Polsko-niemiecka umowa obronna 2026. Wschodnia flanka, cyber, Bałtyk

Umowa została podpisana w Warszawie 17 czerwca 2026 r. przez przedstawicieli rządów Republiki Federalnej Niemiec i Rzeczypospolitej Polskiej, a następnie ogłoszona w niemieckim Federalnym Dzienniku Ustaw 29 lipca 2026 r. Jej publikacja oznacza formalne włączenie dokumentu do obiegu prawnego w Niemczech, przy czym samo wejście w życie nastąpi po wymianie notyfikacji o zakończeniu procedur wewnętrznych obu państw.

Najważniejszy polityczny sens umowy polega na tym, że zastępuje ona porozumienie ramowe z 2011 r. i dostosowuje polsko-niemiecką współpracę obronną do nowych realiów bezpieczeństwa europejskiego. W preambule strony wprost wskazują na agresję Rosji przeciwko Ukrainie, rywalizację mocarstw, terroryzm, cyberzagrożenia, zagrożenia hybrydowe oraz ryzyko wobec szlaków handlowych jako główne źródła napięć, które wymagają wspólnej odpowiedzi. Dokument nie tworzy alternatywy dla NATO ani nie ustanawia dwustronnego sojuszu obronnego w klasycznym sensie. Jego siła leży raczej w tym, że wyznacza bardzo szerokie i szczegółowe ramy współpracy praktycznej, osadzając ją w prawie międzynarodowym, prawie europejskim oraz istniejących zobowiązaniach sojuszniczych. To porozumienie ma więc charakter systemowy ma ułatwiać codzienne działanie armii, administracji obronnej i przemysłu, a nie zastępować większe struktury bezpieczeństwa.

Jednym z najważniejszych i najbardziej rozbudowanych elementów umowy jest współpraca na rzecz wzmocnienia potencjału obronnego wschodniej flanki NATO. Obie strony zobowiązały się do pogłębienia kooperacji w zakresie wymiany informacji wywiadowczych i analiz dotyczących zagrożeń dla Europy Środkowo-Wschodniej. Kluczowe zapisy obejmują:

• Ułatwienie tranzytu i stacjonowania sił zbrojnych na terytorium drugiego państwa.
• Wzmocnienie mobilności wojskowej poprzez harmonizację procedur przekraczania granic i wspólne korzystanie z infrastruktury.
• Rozwój infrastruktury wsparcia logistycznego na terytorium Polski, która może służyć jako baza zaopatrzeniowa m.in. dla niemieckiego kontyngentu na Litwie.
• Wspólne inwestycje w infrastrukturę podwójnego zastosowania (linie kolejowe, drogi, mosty), aby umożliwić szybki transport wojsk i sprzętu na wschód.
• Działania te mają na celu stworzenie spójnego systemu logistycznego w ramach inicjatywy „Central Northern European Military Mobility Area”, co jest kluczowe dla skuteczności odstraszania.

Cel i charakter umowy

Artykuł 1 określa podstawowy cel dokumentu w postaci ustanowienia zasad współpracy w dziedzinie obronności w oparciu o równość, partnerstwo i wspólne interesy. Strony podkreślają, że ich relacje mają się rozwijać poprzez wspólne działania ustalane wzajemnie i zgodnie z obowiązującym prawem międzynarodowym, europejskim oraz krajowymi przepisami i wytycznymi.

To ważne z dwóch powodów. Po pierwsze, umowa nie jest zamkniętym katalogiem działań, lecz elastyczną podstawą do dalszych uzgodnień. Po drugie, już na poziomie definicyjnym widać, że nacisk położono nie na symbolikę, lecz na praktyczną wykonalność. Dokument przewiduje możliwość zawierania dodatkowych porozumień, protokołów, deklaracji intencyjnych i umów wykonawczych, co daje obu stronom narzędzie do stopniowego rozszerzania współpracy bez konieczności każdorazowego negocjowania całego nowego traktatu.

