- Raport Komisarza Parlamentarnego ds. Sił Zbrojnych za 2025 rok ujawnia poważny kryzys kadrowy w Bundeswehrze, pomimo rekordowej liczby rekrutów (25 000) od czasu zawieszenia poboru. Problemem jest wysoki wskaźnik rezygnacji (20%) i nieefektywna struktura kadrowa.
- W 2026 roku wprowadzono nowy model służby wojskowej z zachętami finansowymi (min. 2600 euro brutto), ale w obliczu potencjalnego niepowodzenia tego modelu, coraz realniejsza staje się dyskusja o przywróceniu obowiązkowego poboru do wojska.
- Raport wskazuje na zaniedbania infrastrukturalne (zły stan koszar), biurokratyczne opóźnienia (112 dni rekrutacji) i braki w wyposażeniu, a także na wzrost zagrożeń (przestępstwa, ekstremizm) wymierzonych w Bundeswehrę.
- Komisarz Otte apeluje o transformację kadrową, efektywne wykorzystanie funduszy na obronność, przyspieszenie procesów zamówień i zmianę przestarzałych regulacji (np. limit wieku dla rezerwistów, przepisy dotyczące fryzur), aby poprawić sytuację w niemieckiej armii.
Najnowszy raport roczny, przedstawiony przez Parlamentarnego Komisarza ds. Sił Zbrojnych, Henninga Otte, rzuca cień na przyszłość Bundeswehry. Mimo że rok 2025 przyniósł rekordową od czasu zawieszenia poboru liczbę 25 000 nowych rekrutów, armia jest daleka od oczekiwanego przełomu. Kluczowym problemem, który paraliżuje rozwój sił zbrojnych, pozostaje wysoki wskaźnik rezygnacji, oscylujący wokół 20%. Oznacza to, że co piąty rekrut porzuca szkolenie, co niweczy wysiłki rekrutacyjne i generuje ogromne koszty.
Otte krytycznie ocenia również samą strukturę kadrową. Tylko 29,3% żołnierzy to szeregowi, 21,6% to oficerowie, a 49,1% to podoficerowie. Statystycznie na każdego szeregowego przypada prawie jeden oficer. Obecne struktury są „zbyt rozbudowane, zbyt skomplikowane i w dużej mierze nieskuteczne”.
Uderzający jest stale rosnąca liczba kandydatów uznanych przez niemieckie siły zbrojne za niezdolnych do służby ze względów medycznych. Spośród około 25 230 badań lekarskich w celu poboru do służby tymczasowej, około 2090 kandydatów zostało sklasyfikowanych jako „niezdolnych do służby”. Stanowi to wskaźnik około 8,3%, w porównaniu z 6,3% w 2024 r. i 5,5% w 2023 r. Podczas wizyt w oddziałach instruktorzy wielokrotnie powtarzali mu, że rośnie liczba żołnierzy w trakcie szkolenia podstawowego, „którzy ze względów medycznych po prostu nie są zdolni do służby w siłach zbrojnych”.
Henning Otte, który w imieniu Bundestagu sprawuje nadzór nad armią i pełni funkcję "rzecznika żołnierzy", zaapelował o pilną transformację kadrową. Celem strategicznym jest osiągnięcie do połowy lat 30. XXI wieku liczebności 260 000 żołnierzy w służbie czynnej oraz 200 000 rezerwistów. Obecnie siły zbrojne liczą około 184 000 żołnierzy, a realizacja tych założeń stoi pod wielkim znakiem zapytania. Ponadto według komisarza nadszedł czas, aby ustawodawcy uelastycznili „przestarzały, sztywny limit wieku 65 lat” dla rezerwistów. Na przykład w Szwecji limit wieku wynosi 70 lat.
