Spis treści
Worki z piaskiem przy granicy, więcej zadań na morzu
Admirał floty Rune Andersen odwiedził pogranicze norwesko-rosyjskie w tygodniu poprzedzającym wystąpienie. Po rosyjskiej stronie zaobserwował (m.in.) posterunki zabezpieczone workami z piaskiem i siatkami chroniącymi przed dronami. Konieczność ochrony przed atakami w głębi własnego terytorium wpływa więc na postępowanie Rosjan również przy granicy z Norwegią.
Skala prac pozostaje nieznana. Zastosowanie siatek i worków z piaskiem potwierdza wzmacnianie ochrony, ale samo w sobie nie stanowi jednak dowodu przygotowań do ataku na państwo Sojuszu.
Rosyjskie siły morskie muszą jednocześnie wykonywać więcej zadań. Adm. fl. Rune Andersen wymienił eskortowanie statków handlowych oraz ochronę baz, wskazując na związane z tym obciążenie floty. Nie oznacza to jednak, że zagrożenie ze strony rosyjskich okrętów podwodnych maleje. Oficer podkreślił potrzebę konsekwentnego inwestowania w zdolności do ich wykrywania oraz śledzenia.
Znaczenie północnych obszarów Rosji jako zaplecza sił jądrowych budowano od lat pięćdziesiątych XX wieku. Jak przypomniał adm. fl. Rune Andersen, region ten służy obecnie również do prowadzenia działań konwencjonalnych i asymetrycznych przeciwko odległym celom, w tym w Europie i Stanach Zjednoczonych. Wzmacnianie ochrony tamtejszych posterunków i baz należy zatem rozpatrywać w kontekście rozwijania zdolności bojowych stacjonujących w regionie sił.
Duże okręty nadal potrzebne na Atlantyku
Podczas forum padło pytanie o zasadność inwestowania w duże, kosztowne okręty w świetle doświadczeń z Ukrainy. Moderator zestawił skuteczność tanich i licznych beezzałogowych środków walki z miejscem debaty — pokładem brytyjskiego lotniskowca HMS "Prince of Wales" (R09) — oraz norweską decyzją o wyborze fregat rakietowych typu 26. Norweski oficer poparł rozwój systemów autonomicznych oraz budowę floty złożonej z jednostek załogowych i bezzałogowych. Zastrzegł przy tym, że szybki postęp technologiczny wymaga dostosowywania planów rozwoju sił morskich.
Potrzebę utrzymania dużych okrętów uzasadnił warunkami panującymi na północnym Atlantyku, gdzie jednostki muszą być zdolne do prowadzenia działań przez wiele tygodni, a nawet miesięcy. Pod tym względem odróżnił ten akwen od bardziej osłoniętych wód Bałtyku i Morza Czarnego. Zwrócił również uwagę na perspektywę długotrwałej niestabilności, która nie musi przerodzić się w otwartą wojnę. Marynarki wojenne będą w takich warunkach wykonywać zadania patrolowe, interwencyjne, demonstracji bandery oraz współpracować z innymi instytucjami w ramach operacji wielodomenowych. Jeżeli jednak odstraszanie zawiedzie, konieczne będzie dysponowanie znacznym potencjałem uderzeniowym.
Ned Baker, dyrektor zarządzający brytyjskiej części firmy Helsing, zauważył podczas tego samego panelu, że zaawansowane sensory i oprogramowanie można instalować na jednostkach o prostej konstrukcji. Podaje to w wątpliwość zasadność prostego podziału na drogie okręty załogowe i tanie bezzałogowce. Adm. fl. Rune Andersen podkreślił natomiast, że sojusznicy powinni regularnie oceniać, czy skład ich flot odpowiada możliwościom, jakie zapewniają nowe technologie.
