Czy chciałabyś/chciałbyś być posiadaczem broni palnej?

Dwa sondaże przeprowadzone na zlecenie dwóch redakcji. Pierwszy wykonał Instytut Badań Pollster w dniach 9–10 listopada dla „Super Expressu”. Drugi przeprowadził między 10 a 12 listopada SW Research dla „Dziennika Gazety Prawnej”. W obu przypadkach pytano respondentów o to, czy po tragicznych wydarzeniach w Krakowie dostęp do broni palnej dla obywateli nadal powinien być utrudniony. Sondaż „Super Expressu” był rozszerzony jeszcze o jedno pytanie: „Czy czujesz się w Polsce bezpiecznie?”.

Rewolwer z drewnianą rękojeścią na czarnym tle z kolorowymi powidokami. O sondażach ws. dostępu do broni na SE Portal Obronny.
Autor: Wygenerowane przez AI

• Większość respondentów nie chce liberalizacji dostępu do broni palnej.

• Polacy nie chcą łatwiejszego dostępu do broni, ale też nie domagają się też zaostrzenia przepisów.

• Stereotypy na temat polskiego prawa do posiadania broni nie zawsze odpowiadają rzeczywistości.

Vox populi w kwestii liberalizacji dostępu cywilów do broni

Czy masakra w Krakowie wywołała w społeczeństwie chęć do liberalizacji dostępu do broni? Czy może cywilny dostęp do broni powinien zostać taki, jaki jest – czyli utrudniony? Na pytanie; „Czy po wydarzeniach w Krakowie dostęp do broni powinien zostać utrudniony?” w sondażu „Super Expressu” 56 proc. respondentów wybrało odpowiedź „zdecydowanie tak”. Odpowiedź „raczej tak” – wskazało 18 proc., a „raczej nie” – 9 proc. osób uczestniczących w naszym sondażu. Odpowiedź „nie wiem/trudno powiedzieć” wybrało 8 proc. Jakby nie patrzeć i nie liczyć, zwolennicy zliberalizowania przepisów są – przynajmniej według tego sondażu – w zdecydowanej mniejszości.

Możliwe, że wyniki są takie, a nie inne z tego powodu, że 71 proc. respondentów „czuje się w Polsce bezpiecznie” (z tego odpowiedź „zdecydowanie tak” wybrało 17 proc.). Na pytanie „Czy czujesz się w Polsce bezpiecznie?” przecząco odpowiedziało 21 proc. (z tego „zdecydowanie nie” wskazało 5 proc.), a 8 proc. nie potrafiło udzielić jednoznacznej odpowiedzi.

Wyniki sondażu „Dziennika Gazety Prawnej” są nieco inne. 57 proc. badanych nie chce ułatwienia dostępu do broni, a 35,7 proc. opowiada się za liberalizacją przepisów. Wśród mężczyzn zwolennicy i przeciwnicy liberalizacji przepisów są podzieleni niemal po równo. Zdecydowanie większy sprzeciw deklarują kobiety i osoby po 50. roku życia. Najwięcej zwolenników liberalizacji prawa (ustawy o broni) jest w grupie wiekowej do 24. roku życia. Tu co druga osoba jest przekonana, że broń w Polsce powinna być łatwiej dostępna, niż ma się to obecnie.

Czy rezultaty obu sondaży są względnie miarodajne? Należy wziąć pod uwagę, że badania były przeprowadzone tuż po masakrze krakowskiej.

Nie trzeba być socjologiem, by wiedzieć, że takie wydarzenia mają emocjonalny wpływ na poglądy społeczeństwa. Zapewne część respondentów opowiedziała się przeciwko liberalizacji prawa o dostępie do broni, bo wyszła z założenia, że łatwiejszy dostęp to więcej broni. A jak jej będzie więcej w rękach prywatnych, to zwiększy się ryzyko aktów przemocy w rodzaju tego z Krakowa.

Z drugiej strony – to również jest opinia socjologów – to, do czego doszło w Krakowie, nie musiało mieć emocjonalnego wpływu na formułowanie takich, a nie innych odpowiedzi w rzeczonych sondażach. W polskim społeczeństwie wciąż mocno tkwi pogląd, w myśl którego łatwy dostęp do broni ma mieć wojsko i policja, a nie obywatele. W socjologii określa się to jako „trwałą postawę kulturową”.

Państwo może utrzymywać obecny porządek prawny reglamentujący cywilny dostęp do broni, za czym – jak wynika z najnowszych sondaży – opowiada się większość społeczeństwa.

Może też go zaostrzyć, czyli jeszcze bardziej reglamentować poprzez warunkowanie.

Rok temu dla PAP IBRiS przeprowadził taki sondaż. Ankietowanym zadano w nim pytanie o ocenę obowiązujących przepisów, dając do wyboru m.in. opcję ich zaostrzenia.

Okazało się, że zwolennicy utrudnienia dostępu do broni są w zdecydowanej mniejszości. We wrześniu 2025 r. było ich 17,6 proc. Natomiast 47,6 proc. respondentów uznało, że obowiązujące przepisy są jak najbardziej wystarczające, a 26,8 proc. uznało, że należałoby je zliberalizować.

Garda: Sitarski o zezwoleniu na posiadanie broni

A jak z dostępem do broni jest w innych państwach Unii Europejskiej?

