Spis treści
Czwartkowa (19 listopada) wizyta wiceszefa MON Cezarego Tomczyka w zakładach Lockheed Martin była kolejnym krokiem w zacieśnianiu strategicznej współpracy obronnej między Polską a Stanami Zjednoczonymi. W ostatnich tygodniach przedstawiciele polskiego resortu obrony intensyfikują dialog z Waszyngtonem, co jest związane m.in. z dyskusją o stałej obecności sił amerykańskich w Polsce. Spotkanie przyniosło konkretne deklaracje, które mają realnie wpłynąć na tempo wzmacniania polskiego potencjału obronnego.
Jak poinformował wiceminister Tomczyk, najważniejsze ustalenia dotyczą trzech strategicznych obszarów:
- Przyspieszenie dostaw symulatorów dla F-35, co jest kluczowe dla efektywnego szkolenia pilotów i personelu naziemnego.
- Intensyfikacja prac nad szybszym osiągnięciem pełnej gotowości operacyjnej przez polskie F-35.
- Rozwój współpracy w zakresie budowy w Polsce europejskiego centrum serwisowego pocisków PAC-3 Patriot oraz transferu technologii dla systemu HIMARS.
„Naszym celem są nie tylko zakupy nowoczesnego uzbrojenia, ale także transfer technologii i rozwój polskiego przemysłu obronnego” – podkreślił Tomczyk, wskazując na długofalowe cele partnerstwa.
System HIMARS i trudne rozmowy o technologii
Jednak to co jest najciekawsze w tych rozmowach, to kwestia powrotu na tapet HIMARs-ów. Pierwsza umowa z 2019 roku objęła dywizjon czyli 18 wyrzutni bojowych i 2 szkolne o wartości 414 mln USD, który już trafił do Wojska Polskiego. Polska kupiła stosunkowo niewielki pakiet amunicji. Według oficjalnej notyfikacji amerykańskiej i potwierdzających informacji z polskiego MON w ramach tej umowy znalazło się ok. 270 pocisków GMLRS (kierowane rakiety o zasięgu ok. 70–85 km), konkretnie: 36 kontenerów/pakietów po 6 szt. wersji Unitary (M31) = 216 szt. oraz 9 kontenerów po 6 szt. wersji Alternative Warhead (M30A1) = 54 szt. 30 pocisków ATACMS (M57 Unitary, zasięg do ok. 300 km). Dodatkowo pakiet pocisków szkolnych LCRR (Low Cost Reduced Range Practice Rockets), ok. 20 kontenerów po 6 szt. (łącznie ok. 120 szkolnych). To jest podstawowy zapas pozwalający osiągnąć początkową zdolność operacyjną jednego dywizjonu. Dla porównania przy Homar-K (koreańskich) Polska zamówiła już tysiące rakiet (w tym ponad 10 tys. CGR-080 do produkcji krajowej), co podkreśla różnicę w skali zapasów amunicyjnych między obu systemami.
We wrześniu 2023 roku podpisano umowę ramową na kolejne 486 wyrzutni, co miało pozwolić na sformowanie 27 dywizjonów artylerii rakietowej. Program Homar-A od początku zakładał maksymalną polonizację systemu.
System HIMARS swoją skuteczność zawdzięcza precyzyjnej amunicji, przede wszystkim pociskom GMLRS (Guided Multiple Launch Rocket System) o zasięgu przekraczającym 70 km. Doświadczenia z wojny w Ukrainie brutalnie pokazały, że dostępność amunicji jest czynnikiem krytycznym na współczesnym polu walki. Dlatego od samego początku polski rząd stawiał jako warunek uzyskanie transferu technologii i uruchomienie produkcji pocisków GMLRS w Polsce, ponieważ bez własnych rakiet dalsze zakupy HIMARS-ów nie mają większego sensu strategicznego.
Negocjacje w tej sprawie z producentem, koncernem Lockheed Martin, trwają od lat. Już we wrześniu 2023 roku umowa ramowa zakładała transfer technologii i zamówienia produkcyjne na amunicję HIMARS. W czerwcu 2024 roku przedstawiciele Lockheed Martin potwierdzili, że prowadzą rozmowy z polskimi władzami, a produkcja rakiet GMLRS mogłaby zostać ulokowana w zakładach Mesko, należących do Polskiej Grupy Zbrojeniowej. Wstępne plany zakładały, że początkowa produkcja, oparta na zestawach dostarczanych z USA, mogłaby ruszyć już w 2026 roku.
Mimo tych deklaracji, do teraz nie podpisano wiążącej umowy wykonawczej w tej sprawie. Waszyngton niechętnie dzieli się swoimi najbardziej zaawansowanymi technologiami rakietowymi, wizyta polskiej delegacji daje pewne nadzieje na zmianę decyzji. Zwłaszcza, że za pozyskaniem HIMARSÓW stoi kwestia amunicji dalekiego zasięgu, takiej jak pociski balistyczne ATACMS (zasięg do 300 km) oraz wdrażane przez USA nowej generacji pociski PrSM (Precision Strike Missile, zasięg ponad 500 km). Jednak Amerykanie niechętnie integrują te zaawansowane pociski z systemami spoza USA.
Polska czekała kilka lat na pierwsze 20 sztuk. Dalsze duże zamówienia oznaczałyby długie terminy i niepewność. Tymczasem Homar-K jest szybko wprowadzany i otacza go szerokie polsko-koreańskie zaplecze przemysłowe oraz logistyczne. Jednak bez własnej produkcji amunicji, Polska pozostaje uzależniona od dostaw zza oceanu, co w sytuacji kryzysowej mogłoby ograniczyć jej zdolności obronne.