Norwegia rozwija systemy bezzałogowe równolegle z programem zakupu fregat. Ogłaszając wybór typu 26 w sierpniu 2025 roku, rząd wskazał na potrzebę wykrywania, śledzenia i zwalczania okrętów podwodnych. Zapowiedział wyposażenie fregat w śmigłowce ASW oraz przeanalizowanie możliwości wykorzystania systemów bezzałogowych. Dostawy mają rozpocząć się w 2030 roku, a plan obronny przewiduje pozyskanie co najmniej pięciu jednostek. Podpisane we wrześniu 2025 roku porozumienie ramowe ze Zjednoczonym Królestwem objęło eksploatację, obsługę techniczną, szkolenie i rozwój technologii. Konfiguracja okrętów obu państw ma być w jak największym stopniu ujednolicona.
Większa odpowiedzialność Europy przy dalszym zaangażowaniu USA
Znaczenie Norwegii dla obrony północnej flanki NATO wynika przede wszystkim z jej położenia w sąsiedztwie rosyjskiego zaplecza strategicznego na Półwyspie Kolskim oraz przy szlakach łączących Morze Barentsa z północnym Atlantykiem. Norwegia zapewnia również możliwość przyjmowania sił sojuszniczych. Rosyjska militaryzacja regionu, agresja przeciwko Ukrainie oraz przystąpienie Finlandii i Szwecji do NATO sprawiły, że obronę północnej Skandynawii, Bałtyku i północnego Atlantyku trzeba rozpatrywać łącznie.
Rosyjska Flota Północna korzysta z baz na Półwyspie Kolskim. Jej okręty podwodne, wychodząc z Morza Barentsa na Atlantyk, przemieszczają się przez akweny o zasadniczym znaczeniu dla bezpieczeństwa Norwegii i pozostałych państw Sojuszu. Dalej na południowy zachód znajduje się rejon GIUK — pomiędzy Grenlandią, Islandią i Zjednoczonym Królestwem — istotny dla wykrywania i śledzenia rosyjskich jednostek od czasów zimnej wojny. Przeciwdziałanie ich aktywności wymaga więc nie tylko obrony norweskich wybrzeży, jak również utrzymywania zdolności rozpoznawczych i sił zwalczania okrętów podwodnych na rozległych obszarach północnego Atlantyku. Temu szerszemu zaangażowaniu ma służyć również inicjatywa pk. "Arctic Sentry", której zadaniem jest koordynacja patroli morskich i powietrznych na Morzu Norweskim oraz północnym Atlantyku.
Adm. fl. Rune Andersen ocenił, że w ciągu trzech lat sojusznicza obecność w regionie północnego Atlantyku zwiększyła się trzykrotnie. Wskazał przy tym na powrót lotniskowców i lotnictwa strategicznego. Oficer zastrzegł również, że demonstrowaniu siły powinno towarzyszyć ograniczanie ryzyka błędnej interpretacji sojuszniczych działań przez Rosję.
Europejscy sojusznicy powinni, zdaniem admirała floty, przejmować większą część bieżących zadań związanych z zapewnianiem bezpieczeństwa w regionie. Zapytany o udział Norwegii w brytyjskim zespole lotniskowcowym, nie przedstawił go jednak jako zastępstwa dla amerykańskiego zaangażowania. Opowiedział się za zwiększeniem wkładu Europy przy utrzymaniu istotnej roli Stanów Zjednoczonych.
Adm. fl. Rune Andersen — urodził się 14 stycznia 1969 roku w Horten. Służbę rozpoczął w 1988 roku, a cztery lata później ukończył norweską akademię marynarki wojennej. Dowodził jednostkami rakietowo-torpedowymi, w tym prototypowym okrętem „Skjold”, na którego pokładzie w latach 2001–2002 odbył rejs przez Atlantyk. Służył w strukturach morskich NATO w Northwood oraz w norweskim ministerstwie obrony. Kierował flotą w latach 2018–2020, następnie marynarką wojenną, a w 2023 roku objął dowództwo operacyjne sił zbrojnych. Odpowiada za norweskie operacje wojskowe w kraju i za granicą oraz doradza ministrowi obrony.