Spis treści
Arktyka w rosyjskiej narracji
Rosyjski minister spraw zagranicznych opublikował tekst pt. "Współpraca międzynarodowa w Arktyce: wyzwania i możliwości" (ros. "Международное сотрудничество в Арктике: вызовы и возможности") na portalu "Rozwój Arktyki i Dalekiego Wschodu". Materiał rosyjskiego ministra łączy trzy wątki: rozwój infrastruktury i żeglugi arktycznej, poszukiwanie partnerów poza Zachodem oraz krytykę działań NATO i sankcji.
Siergiej Ławrow wskazał na rejs drobnicowca eksponującego banderę Hongkongu "Xin Xin Hai 1" (IMO: 9623609) do Murmańska przez Przejście Północno-Wschodnie jako przykład postępu współpracy z Pekinem. Według rosyjskiego ministra było to pierwsze takie zawinięcie do tego portu. W artykule Przejście Północno-Wschodnie zostało określone jako główny element Transarktycznego Korytarza Transportowego.
Autor przedstawił rosyjską strefę arktyczną jako obszar odpowiadający za co najmniej 10 proc. rosyjskiego PKB i zamieszkany przez ponad 2,5 mln osób. Minister odwołał się również do "Podstaw polityki państwowej Rosji w Arktyce do 2035 roku", zatwierdzonych przez prezydenta Władimira Putina. W jego ujęciu dokument ten wyznacza kierunki działań organów państwowych: poprawę warunków życia ludności, wzrost gospodarczy, ochronę środowiska oraz rozwój korzystnej dla Rosji współpracy międzynarodowej.
Siergiej Ławrow powołał się także na rosyjską "Koncepcję polityki zagranicznej" z 31 marca 2023 roku. Według ministra priorytetami Rosji na Dalekiej Północy są zachowanie pokoju i stabilności, ograniczanie zagrożeń dla bezpieczeństwa państwa oraz tworzenie warunków dla rozwoju społeczno-gospodarczego. Rosyjski minister zadeklarował otwartość na współpracę z państwami, które Moskwa uznaje za gotowe do działania na zasadach wzajemności.
Rosja akcentuje rozwój współpracy z Chinami i Indiami. Siergiej Ławrow podał, że Moskwa oraz Pekin utrzymują podkomisję do spraw Przejścia Północno-Wschodniego, prowadzą konsultacje międzyresortowe i wymianę naukową. Rosyjski minister poinformował również o regularnym transporcie morskim przez rosyjskie morza północne oraz planach zwiększenia ich częstotliwości.
Indie zostały w artykule przedstawione jako drugi najważniejszy partner Rosji w Arktyce. Siergiej Ławrow oświadczył, że indyjskie przedsiębiorstwa uczestniczą w zagospodarowaniu potencjału surowcowego rosyjskiej Arktyki. Przypomniał też, że zagadnienia arktyczne omawiano pod koniec sierpnia na posiedzeniu Międzyrządowej Komisji Rosyjsko-Indyjskiej do spraw Współpracy Handlowo-Gospodarczej, Naukowo-Technicznej i Kulturalnej. Ocena, że Arktyka może stać się jednym z głównych kierunków partnerstwa Rosji i Indii w perspektywie dwóch dekad, została przez autora przypisana bliżej nieokreślonym ekspertom.
Katalog potencjalnych partnerów Moskwa rozszerzyła o Brazylię, Indonezję, Iran, Białoruś, pozostałe państwa BRICS i Wspólnoty Niepodległych Państw, a także Koreę Południową oraz Singapur. Minister podał, że Seul i Singapur są zainteresowane współpracą przy wybranych projektach arktycznych mimo ich udziału w zachodnich sankcjach przeciw Rosji. Zapowiedział także udział zagranicznych delegacji w arktycznych sesjach XI Wschodniego Forum Ekonomicznego, które miało rozpocząć się 1 września we Władywostoku, oraz w forum pt. "Arktyka – terytorium dialogu", planowanym na marzec 2027 roku w Murmańsku.
Istotną część rosyjskiej narracji stanowi wymiar prawny. Ławrow stwierdził, że obszary morskie Arktyki są częścią Oceanu Światowego, a podstawą regulacji pozostaje Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawie morza z 1982 roku. Przywołał również deklarację z Ilulissat z 2008 roku, podpisaną przez Rosję, Danię, Kanadę, Norwegię i Stany Zjednoczone. Minister zadeklarował, że Rosja nie widzi obecnie potrzeby wypracowania nowych międzynarodowych instrumentów prawnych dotyczących działalności gospodarczej i innych aktywności na Dalekiej Północy.