Homar-K (koreański K239 Chunmoo) działa i jest lepszą alternatywą
Problemy z pozyskaniem technologii GMLRS kontrastują z sukcesami we współpracy z Koreą Południową. Program Homar-K realizowany jest zgodnie z harmonogramem, dostarczono już ponad 100–150 kompletnych wyrzutni (na polskich podwoziach Jelcz, z systemami Topaz/Fonet). Poza tym w ramach programu Homar-K nie tylko pozyskano wyrzutnie, ale także zapewniono transfer kluczowych technologii. We wrześniu 2026 roku podpisano umowę licencyjną na produkcję części i montaż modułów wyrzutni K239 Chunmoo w Polsce.
Co ważniejsze, już w grudniu 2025 roku zawarto umowę wykonawczą na dostawę produkowanych w Polsce pocisków CGR-080 (o zasięgu 80 km) do systemu Homar-K. W Gorzowie Wielkopolskim powstaje fabryka, będąca owocem współpracy Hanwha Aerospace i polskiej Grupy WB, która ma produkować kilka tysięcy pocisków rocznie, zaspokajając potrzeby polskiej armii i otwierając drogę do eksportu np. Norwegii, Estonii oraz Chorwacji, które także zakupiły wyrzutnie K239 Chunmoo. Co także ważne i warte podkreślenia, cała rakieta będzie robiona w Polsce. Co więcej, umowa z Koreańczykami przewiduje opracowanie przez polski przemysł kontenerów startowych dla rakiet 122 mm, produkowanych przez Mesko, co pozwoli na wykorzystanie istniejących zapasów amunicji.
Tym samym Homary-K są racjonalniejsze niż forsowanie programu amerykańskiego. Jak trafnie określił to redaktor Antoni Walkowski z Defence24 w tekście pt: "Białe słonie. Co zrobić z polskimi HIMARS-ami?", posiadane 20 wyrzutni M142 są dziś takimi „białymi słoniami”, ponieważ koszty utrzymania i logistyki są wysokie w stosunku do korzyści, a system dubluje już rozwijaną flotę Homar-K. Pojawiają się głosy, że rozsądniej byłoby je sprzedać któremuś z krajów w Europie, zwłaszcza państwom bałtyckim, Szwecji, Rumunii czy innym i przeznaczyć środki na dodatkowe Homary-K oraz amunicję.
Co także ważne, nawet sam MON w upublicznionej Strategii Rozwoju Wojsk Lądowych do 2040 roku, zakłada ograniczenie wojsk rakietowych do zaledwie trzech brygad bazując na systemat Homar-K. Te kwestię poruszył nawet były minister obrony Mariusz Błaszczak, który napisał:
"MON upubliczniło strategię rozwoju Wojsk Lądowych do 2040 roku, która zakłada ograniczenie wojsk rakietowych do zaledwie trzech brygad. To wyraźne odejście od naszych planów rozwoju artylerii rakietowej i programu Homar-A. Podpisana przez nas umowa ramowa na 486 wyrzutni HIMARS miała zapewnić Wojsku Polskiemu potężne zdolności rażenia na dalekich dystansach. Tymczasem trzy planowane brygady można wyposażyć w całości w systemy Homar-K. Gdzie w takim razie miejsce dla setek HIMARS-ów? To nie jest kontynuacja wzmacniania Wojska Polskiego, ale ograniczanie jego potencjału".
Lepiej koncentrować się na jednym silnym systemie z lokalną produkcją niż utrzymywać dwa równoległe. Oczywiście istnieją też głosy, że dywersyfikacja (dwa źródła) ma wartość, ale dominujący ton wielu ekspertów w kontekście „nie warto wracać” wskazuje na powyższe problemy praktyczne i strategiczne.
Program Homar-A zakłada transfer technologii oraz polonizację systemu, poprzez integrację elementów wyrzutni M142 HIMARS z podwoziami JELCZ 663, oraz polskim zintegrowanym systemem zarządzania walką TOPAZ. Planowane było także pozyskanie technologii wybranego pocisku rakietowego wykorzystywanego przez systemy HIMARS. Oznacza to zwiększenie kompatybilności wyrzutni HIMARS z innymi artyleryjskimi systemami stosowanymi w Polskich Siłach Zbrojnych, takimi jak haubicoarmaty Krab czy wyrzutnie WR-40 Langusta i Homar-K, czyli polski wariant K239 Chunmoo.
Równocześnie system Homar-A to połączenie dwóch rozwiązań, które potwierdziły swoją skuteczność bojową podczas konfliktu w Ukrainie. Jest to system rakietowy HIMARS uzbrojony w pociski kierowane GMLRS o zasięgu 80 km oraz zautomatyzowany system kierowania ogniem Topaz wraz z wykorzystywanymi w nim bezzałogowcami Flyeye. Jest to gwarancja, że docelowe rozwiązanie będzie w stanie sprostać wyzwaniom współczesnego pola walki.
System HIMARS, to amerykańska artyleryjska wyrzutnia rakiet będąca bardzie mobilnym wariantem systemu MLRS, który uzbrojony był w dwa zasobniki po 6 pocisków kalibru 227 mm i umieszczony na podwoziu gąsienicowym. Wyrzutnia M142 HIMARS została opracowana do przemieszczania doga powietrzną, tak wiec mieści się w samolocie C-130 Hercules. Umieszczona jest na podwoziu ciężarówki wysokiej mobilności Oshkosh i uzbrojona w 6 pocisków kierowanych GMLRS kalibru 227 mm o zasięgu 80 km (a w wersji o zwiększonym zasięgu ER GMLRS do 150 km) lub jeden pocisk balistycznych ATACMS o donośności 300 km. Jego następcą będą rakiety PrSM o zasięgu 499 km.