- Włochy, wspierane przez Japonię, stanowczo sprzeciwiły się włączeniu Niemiec jako pełnoprawnego członka do programu budowy myśliwca nowej generacji Global Combat Air Programme (GCAP), proponując im jedynie status obserwatora.
- Głównymi powodami sprzeciwu są obawy o zaburzenie ustalonego podziału prac przemysłowych oraz ryzyko opóźnień w projekcie, którego celem jest wprowadzenie myśliwca do służby do 2035 roku.
- Niemcy, po niedawnym upadku francusko-niemieckiego projektu FCAS, pilnie poszukują nowej platformy obronnej i dążą do pełnoprawnego członkostwa w GCAP, odrzucając status obserwatora.
- Wielka Brytania, jako inicjator GCAP, próbuje mediować, jednocześnie podkreślając, że projekt nie może zwolnić, a Niemcy mają podjąć decyzję do końca marca.
Brytyjska propozycja, by włączyć Niemcy do programu jako pełnoprawnego partnera, spotkała się ze zdecydowanym oporem ze strony włoskiego ministra obrony Guido Crosetto. Podczas spotkania online z odpowiednikami z Wielkiej Brytanii i Japonii, Rzym jasno postawił sprawę: zamiast równego statusu, Berlinowi zaproponowano rolę obserwatora, podobną do tej, jaką od lipca 2026 roku pełni Kanada - pisze FT. Taki krok w praktyce całkowicie uniemożliwiłby Berlinowi udział w projektowaniu oraz rozwoju technicznym maszyny. Decyzja ta jest bezpośrednią reakcją na niedawną wizytę brytyjskiego premiera Andy’ego Burnhama w Berlinie, podczas której zadeklarował on otwartość na zaangażowanie Niemiec, co wywołało spore zaniepokojenie w Rzymie i Tokio.
Obawy o podział pracy i opóźnienia
Główne przyczyny sprzeciwu Włoch, podzielane również przez Japonię, mają charakter przemysłowy i harmonogramowy. Oba kraje obawiają się, że dołączenie czwartego, tak potężnego gracza, jakim są Niemcy, z ich gigantem przemysłowym Airbusem, zaburzy już ustalony i wynegocjowany z trudem podział prac. Istnieje realna groźba, że włoskie i japońskie firmy stracą intratne zlecenia na rzecz niemieckiego przemysłu.
Drugim kluczowym argumentem jest ryzyko opóźnień. Program GCAP ma niezwykle ambitny cel, wprowadzenie myśliwca do służby do 2035 roku. Włączenie nowego partnera na tym etapie nieuchronnie wiązałoby się z renegocjacją umów, ponownym zdefiniowaniem wymagań i potencjalnym spowolnieniem całego projektu, na co szczególnie nie chce zgodzić się Japonia.
Stanowiska pozostałych graczy
Sytuacja wokół niemieckich aspiracji jest złożona, a każdy z uczestników ma własne, nie zawsze zbieżne interesy. Wielka Brytania, jako inicjator i mediator, poprzez deklarację premiera Andy’ego Burnhama otworzyła drzwi do rozmów z Berlinem. Obecnie Londyn stara się odgrywać rolę pośrednika, podkreślając, że choć Niemcy zasługują na wysłuchanie, projekt nie może zwolnić. Brytyjski urzędnik ujął to dosadnie w rozmowie z „Financial Times”: „Jeśli wskakują do autobusu, autobus nie może zwolnić”.
Niemcy z kolei mają ambicje pełnego partnerstwa. Dla Berlina propozycja statusu obserwatora jest nie do przyjęcia. Niemcy jasno komunikują, że są zainteresowane wyłącznie pełnoprawnym członkostwem, które wiąże się ze znaczącym wkładem finansowym w zamian za proporcjonalny udział w pracach przemysłowych i transferze technologii. Minister obrony Boris Pistorius uzależnia decyzję od zachowania rozsądnej równowagi między podziałem pracy, harmonogramem i udziałem w kosztach.
Japonia natomiast pozostaje cichym sceptykiem. Tokio, podobnie jak Rzym, z nerwowością przyjęło brytyjską otwartość na przyjęcie Niemiec. Dla Japonii priorytetem jest dotrzymanie terminu 2035 roku, aby zastąpić swoje myśliwce F-2 i nie dopuścić do powstania luki technologicznej względem Chin. Dlatego Tokio popiera włoskie stanowisko, obawiając się komplikacji i opóźnień.
Europejski kontekst – w cieniu porażki programu FCAS
Aby w pełni zrozumieć determinację Niemiec, należy cofnąć się do czerwca 2026 roku, kiedy to ostatecznie upadł inny wielki europejski projekt – Future Combat Air System (FCAS). Program, realizowany wspólnie przez Francję, Niemcy i Hiszpanię, został pogrążony przez wieloletni spór przemysłowy między francuskim Dassault Aviation a Airbusem, reprezentującym interesy niemieckie i hiszpańskie. Konflikt dotyczył m.in. podziału prac, własności intelektualnej i przywództwa w projekcie.
Fiasko FCAS, wartego ponad 100 miliardów euro, postawiło Berlin w bardzo trudnej sytuacji i zmusiło do pilnego poszukiwania alternatyw. GCAP, jako program bardziej zaawansowany i oparty na współpracy z kluczowymi partnerami z NATO, stał się naturalnym kierunkiem.
Niemiecki minister obrony Boris Pistorius zapowiedział, że chce podjąć decyzję w sprawie dalszych kroków do końca marca. Obecnie Berlin stoi przed trudnym wyborem: próbować dalej negocjować z partnerami GCAP, szukać alternatyw (np. współpraca ze szwedzkim Saabem) lub rozwijać własny projekt pod wodzą Airbusa.
Włosko-japoński opór pokazuje, jak skomplikowane są sojusze oparte na interesach przemysłowych. Choć dołączenie Niemiec, z ich ogromnym budżetem obronnym, mogłoby przynieść programowi GCAP korzyści finansowe, obawy o utratę kontroli, miejsc pracy i opóźnienia wydają się na ten moment przeważać.
Czym jest Global Combat Air Programme (GCAP)?
Global Combat Air Programme to ambitna, międzynarodowa inicjatywa mająca na celu opracowanie i wdrożenie systemu bojowego szóstej generacji. Program został oficjalnie ogłoszony w grudniu 2022 roku jako wspólne przedsięwzięcie Wielkiej Brytanii, Włoch i Japonii. Jego głównym celem jest stworzenie zaawansowanego myśliwca, który do 2035 roku zastąpi starzejące się floty Eurofighter Typhoon w siłach powietrznych Włoch i Wielkiej Brytanii oraz Mitsubishi F-2 w Japonii.
Za realizację projektu od strony przemysłowej odpowiadają giganci sektora zbrojeniowego: brytyjskie BAE Systems, włoskie Leonardo oraz japońskie Mitsubishi Heavy Industries, które utworzyły w tym celu spółkę joint venture Edgewing. GCAP to nie tylko samolot, to cały "system systemów", obejmujący zaawansowane sensory, broń energetyczną, sztuczną inteligencję i zdolność do współpracy z rojami dronów.
Podcasty
Playlisty tematyczne