Osadzenie w sojuszach i prawie międzynarodowym

W preambule umowy bardzo mocno wybrzmiewa zakorzenienie w strukturach euroatlantyckich. Strony odwołują się do Karty Narodów Zjednoczonych, Traktatu Północnoatlantyckiego, porozumienia o statusie sił zbrojnych, Traktatu o Unii Europejskiej, traktatu o dobrym sąsiedztwie z 1991 r. oraz porozumienia z 2000 r. dotyczącego tymczasowego pobytu wojsk na terytorium drugiej strony. To pokazuje, że umowa nie jest tworzona w próżni. Przeciwnie, stanowi rozwinięcie wcześniejszych relacji i instrumentów prawnych, a jednocześnie potwierdza przywiązanie obu państw do NATO jako podstawy obrony zbiorowej. Szczególnie istotne jest ponowne odwołanie do art. 5 Traktatu Północnoatlantyckiego oraz art. 42 ust. 7 Traktatu o Unii Europejskiej, które strony przedstawiają jako wyraz wzajemnej obrony i solidarności. W praktyce oznacza to, że umowa wzmacnia współdziałanie dwóch sojuszników. Jej celem jest pogłębienie współpracy w ramach istniejących zobowiązań, a nie ich zastąpienie.

Polityka obronna i dialog strategiczny

Artykuł 2 koncentruje się na polityce obronnej i dialogu strategicznym. Strony deklarują prowadzenie ścisłych konsultacji na poziomie ministerialnym w sprawach o znaczeniu strategicznym, a także wymianę informacji i wiedzy na poziomie sztabowym i eksperckim. To rozbudowany model współpracy, który ma obejmować nie tylko okazjonalne spotkania ministrów, lecz stały system wymiany informacji. Dzięki temu Polska i Niemcy mają lepiej koordynować swoje oceny zagrożeń, stanowiska wobec sytuacji międzynarodowej i podejście do przyszłych działań obronnych. W realiach współczesnego bezpieczeństwa takie uzgodnienia są równie istotne jak tradycyjne ćwiczenia wojskowe, ponieważ umożliwiają szybsze reagowanie i ograniczają ryzyko nieporozumień.

Budowanie zdolności obronnych

Artykuł 3 jest jednym z najważniejszych fragmentów całej umowy, ponieważ dotyczy budowania potencjału obronnego i współpracy operacyjnej. Strony zobowiązują się do wzmacniania zdolności do rozmieszczania sił, prowadzenia operacji wojskowych oraz uczestnictwa w inicjatywach NATO i UE służących odstraszaniu i obronie sojuszu.

Szczególnie mocno wybrzmiewa tutaj kwestia wschodniej flanki NATO. Obie strony potwierdzają, że dzielą to samo rozumienie zagrożeń i że mają szczególną odpowiedzialność za bezpieczeństwo regionu. W dokumencie mowa jest o potrzebie bardziej proaktywnego podejścia do wzmacniania obrony i odstraszania na wschodniej flance, co można odczytać jako odpowiedź na doświadczenia ostatnich miesięcy i rosnące napięcia w regionie. Duże znaczenie ma także mobilność wojskowa. Umowa umożliwia tranzyt i stacjonowanie sił zbrojnych drugiej strony, przewiduje harmonizację procedur administracyjnych i dyplomatycznych oraz wspólne korzystanie z infrastruktury niezbędnej do sprawnego przemieszczania wojsk. To bardzo praktyczny element porozumienia, ponieważ w sytuacji kryzysowej szybkość przemieszczenia sił i sprzętu może mieć kluczowe znaczenie dla skuteczności odstraszania i obrony.

Równie istotne są postanowienia dotyczące infrastruktury. Strony wspierają rozwój i ochronę infrastruktury wojskowej i cywilnej o zastosowaniu wojskowym, takiej jak linie kolejowe, drogi, lotniska, mosty i centra logistyczne. Umowa podkreśla też znaczenie inżynierii wojskowej i infrastruktury obronnej, a także krajowych elementów łańcucha zaopatrzenia NATO w paliwo. W efekcie dokument wyraźnie pokazuje, że bezpieczeństwo nie zaczyna się w momencie wybuchu konfliktu, lecz dużo wcześniej czyli od zdolności państw do utrzymania mobilności, zaopatrzenia i zaplecza logistycznego.

