Specjalsi „ludowego” Wojska Polskiego. Szeregowy radiotelegrafista decydował o karierze dowódcy

- Rozkaz został wykonany, jeśli meldunek grupy specjalnej, operującej na głębokich tyłach przeciwnika, dotarł do sztabu. Dlatego kariera dowódców zależała od tego, jakiego przydzielę radiotelegrafistę do wykonania konkretnego zadania. Więc przed ważnymi ćwiczeniami przełożeni nosili mnie na rękach i obdarowywali najlepszymi trunkami - wspomina plut. w st. spocz. Andrzej Warzyszyński, który w 1967 r. został dowódcą plutonu łączności w nowo utworzonej 62. Kompanii Specjalnej WP.

  • Radiotelegrafiści z grup specjalnych decydowali o powodzeniu misji komandosów.
  • Meldunek składał się ze specjalnych fraz, dzięki którym mógł być krótki.
  • Łączność musiała trwać nie dłużej niż 30 sekund, bo radiostacja byłaby namierzona i zniszczona.

Kilkuosobowa grupa specjalna przerzucona na tyły przeciwnika musiała wykonać rozkaz, a następnie zameldować o tym centrali.

- Większość zadań dotyczyła rozpoznania nieprzyjaciela. Jeśli więc grupa nie nawiązała łączności, to tak, jakby jej w ogóle nie wysłano w teren - mówi sierż. w st. spocz. Marek Stachowski, który w 1971 r. znalazł się w Bolesławcu; wcześniej przez rok służył w 1. Batalionie Szturmowym w Dziwnowie.

Grupę wysyłano do wykonania jednego zadania. Sztabowcy szacowali czas, jaki żołnierze mają szansę przeżyć na tyłach wroga.

- Do tego czasu dopasowano żywotność akumulatorów w radiostacjach, które mieliśmy na stanie - wspominają żołnierze 62. Kompanii.

Na co dzień radiotelegrafiści, nazywani „radzikami”, służyli w plutonie łączności. Do grup przydzielano ich na czas zadania.

„01-15”, czyli „batalion czołgów”

Gdy zwiadowcy zrobili swoje, dowódca grupy przygotowywał meldunek dla centrali. Miał - wykonany z łatwopalnego, cieniuteńkiego papieru - zestaw jednorazowych tabel szyfrowych, które bez problemu można było spalić albo zjeść. Na każdej stronie tabeli znajdowało się po kilkadziesiąt pięciocyfrowych grup. Miał też „tajną specznaczenia” tabelę szyfrową i niewielką, podłużną książeczkę z zestawem fraz.

Meldunek radiowy nie był bowiem szkolnym wypracowaniem. W tabeli fraz należało znaleźć odpowiednie kody. Np. „01-15” oznaczał „batalion czołgów w rejonie ześrodkowania”, „13-13” - „stanowisko dowodzenia w rejonie”, „73-52” - „rakieta na stanowisku”. Do tego należało podać współrzędne geograficzne rozpoznanego obiektu.

Jeśli więc grupa wykryła stanowisko dowodzenia i stacjonującą obok jednostkę czołgów, znajdującą się na szerokości 57 stopni 00 minut szerokości geograficznej północnej, to dowódca meldował mniej więcej tak: „13-13-01-15-57-00”.

- To wszystko było dosyć skomplikowane. Przy zamianie liter na grupy cyfr wartości liczbowe powtarzano trzy razy. Jeśli namierzyliśmy 25 czołgów, to „25” zapisywano jako „222555”. Następnie dowódca podawał jeszcze symbole wykrytych jednostek oraz numery taktyczne kilku czołgów. Wstępnie zakodowaną depeszę dowódca grupy szyfrował poprzez dodawanie do poszczególnych grup cyfrowych grup z zestawu szyfrowego. Uzyskiwał w ten sposób ostateczny układ cyfr szyfrogramu - wyjaśnia st. sierż. w st. spocz. Jan Kusek, który służbę w Bolesławcu rozpoczął w 1974 r.

Meldunek w 30 sekund

Gotowy meldunek dowódca wręczał „radzikowi”. Ten zaś zabierał radiostację i samotnie oddalał się od grupy na kilkaset metrów.