Nowy model służby i widmo obowiązkowego poboru
Odpowiedzią na kryzys jest nowy model służby wojskowej, który wszedł w życie w 2026 roku. Zakłada on szeroko zakrojoną kampanię informacyjną i wysyłkę ankiet do wszystkich 18-latków w celu zbadania ich predyspozycji i motywacji do służby. Kluczowym elementem mającym przyciągnąć ochotników są konkretne zachęty finansowe jak minimalne wynagrodzenie brutto w wysokości 2600 euro miesięcznie czy dodatkowe świadczenia, takie jak dofinansowanie kursów na prawo jazdy.
Jednak Komisarz Otte i część sceny politycznej nie mają złudzeń, jeśli model ochotniczy zawiedzie, kolejnym, nieuchronnym krokiem będzie powrót do obowiązkowego poboru do wojska. Dyskusja na ten temat, choć budzi kontrowersje i protesty młodych ludzi, staje się w Niemczech coraz bardziej realna w obliczu pogarszającej się sytuacji geopolitycznej.
Infrastruktura w ruinie i biurokratyczna niemoc
Problemy kadrowe to jednak tylko wierzchołek góry lodowej. Raport dobitnie pokazuje, że Bundeswehra cierpi na chroniczne zaniedbania w fundamentalnych obszarach. Wiele koszar jest w fatalnym stanie technicznym i wymaga natychmiastowych, gruntownych remontów. Trudno mówić o przyciąganiu najlepszych kandydatów, gdy warunki bytowe żołnierzy są dalekie od współczesnych standardów.
Kolejną bolączką jest biurokracja i powolna cyfryzacja. Średni czas od złożenia wniosku do faktycznego rozpoczęcia służby wynosi aż 112 dni o dwa tygodnie dłużej niż w poprzednim roku. W dobie rywalizacji o wykwalifikowanych pracowników z sektorem prywatnym, tak długi proces rekrutacyjny jest nie do przyjęcia i zniechęca potencjalnych kandydatów. Braki w cyfryzacji, np. w obiegu dokumentacji medycznej, prowadzą do frustracji i poczucia marazmu w szeregach.
"Ilość ponad jakość" i braki w wyposażeniu
Z raportów z jednostek płyną także niepokojące sygnały dotyczące sprawności fizycznej rekrutów, podsumowane mottem "ilość ważniejsza od jakości". Pokazuje to desperację armii w dążeniu do wypełnienia etatów, nawet kosztem obniżenia standardów. Mimo że dzięki specjalnym funduszom i zwolnieniu wydatków na obronność z tzw. hamulca zadłużenia pieniądze przestały być głównym problemem, wciąż istnieją znaczące braki w podstawowym wyposażeniu żołnierzy. Ogólnie rzecz biorąc, „innowacje, dostępność materiałów, zaopatrzenia, wystarczająca ilość amunicji, sprawna logistyka i wyposażenie osobiste są równie ważne jak duży sprzęt”. Wojny na Ukrainie i w Strefie Gazy „szczególnie podkreśliły znaczenie dronów w działaniach wojennych”. Drony, a także systemy oparte na sztucznej inteligencji i autonomicznie sterowane są niezbędne, „aby zachować zdolność do działania w nowoczesnych konfliktach i skutecznie chronić własne siły”, czytamy w raporcie. To samo dotyczy zakupu systemów obrony przeciwdronowej.
Otte poruszył również nietypowy temat. Aby przyciągnąć więcej ochotników do Bundeswehry, potrzebne jest „nowe rozporządzenie dotyczące fryzur” w siłach zbrojnych. Otte napisał w swoim raporcie: „Ministerstwo Obrony musi, szczególnie w kontekście nowego systemu poboru, jak najszybciej wydać nowe, tzw. rozporządzenie w sprawie włosów i brody, które będzie aktualne i uwzględniać interesy wszystkich członków Bundeswehry”. Jak wyjaśnia Merkur tłem tego jest trwający od lat spór prawny dotyczący odmiennych przepisów dotyczących fryzur dla mężczyzn i kobiet w niemieckich siłach zbrojnych. Zgodnie z aktualnym rozporządzeniem Ministerstwa Obrony dotyczącym fryzur męskich i damskich w Bundeswehrze, obowiązuje następująca zasada: „Dozwolone są modne fryzury, pod warunkiem że nie wyróżniają się one szczególnie cięciem i kształtem (np. irokezy, fryzury ozdobne, fryzury z wycieniowaniem bocznym)”. Farbowanie i koloryzacja włosów „muszą odpowiadać wyłącznie spektrum naturalnych kolorów włosów. Silne kontrasty są niedozwolone”.