Jak wspólnota europejska, to i dyrektywy unijne. W całej Unii obowiązują minimalne ramy wyznaczone przez dyrektywę (UE) 2021/555. Ta wprowadziła zakaz posiadania przez cywilów broni samoczynnej, ograniczenia pojemności magazynków do 10 nabojów dla broni długiej i 20 dla krótkiej, obowiązek badań lekarskich itd. Jednak poszczególne kraje mają ogromną swobodę w zaostrzaniu tych reguł.

W Polsce prawo obywatela do posiadania broni nie jest tak rygorystyczne, jak przedstawia to stereotyp. Ustawa o broni (z 1999 r., po nowelizacji w 2011 r.) zniosła uznaniowość policji przy wydawaniu pozwoleń na broń w celach sportowych i kolekcjonerskich. Posiadacz pozwolenia ma dostęp do nowoczesnej broni samopowtarzalnej (choćby do słynnych kałachów z rodziny AK czy amerykańskich AR). Ma prawo – co wcale nie jest takie powszechne w innych państwach unijnych – do noszenia broni sportowej w stanie załadowanym.

Niemniej w liberalizacji prawa do posiadania broni daleko nam do Czech. W tym państwie prawo do posiadania i noszenia broni jest konstytucyjne (jak w USA). Obowiązująca od 1 stycznia 2026 r. ustawa o broni i amunicji zlikwidowała podział pozwoleń wydawanych ze „względu na cel” (było 5 kategorii). Nie ma legitymacji, bo pozwolenie jest połączone bezpośrednio z dowodem osobistym i Centralnym Rejestrem Broni. Są dwa rodzaje uprawnień: podstawowe i rozszerzone. Posiadający to drugie mają prawo do ukrytego noszenia załadowanej broni palnej w miejscach publicznych w celu ochrony życia, zdrowia lub mienia (do 2 sztuk gotowych do użycia jednocześnie) oraz wykonywania zawodów wymagających posiadania broni.

Podczas kontroli policyjnej okazuje wyłącznie dowód osobisty, a policjant sprawdza uprawnienia i przypisane sztuki broni w systemie teleinformatycznym. W Republice Czeskiej na koniec 2025 r. w rękach cywilów znajdowało się 1 104 047 sztuk broni palnej, co oznacza, że statystycznie na obywatela przypadało 0,101 sztuki. Dla porównania: w Polsce ten współczynnik wynosi 0,028 sztuki i jest jednym z najniższych w UE.

W Czechach, można stwierdzić, władza ma liberalne podejście do posiadania broni przez cywila. Na drugim unijnym biegunie jest Irlandia. Tam panuje w rzeczonej kwestii daleko posunięty rygoryzm.

Od 2008 r. cywil praktycznie nie może być posiadaczem broni krótkiej z centralnym zapłonem. Warto jednak zaznaczyć, że zakaz wydawania nowych pozwoleń na pistolety/rewolwery centralnego zapłonu nie oznaczał automatycznego odebrania broni dotychczasowym posiadaczom. Ci, którzy uzyskali pozwolenia wcześniej, mogli zachować broń, pod warunkiem spełniania wymogów prawnych i odnawiania certyfikatów. Legalnie można mieć jedynie wyczynowe pistolety bocznego zapłonu (.22 LR) zgodne z regulaminami olimpijskimi. Oczywiście trzeba przynależeć do klubu strzeleckiego, uczestniczyć w zawodach itd.

Pozwolenia wydaje się (i odnawia co trzy lata) wyłącznie z „ważnych powodów”. Argumentacja, że wnioskujący potrzebuje broni do samoobrony, nie wchodzi w grę. Pozwolenie wydawane jest na każdą sztukę broni.

Jjeśli Irlandczyk chce mieć marker do paintballa lub wiatrówkę o mocy większej od 1 dżula, to musi mieć na nie pozwolenie. A pistolety zasilane z kapsuł CO2 mają co najmniej 2 dżule energii. Statystycznie na mieszkańca Irlandii przypada 0,038 sztuki legalnej broni. Irlandzki model pokazuje więc, jak daleko może posunąć się państwo w reglamentowaniu dostępu obywateli do broni palnej. Na tle Czech, a nawet Polski, jest to rozwiązanie wyjątkowo restrykcyjne.

Nietrafione argumenty zwolenników i przeciwników liberalizacji

I na koniec: w Polsce zwolennicy rozszerzenia dostępu do broni argumentują, że w obecnej sytuacji geopolitycznej i zagrożenia wojną dobrze będzie, jeśli jak najwięcej obywateli będzie w posiadaniu broni. To argument mało trafny.

Po pierwsze: od prowadzenia wojny, nawet obronnej, jest wojsko. Po drugie: gdyby doszło do wojny, to agresor z pewnością będzie studiował wykazy wydanych pozwoleń na broń, ze wszelkimi tego konsekwencjami.

Równie chybiony wydaje się argument przeciwników liberalizacji przepisów, przekonanych, że jak w Polsce w rękach cywilów będzie więcej broni, to wzrośnie zagrożenie jej użycia w celach przestępczych.

W statystykach Komendy Głównej Policji uwzględniono (w ostatnim zestawieniu z 2023 r.) nieco ponad 600 przestępstw „przy użyciu broni palnej”. W latach przed 2023 r. tych przestępstw było między 500 a 600, choć z każdym rokiem przybywało wydawanych pozwoleń i sztuk broni będących w cywilnym posiadaniu...