Spis treści
Założenia programu: suwerenność technologiczna
Program obejmuje kilkadziesiąt projektów badawczych planowanych do około 2034–2035 roku, z łącznymi nakładami rzędu 2,4 mld zł w horyzoncie dekady. Finansowanie ma pochodzić ze środków własnych Sieci Łukasiewicz, środków przeznaczonych na obronność i technologie kosmiczne oraz zewnętrznych źródeł, w tym partnerów prywatnych i programów międzynarodowych (m.in. ESA, EDF, HE czy instrumenty UE).
Program koncentruje się na trzech filarach: ładunkach użytecznych misji kosmicznych, technologiach platform satelitarnych oraz technologiach wynoszenia platform z ładunkami na orbitę, co ma przełożyć się na niezależny polski dostęp do orbity dla satelitów o masie w przedziale 100–200 kg. Celem strategicznym jest pozycjonowanie Polski jako europejskiego lidera w obszarze ekologicznych napędów kosmicznych, serwisowania satelitów i wyspecjalizowanych technologii cyfrowych, w tym sztucznej inteligencji i przetwarzania danych satelitarnych.
Kluczowe komponenty: od satelity SPARK po polską rakietę nośną
Trzon programu stanowi rozwój rodziny platform satelitarnych SPARK (SPARK 1–3), dedykowanych sprawdzaniu i potwierdzaniu dojrzałości technologii na orbicie oraz przygotowaniu późniejszych usług, w tym serwisowania satelitów i operacji w bliskim sąsiedztwie orbitalnym. Harmonogram przewiduje umieszczenie na orbicie satelitów SPARK 1, 2 i 3 w kolejnych krokach, przy czym w końcowej fazie (2034) SPARK 3 ma zostać wyniesiony przez polską rakietę, co będzie testem krajowego systemu nośnego.
Komponent wynoszenia obejmuje dwa zasadnicze bloki: opracowanie polskiej rakiety do wynoszenia małych satelitów (fazy ABC – studia wykonalności, projektowanie, wybór konfiguracji – oraz fazy DE – produkcja, kwalifikacja, lot demonstracyjny) oraz budowę infrastruktury: mobilnego zaplecza startowego, krajowego poligonu testowego oraz zaplecza MAIT (montaż, integracja, testy). Koncepcja przewiduje zarówno starty pionowe z mobilnych wyrzutni, jak i rozwiązania z użyciem samolotu‑nosiciela, co ma zwiększyć responsywność dostępu do orbity i umożliwić wykorzystanie różnych europejskich poligonów.
W obszarze ładunków użytecznych planowane są liczne eksperymenty materiałowe, sensoryczne i komunikacyjne – od badania ultraczarnych powłok i powłok ekranowania radiacyjnego, przez testy smarów, elastomerów, polimerów i komponentów elektronicznych w środowisku kosmicznym, po eksperyment radiowy HF oraz zaawansowane testy algorytmów sztucznej inteligencji na danych multispektralnych. Projekty te mają stworzyć portfel polskich specjalizacji kosmicznych, które można komercjalizować w sektorze obronnym i cywilnym, w tym w misjach dual‑use.
Zdolności dla państwa i obronności
Elementy programu – polska rakieta nośna, satelity SPARK, system łączności satelitarnej, nowy odbiornik GNSS, HYPERLAB oraz rozwój napędów – budują zestaw narzędzi przydatnych dla rozpoznania, łączności i dowodzenia. Te zdolności mogą wprost zasilić zdolności C4ISR (ang. Command, Control, Communications, Computers, Intelligence, Surveillance and Reconnaissance) Sił Zbrojnych RP, wzmacniając pozycjonowanie, przesyłanie danych z orbity oraz bieżącą ocenę sytuacji.
Realizacja programu w oparciu o europejskie standardy kosmiczne i rozwiązania wypracowane w ESA oraz UE zwiększa szanse na pełną współpracę z systemami sojuszniczymi, co jest kluczowe dla wspólnego planowania i prowadzenia operacji.
Były Szef Sztabu Generalnego WP gen. w st. spocz. Mieczysław Cieniuch, podkreślił zanczenie posiadania Programu Badań Kosmicznych Sieci Badawczej Łukasiewicz:
Satelity dają przewagę w rozpoznaniu i łączności: wzmacniają zdolność szybkiego reagowania i koordynacji działań. Mimo trwałych sojuszy, Siły Zbrojne RP potrzebują dziś rozwiązań opartych na suwerenności technologicznej, która zapewnia odporność i niezależność.
Podwójne zastosowanie
Technologie podwójnego zastosowania (ang. dual‑use) to rozwiązania projektowane przede wszystkim na rynek cywilny, które mogą zostać wykorzystane również w sektorze obronnym. Chodzi o te same satelity, sensory, algorytmy sztucznej inteligencji czy materiały, które z jednej strony obsługują usługi komercyjne, z drugiej zaś mogą służyć do rozpoznania, łączności i wsparcia działań sił zbrojnych, obniżając przy tym jednostkowy koszt B+R i zwiększając opłacalność inwestycji w technologie o znaczeniu strategicznym.
W praktyce świetnie pokazuje to wojna w Ukrainie, gdzie masowo wykorzystuje się komercyjne drony cywilne – pierwotnie przeznaczone do filmowania czy inspekcji infrastruktury – adaptowane do zadań (m.in.) rozpoznania artyleryjskiego, naprowadzania ognia oraz przenoszenia lekkich ładunków wybuchowych. Podobny dualny charakter mają komercyjne zobrazowania satelitarne i usługi łączności, równolegle wykorzystywane przez sektor cywilny i wojsko do planowania działań, oceny skutków uderzeń oraz utrzymania świadomości sytuacyjnej na polu walki.
Sieć badawcza
Sieć Badawcza Łukasiewicz tworzy ogólnopolski system instytutów badawczo‑wdrożeniowych, wyspecjalizowanych w dostarczaniu przedsiębiorstwom innowacyjnych rozwiązań podnoszących konkurencyjność polskiej gospodarki. W jej skład wchodzą 22 instytuty zatrudniające łącznie około 7 tys. pracowników w ponad 50 lokalizacjach w całym kraju, a prace koncentrują się wokół czterech głównych kierunków badawczych: obronności i bezpieczeństwa państwa, chemii dla przemysłu, transformacji energetycznej oraz gospodarki o obiegu zamkniętym.
Przykładem takich działań jest opracowany w Łukasiewicz – Poznańskim Instytucie Technologicznym trzyosiowy wózek kolejowy 37TN, przystosowany do transportu najcięższych pojazdów w Sojuszu i innych ładunków ponadnormatywnych, co wzmacnia zdolności logistyczne na potrzeby wojsk lądowych i infrastruktury podwójnego zastosowania. Sieć uczestniczy także w rozwoju krajowych systemów dronowych i antydronowych, czego dowodem jest udział rozwiązań Łukasiewicza w Otwartych Testach Bezzałogowych Systemów Uzbrojenia w Zielonce, gdzie prezentowano polskie konstrukcje bezzałogowe oraz środki ich zwalczania.
Źródło: Informacja prasowa Sieci Badawczej Łukasiewicz
Podcasty
Playlisty tematyczne