Siergiej Ławrow przedstawił rozwój zasobów naturalnych, Transarktycznego Korytarza Transportowego i Przejścia Północno-Wschodniego jako priorytet rosyjskiej polityki arktycznej. Do tego katalogu zaliczył także rozbudowę infrastruktury przemysłowej, transportowej i turystycznej, badania naukowe, ochronę środowiska oraz działania społeczne w rosyjskiej strefie arktycznej. W jego deklaracji współpraca międzynarodowa ma pełnić istotną funkcję we wszystkich tych obszarach.
Minister odniósł się również do Rady Arktycznej, ustanowionej 19 września 1996 roku. Według autora organizacja pozostaje jedynym zachowanym formatem międzyrządowej współpracy w regionie, lecz od marca 2022 roku funkcjonuje w ograniczonym zakresie: bez spotkań ministerialnych i posiedzeń Komitetu Wyższych Urzędników Arktycznych, przede wszystkim przez kontakty ekspertów oraz zdalne spotkania organów roboczych. Minister zadeklarował gotowość Rosji do wznowienia pełnej działalności Rady pod warunkiem uwzględnienia przez pozostałych uczestników interesów wszystkich państw członkowskich.
"Arctic Sentry": aktywność NATO na Dalekiej Północy
Sojusz Północnoatlantycki ogłosił 11 lutego 2026 roku wzmocnioną, wielodomenową aktywność wojskową pk. "Arctic Sentry" w Arktyce i na Dalekiej Północy". Kieruje nią Dowództwo Sił Połączonych NATO w Norfolk, przy strategicznych wytycznych Sojuszniczego Dowództwa Operacyjnego NATO. Inicjatywa obejmuje także pozaeuropejską część Arktyki i ma wzmacniać zdolność Sojuszu do obserwacji sytuacji, odstraszania oraz obrony. Aktywność nie oznacza utworzenia nowej stałej obecności NATO za kołem podbiegunowym. Jej celem jest koordynacja istniejących sił, ćwiczeń i zdolności państw sojuszniczych oraz poprawa wspólnego obrazu sytuacji operacyjnej. Stany Zjednoczone i Kanada wspierają tę aktywność za pośrednictwem NORAD, dowództw Północnego i Europejskiego.
Pierwsze działania powiązane z "Arctic Sentry" obejmowały ćwiczenia pk. "Arctic Endurance" w rejonie Grenlandii i manewry pk. "Cold Response" w północnej Norwegii oraz Finlandii. NATO zalicza do tej aktywności również manewry pk. "Dynamic Mongoose 2026" – ćwiczenia zwalczania okrętów podwodnych – i ćwiczenia pk. "Northern Viking 2026", poświęcone obronie Islandii oraz ochronie infrastruktury krytycznej.
Uzupełnieniem inicjatywy jest "Task Force X-Arctic", przedsięwzięcie utworzone w czerwcu przez Sojusznicze Dowództwo Transformacyjne NATO. Jego zadaniem jest rozwijanie wielodomenowej świadomości sytuacyjnej na Północnym Atlantyku i w Arktyce, także z wykorzystaniem zintegrowanych systemów bezzałogowych przeznaczonych do działania w warunkach polarnych. NATO uzasadnia aktywność pk. "Arctic Sentry" wzrostem rosyjskiej aktywności wojskowej oraz zainteresowania Chin Arktyką.
Dwa obrazy bezpieczeństwa
Siergiej Ławrow przedstawił aktywność pk. "Arctic Sentry" jako dowód rozszerzania obecności wojskowej NATO na Dalekiej Północy. Rosyjski minister stwierdził, że ćwiczenia, rozwój systemów dowodzenia oraz aktywność państw sojuszniczych w pobliżu rosyjskich granic zwiększają ryzyko incydentów i konfrontacji. Są to jednak jedynie polityczne oceny sformułowane przez szefa rosyjskiej dyplomacji.
NATO opisuje tę samą aktywność jako odpowiedź na pogarszające się środowisko bezpieczeństwa w regionie. Oficjalna narracja Sojuszu koncentruje się na obserwacji, integracji środków narodowych, odstraszaniu i obronie terytorium państw członkowskich. Rozbieżność dotyczy zatem nie istnienia aktywności pk. "Arctic Sentry", które potwierdza zarówno strona rosyjska, jak i NATO, lecz jej celu oraz konsekwencji dla bezpieczeństwa regionalnego.
Artykuł ministra wskazuje, że Moskwa traktuje Arktykę równocześnie jako przestrzeń surowcową, logistyczną i polityczną. NATO koncentruje natomiast swoje publiczne komunikaty na bezpieczeństwie, świadomości sytuacyjnej oraz zdolności do działania w warunkach północnych. Zestawienie tych stanowisk nie rozstrzyga o intencjach stron, ale potwierdza, że Daleka Północ stała się obszarem rosnącej rywalizacji i zainteresowania wielu stron.
Podcasty
Playlisty tematyczne