W odniesieniu do fryzur męskich, Bundeswehra ma następujące przepisy: „Włosy żołnierzy muszą być krótko przycięte. Uszy i oczy nie mogą być zakryte. Włosy muszą być noszone w taki sposób, aby nie dotykały munduru ani kołnierzyka koszuli, gdy głowa jest uniesiona”. Brody również podlegają regulacjom: „Brody muszą być schludne i przycięte. Jeśli żołnierz chce zapuścić brodę, musi to zrobić podczas urlopu. Przełożeni mogą zezwolić na wyjątki”.
Rosnące zagrożenia: od sabotażu po ekstremizm
Raport za 2025 rok dokumentuje również gwałtowny wzrost zagrożeń wymierzonych bezpośrednio w Bundeswehrę na terytorium Niemiec. Odnotowano 112 przestępstw przeciwko siłom zbrojnym, w tym 6 podpaleń i 10 aktów sabotażu. Świadczy to o pogorszeniu się ogólnej sytuacji bezpieczeństwa i rosnącej wrogości wobec armii.
Jednocześnie alarmujący jest znaczący wzrost incydentów związanych z prawicowym ekstremizmem, molestowaniem seksualnym i mobbingiem wewnątrz struktur wojskowych. Komisarz Otte zwrócił również uwagę na "zdecydowanie zbyt niski" odsetek kobiet w armii (13,7%), podkreślając, że potencjał kobiet musi być znacznie lepiej wykorzystywany. Według niej potrzebne jest wczesne i ukierunkowane wsparcie dla kobiet w Bundeswehrze. Spośród prawie 56 000 wniosków złożonych w ubiegłym roku, tylko 8200 pochodziło od kobiet. Cele – 20% kobiet w jednostkach bojowych i 50% w korpusie medycznym – wciąż są dalekie od spełnienia. Skandale na tle seksizmu, takie jak niedawny w Zweibrücken, prawdopodobnie zaostrzą tę sytuację.
Komisarz Parlamentarny ds. Sił Zbrojnych rozpatrzył łącznie 4254 sprawy, w tym 2819 skarg osobistych. Udokumentowano 370 naruszeń prawa do samostanowienia seksualnego, 93 przypadki dyskryminacji i mobbingu oraz 304 incydenty ekstremistyczne. Otte podkreślił, że naruszenia obowiązków muszą być karane bez wyjątku i konsekwentnie. „Seksizm i ekstremizm nie mają miejsca w Bundeswehrze”. Badanie dotyczące niezgłoszonych przypadków seksizmu w Bundeswehrze powinno zostać ukończone „jak najszybciej”.
Polityczny spór o przyszłość armii
Dane z raportu wywołały ożywioną debatę polityczną. Henning Otte z CDU kwestionuje skuteczność modelu ochotniczego i otwarcie wznawia dyskusję o poborze. Z kolei politycy z partii SPD, jak wiceprzewodniczący komisji obrony Joe Lugk, studzą nastroje. Argumentują, że jest zbyt wcześnie, aby oceniać nowy model służby, który w pełni rusza dopiero w 2026 roku. Zwracają uwagę, że wnioski będzie można wyciągać dopiero po przeanalizowaniu danych z ankiet wysłanych do 70 000 młodych Niemców.
Niezależnie od politycznych sporów, Bundeswehra stoi na rozdrożu. Najbliższe lata pokażą, czy zainicjowane reformy wystarczą, by przezwyciężyć głęboki kryzys i odbudować potencjał niemieckiej armii, czy też kraj będzie zmuszony sięgnąć po ostateczne rozwiązanie w postaci przywrócenia obowiązkowej służby wojskowej.