Interoperacyjność, szkolenie i ćwiczenia

Artykuł 4 rozwija kwestie interoperacyjności i wspólnych szkoleń. To rozdział szczególnie obszerny, bo obejmuje niemal wszystkie domeny współczesnych sił zbrojnych: lądową, powietrzną, morską, terytorialną, cybernetyczną i kosmiczną.

W części ogólnej strony zapowiadają wspólne ćwiczenia, szkolenia, kursy, wymianę personelu, oficerów łącznikowych, wizyty i narady sztabowe. Chodzi o to, by armie obu państw lepiej rozumiały swoje procedury, standardy dowodzenia i sposoby działania. W praktyce interoperacyjność oznacza zdolność do wspólnego użycia sił bez długiego dostosowywania się w sytuacji kryzysowej. W wymiarze lądowym dokument przewiduje współpracę placówek szkoleniowych, większą liczbę ćwiczeń dwustronnych i wspólne działania w zakresie szkolenia wojskowego. Szczególna uwaga poświęcona jest inżynierii wojskowej i wzmocnieniu wschodniej flanki NATO. W wymiarze powietrznym umowa mówi o platformach powietrznych, wymianie doświadczeń, wspólnych ćwiczeniach, współpracy transgranicznej oraz programie „Agile Combat Employment”, który ma służyć zwiększeniu mobilności i elastyczności działań lotniczych.

W wymiarze morskim strony zobowiązują się do współpracy na rzecz bezpieczeństwa szlaków komunikacyjnych i wymiany informacji o sytuacji morskiej. Wskazano również na możliwość wspólnych ćwiczeń, działań szkoleniowych, operacyjnych i akcji ratowniczych. To szczególnie ważne na Bałtyku, gdzie znaczenie ma nie tylko klasyczna obrona morskiej przestrzeni, ale też ochrona infrastruktury podwodnej i kontroli nad szlakami transportowymi. W wymiarze obrony terytorialnej umowa przewiduje współpracę między niemieckimi i polskimi siłami obrony terytorialnej oraz rezerwowymi. Strony chcą wymieniać doświadczenia, prowadzić wspólne ćwiczenia i rozwijać działania związane z odpornością, wojną niekonwencjonalną, reagowaniem kryzysowym, pomocą w katastrofach i pomocą humanitarną. To pokazuje, że współczesna obrona nie ogranicza się do regularnych jednostek, ale obejmuje również komponenty wspierające odporność państwa i społeczeństwa.

Szczególnie nowoczesny charakter ma część cybernetyczna i kosmiczna. W cyberprzestrzeni strony zapowiadają wymianę informacji, ćwiczenia, rozwój zdolności, harmonizację standardów oraz współpracę opartą na ramach „Federated-Mission-Networking”. W przestrzeni kosmicznej chodzi natomiast o budowę odpornej i interoperacyjnej europejskiej architektury bezpieczeństwa kosmicznego, wspólny monitoring sytuacji, skoordynowane operacje oraz standaryzację technologiczną. To wyraźny sygnał, że umowa odpowiada na realia wojny wielodomenowej.

Morze Bałtyckie jako wspólny obszar odpowiedzialności

Artykuł 5 koncentruje się na bezpieczeństwie Morza Bałtyckiego. Strony podkreślają znaczenie ochrony szlaków morskich i krytycznej infrastruktury podwodnej oraz deklarują ścisłą koordynację operacji wielonarodowych i połączonych w tym rejonie.

To jedno z istotnych miejsc w całej umowie, ponieważ Bałtyk staje się dziś przestrzenią o rosnącym znaczeniu strategicznym. Współpraca polsko-niemiecka ma tu nie tylko wymiar obronny, ale też logistyczny, rozpoznawczy i organizacyjny. Dokument wspiera także bliższą współpracę NATO i UE oraz rozwój Commander Task Force Baltic (CTF-B), czyli wielonarodowego komponentu odpowiedzialnego za regionalny obraz sytuacji morskiej i koordynację działań sojuszniczych.