Szybkość nadawania miała kluczowe znaczenie, ponieważ radiostacje namierzali żołnierze z jednostek radioelektronicznych. Do ustalenia miejsca nadawania potrzebne były dwa, a najlepiej trzy urządzenia, tzw. namierniki. Tworzyły sieć stacji oddalonych od siebie nie więcej niż 200 km. Każda ze stacji lokalizowała działający nadajnik. Miejsce przecięcia linii wskazywało na mapie punkt, w którym znajdowała się radiostacja.

- Ówczesny sprzęt pozwalał dobrze wyszkolonym radioelektronikom namierzyć nasz sygnał w ciągu 45 sek. Po tym czasie nieprzyjaciel zaczynał działać. Wokół zlokalizowanej grupy tworzono kordon i przeszukiwano teren. Jeśli były takie możliwości, namierzone punkty ostrzeliwano z artylerii lub rakiet. Dlatego cykl łączności nie mógł trwać dłużej niż 30 sek. Wtedy przeciwnik słyszał radiostację, ale nie potrafił jej zlokalizować - wyjaśnia Andrzej Warzyszyński, który rok służył w batalionie rozpoznania radioelektronicznego w Zgorzelcu. Właśnie po to, żeby poznać tajniki namierzania.

„111” oznaczało sukces

Praca radiotelegrafisty była mocno skomplikowana. Zaszyfrowany meldunek musiał wydrukować na specjalnej taśmie perforowanej (często była to zwykła klisza fotograficzna). Gdy zbliżała się godzina nawiązania łączności, między drzewami rozciągał antenę. Ważne było dobranie odpowiedniej długości, odległości od podłoża i kąta pochylenia w stosunku do ziemi. Żołnierz precyzyjnie ustawiał system antenowy dokładnie w kierunku radiostacji odbiorczej.

Gdy wszystko było gotowe, „radzik” prowadził nasłuch. Znał bowiem godzinę nawiązania łączności, częstotliwość i znak wywoławczy. Wsłuchiwał się do czasu, aż usłyszał trzycyfrowy znak rozpoznawczy swojej grupy specjalnej. W zaszyfrowany sposób podawano mu częstotliwość, na jakiej ma przesłać meldunek.

Dostrajał radiostację, a radiotelegrafista w centrali włączał magnetofon. „Radzik” wciskał przycisk uruchamiający nadajnik i płynnym ruchem obracał korbką nadajnika - w ten sposób przesuwał taśmę z wydrukowanym meldunkiem. Jeśli miała metr długości, to meldunek był obszerny. Ale i tak jego nadanie trwało kilka sekund.

Jeśli meldunek został prawidłowo odebrany, z centrali przychodził sygnał „111”. Natomiast „333” mogło oznaczać „powtórz ostatnio nadany meldunek”. „000” oznaczało: „nic dla ciebie nie mam, łączność kończę”. Było dziesięć takich sygnałów o różnym znaczeniu, od „111” do „000”.

Po zakończeniu seansu łączności natychmiast należało spalić taśmę.

Meldunki rozszyfrowywano w centrali

Grupy nadawały meldunki do centrali, czyli do Zespołu Działań Specjalnych (ZDS). W warunkach bojowych ZDS, wyposażony w radiostacje zamontowane na ciężarówkach, rozstawiano kilkadziesiąt kilometrów od stanowiska dowodzenia armią. Wszystko po to, żeby po namierzeniu radiostacji rakiety nieprzyjaciela zniszczyły sprzęt łączności i obsługującą ją załogę, a nie stanowisko dowodzenia.

St. szer. Ryszard Baranowski, który służył w Bolesławcu do 1969 r., był dowódcą radiostacji odbiorczej. O ustalonej porze wywoływał „radzika” operującego w polu, „przerzucał” go na nową częstotliwość. W przypadku słabej słyszalności prosił o powtórzenie meldunku. Niekiedy wysyłał grupie nowe zadania. Jeśli wszystko przebiegało dobrze, po niecałych 30 sekundach łączność kończono.

- Meldunek nagrywał się na czymś, co przypominało płytę gramofonową. Zwalniałem jej obroty, odsłuchiwałem i kropki oraz kreski z „titawy” wpisywałem na specjalny blankiet - tłumaczy Ryszard Baranowski.

Meldunek przekazywał do sztabu, gdzie rozkodowywał go szyfrant.

 

Player otwiera się w nowej karcie przeglądarki