.
Szybka ścieżka testów i powołanie Ośrodka Systemów Autonomicznych
Ministerstwo Obrony Narodowej wdrożyło także nowe ramy prawne i organizacyjne, które mają drastycznie przyspieszyć procesy zakupowe i badawcze. Kluczowym dokumentem regulującym te kwestie jest decyzja Ministra Obrony Narodowej z września 2025 roku dotycząca organizacji i trybów testowania technologii bezzałogowych oraz środków ich zwalczania. Za koordynację tych działań odpowiada Inspektorat Wojsk Bezzałogowych Systemów Uzbrojenia Dowództwa Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych, który prowadzi ciągły nabór ofert od producentów za pośrednictwem dedykowanego portalu internetowego. Zgłoszone rozwiązania przechodzą weryfikację formalną i merytoryczną, a następnie są poddawane testom polowym. Kolejnym milowym krokiem było podpisanie w marcu 2026 roku umowy powołującej do życia Ośrodek Systemów Autonomicznych. Zadaniem tej instytucji jest maksymalne skrócenie czasu potrzebnego na wdrożenie nowych technologii do służby. Jak podkreślił Bejda, „jednym z kluczowych zadań Ośrodka jest skracanie procesów przechodzenia od koncepcji i demonstratorów technologii, do rozwiązań gotowych do użycia operacyjnego na polu walki”. Dzięki temu możliwe ma być sprawne testowanie i walidowanie systemów pochodzących od krajowych podmiotów, w tym startupów i ośrodków naukowych, co zminimalizuje ryzyko technologiczne i zoptymalizuje koszty.
Wojskowe tajemnice poza zasięgiem opinii publicznej
Mimo wyjaśnień dotyczących koncepcji i kierunków rozwoju obrony przed bezzałogowcami, konkretne parametry techniczne oraz ramy czasowe pozostają ściśle strzeżoną tajemnicą. Ograniczenia te wynikają bezpośrednio z obowiązujących przepisów prawa i konieczności ochrony bezpieczeństwa państwa. Jak podsumował w swojej odpowiedzi Sekretarz Stanu, „szczegółowe dane dotyczące aktualnych zdolności operacyjnych Sił Zbrojnych RP oraz osiągnięcia gotowości systemu SAN, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych stanowią informacje niejawne i nie mogą być upublicznione”.