Zbrojenia, przemysł i technologie

Artykuł 6 nadaje umowie silny wymiar przemysłowy. Strony uznają, że ich partnerstwo może stać się filarem regionalnej współpracy bezpieczeństwa i przemysłu w Europie Środkowej i Wschodniej. To bardzo ważna deklaracja, bo pokazuje, że współpraca obronna nie ma ograniczać się do polityki i operacji, lecz ma obejmować także zdolności produkcyjne, modernizacyjne i technologiczne.

W umowie przewidziano wspólne projekty technologiczne, rozwój zdolności, zamówienia obronne, transfer technologii i współpracę przemysłów zbrojeniowych. Strony mówią też o wspólnej produkcji, utrzymaniu cyklu życia sprzętu wojskowego i bezpieczeństwie łańcuchów dostaw. Jest to szczególnie istotne, gdy wojna w Ukrainie pokazała, jak ważna jest nie tylko ilość uzbrojenia, ale też tempo produkcji, dostępność części zamiennych i odporność przemysłu. Dokument odwołuje się również do nowoczesnych technologii obronnych. Wśród obszarów wymieniono systemy uderzeń precyzyjnych, bezzałogowe i autonomiczne systemy uzbrojenia, zaawansowane systemy rakietowe, walkę elektromagnetyczną oraz sztuczną inteligencję. 

Zarządzanie kryzysowe i bezpieczeństwo

Artykuł 7 rozszerza współpracę na misje międzynarodowe, operacje pokojowe, akcje poszukiwawczo-ratownicze, pomoc w przypadku katastrof i pomoc humanitarną. To pokazuje, że obie strony postrzegają bezpieczeństwo szerzej niż tylko obronę przed bezpośrednią agresją. Ważny jest też zapis o wymianie informacji na temat kontroli zbrojeń i ograniczania ryzyka. Tego rodzaju współdziałanie służy nie tylko budowaniu zaufania, ale też lepszemu rozumieniu sytuacji strategicznej i uzupełnianiu potencjału odstraszania NATO.

Zagrożenia hybrydowe i komunikacja strategiczna

Artykuł 8 poświęcony jest przeciwdziałaniu zagrożeniom hybrydowym. Strony zobowiązują się do współpracy dwustronnej i wielostronnej, zwłaszcza w ramach UE i NATO, oraz do wspólnego reagowania na ataki i działania mające osłabić partnerstwo europejskie i relacje sojusznicze.

Szczególnie istotna jest wzmianka o Foreign Information Manipulation and Interference, czyli zewnętrznych manipulacjach informacyjnych oraz do wzmacniania współpracy w dziedzinie komunikacji strategicznej (StratCom). Umowa zakłada wzajemne informowanie się o takich zdarzeniach oraz o źródłach i podmiotach destabilizujących bezpieczeństwo wewnętrzne. To pokazuje, że strony traktują przestrzeń informacyjną jako element pola walki. Komunikacja strategiczna ma być rozwijana poprzez ćwiczenia, szkolenia, wymianę personelu i konsultacje między odpowiednimi strukturami sztabowymi. Jest to odpowiedź na rosnącą rolę propagandy, dezinformacji i operacji wpływu w nowoczesnych konfliktach.

Mechanizm wdrażania

Artykuł 9 wskazuje konkretne instytucje odpowiedzialne za realizację umowy: Federalne Ministerstwo Obrony po stronie niemieckiej i Ministerstwo Obrony Narodowej po stronie polskiej. Na wyższych poziomach przewidziano spotkania ministrów, dialog sekretarzy stanu, rozmowy dyrektorów ds. uzbrojenia, cyberbezpieczeństwa i rozwoju zdolności oraz strategiczny dialog dyrektorów ds. polityki obronnej.

Szczególnie ważny jest „Komitet Wyższych Oficerów Wojskowych”, który ma koordynować współpracę między siłami zbrojnymi obu państw. Dodatkowo przewidziano grupę koordynacyjną ds. partnerstwa obronnego, której zadaniem będzie ocena obszarów współpracy i identyfikacja projektów dwustronnych. Taki model sprawia, że dokument ma nie tylko wymiar polityczny, ale też administracyjny i wykonawczy.

Finansowanie, ochrona informacji i spory

Artykuł 10 stanowi, że wszystkie działania zależą od dostępności środków finansowych, a koszty co do zasady ponosi każda ze stron we własnym zakresie, chyba że uzgodnią inaczej. To klasyczne rozwiązanie, które ogranicza ryzyko sporów o finansowanie.

Artykuł 11 dotyczy ochrony informacji niejawnych oraz własności intelektualnej. Oznacza to, że wymiana danych i technologii będzie podlegać ścisłym zasadom bezpieczeństwa, a użycie chronionych informacji będzie wymagało wyraźnej zgody właściciela praw. To bardzo ważne przy współpracy w obszarach tak wrażliwych jak cyberbezpieczeństwo, technologie uzbrojenia czy systemy dowodzenia. Artykuł 12 przewiduje rozstrzyganie sporów w drodze konsultacji i negocjacji. Jeśli to nie wystarczy, strony mogą skorzystać z uzgodnionego mechanizmu sporów. Z kolei artykuł 13 pozwala na zmianę umowy w formie pisemnej za obopólną zgodą.

Postanowienia końcowe

Umowa wchodzi w życie po zakończeniu wewnętrznych procedur ratyfikacyjnych i wymianie odpowiednich notyfikacji, pozostaje w mocy bezterminowo, a każda ze stron może ją wypowiedzieć z sześciomiesięcznym okresem wypowiedzenia. Jednocześnie wypowiedzenie nie zwalnia z obowiązków dotyczących informacji niejawnych, praw własności intelektualnej, roszczeń i sporów. Co istotne, nowa umowa uchyla porozumienie ramowe z 21 czerwca 2011 r., co formalnie zamyka poprzedni etap współpracy i otwiera nowy.

Komentarz - jak oceniać umowę?

Nowa polsko-niemiecka umowa obronna to dokument ważny, ale trzeba od razu powiedzieć, to nie jest przełom strategiczny w stylu traktatów, które budują twarde gwarancje bezpieczeństwa. To raczej dobrze zaprojektowana rama współpracy operacyjnej, logistycznej i przemysłowej, która odpowiada na realne wyzwania wojny wielodomenowej, ale nie tworzy własnej, autonomicznej architektury odstraszania. To nie jest traktat o wzajemnej obronie w sensie francusko-brytyjskim, lecz rozbudowana umowa ramowa, która przede wszystkim porządkuje współpracę, zwiększa interoperacyjność i tworzy mechanizmy codziennej współpracy wojskowej.

Najciekawsze jest to, że ten tekst bardzo trafnie diagnozuje współczesne środowisko zagrożeń. W preambule i kolejnych artykułach widać pełne zrozumienie, że bezpieczeństwo nie kończy się na czołgach i samolotach. Jest mobilność wojskowa, infrastruktura, cyberprzestrzeń, kosmos, Bałtyk, dezinformacja, łańcuchy dostaw, przemysł zbrojeniowy i odporność instytucjonalna. Z punktu widzenia bezpieczeństwa to bardzo trafne, bo współczesne odstraszanie nie opiera się wyłącznie na liczbie czołgów czy samolotów, lecz na zdolności do szybkiego przemieszczenia sił, ich zasilania, ochrony informacji i utrzymania odporności państwa. To jest myślenie nowoczesne, zgodne z logiką NATO po 2022 r. Jednocześnie dokument ma jedną zasadniczą cechę, jest ostrożny do granic możliwości. Potwierdza przywiązanie do art. 5 NATO, podkreśla znaczenie art. 42 ust. 7 UE, ale nie wychodzi poza istniejące ramy sojusznicze. 

Szczególnie dobrze oceniłbym zapisy dotyczące mobilności wojskowej i infrastruktury. To jest dziś jeden z kluczowych warunków realnej obrony w Europie Środkowo-Wschodniej. Umowa słusznie zakłada harmonizację procedur, wspólne korzystanie z infrastruktury, rozwój korytarzy transportowych i wsparcia logistycznego oraz współpracę przy infrastrukturze cywilnej o zastosowaniu wojskowym. O tym w NATO mówi się od dłuższego czasu, że biurokracja utrudnia szybkie przemieszczanie się. W czasie pokoju biurokracja rządzi się swoim życiem ale co będzie właśnie jak wybuchnie kryzys czy wojna. Wtedy logistyka będzie kluczowa i biurokracja będzie musiała być ograniczona do minimum, bo będzie się liczył czas. Dobrze, że Polska i Niemcy to rozumieją. W praktyce właśnie takie elementy decydują o tym, czy państwa NATO są w stanie szybko reagować na kryzys.

Z bezpieczeństwa strategicznego najcenniejsze są trzy elementy czyli Wschodnia flanka NATO jest potraktowana jako obszar szczególnej odpowiedzialności, a nie tylko ogólny kierunek współpracy. A Bałtyk został rozpoznany jako przestrzeń operacyjna o znaczeniu krytycznym, zwłaszcza ze względu na infrastrukturę podwodną i szlaki morskie. Z kolei cyberprzestrzeń i komunikacja strategiczna zostały włączone do umowy nie jako dodatek, ale jako pełnoprawny element bezpieczeństwa.

Jeśli jednak porównamy ten dokument z rozwiązaniami, które zwykle pojawiają się w bardziej zaawansowanych umowach strategicznych Francji i Wielkiej Brytanii, widać kilka wyraźnych braków. Warszawa i Berlin zdecydowały się zbudować szeroką, wielodomenową platformę współpracy obronnej, która ma poprawiać interoperacyjność, mobilność wojskową, odporność infrastrukturalną, współpracę przemysłową i koordynację na wielu poziomach instytucjonalnych, ale bez wchodzenia w logikę bilateralnej klauzuli wzajemnej pomocy wojskowej czy autonomicznego odstraszania. Co jak wiemy z doniesień medialnych, taka podstawa ma swoje powody. Strona rządowa po prostu bała się reakcji Prezydenta Karola Nawrockiego i jego środowiska, na zablokowanie lub polityczną kłótnie, bo przecież są to Niemcy, odpowiedzialne za II wojnę, nie wolna im ufać oraz odpowiadają za antypolską politykę w Brukseli, co oczywiście jest wszystkim wyolbrzymione. Ale ci co znają naszą polską politykę wiedzą, że zbliżenie z Niemcami nawet w wymiarze strategicznym może wywołać polityczną awanturę i bycie na usługach Berlina. Polska po prostu przez swoją polityczną wojnę i krótkowzroczność pozbawia się istotnych elementów bezpieczeństwa o czym już pisaliśmy.

Wracają do porównań jeśli spojrzeć na trzy najnowsze dokumenty obronne Polski z Niemcami, Francją i Wielką Brytanią, to widać wyraźnie, że nie są one o tym samym. Każdy z nich odpowiada na inne potrzeby i reprezentuje inny poziom ambicji strategicznej. Umowa z Niemcami jest najbardziej techniczna i instytucjonalna, traktat z Francją najbardziej politycznie doniosły, a porozumienie z Wielką Brytanią najbardziej bezpośrednie w obszarze odstraszania i praktycznej współpracy militarnej. Najkrócej mówiąc, Niemcy oferują mechanikę współpracy, Francja oferuje strategiczne zobowiązanie, a Wielka Brytania oferuje zdolność do wspólnego działania przeciw realnym zagrożeniom. 

Traktat polsko-francuski z Nancy zawiera wzajemne gwarancje bezpieczeństwa i zobowiązanie do udzielenia pomocy wojskowej w razie napaści na jedną ze stron. To oznacza jakościową różnicę, relacja z Francją została podniesiona do poziomu wspólnoty ryzyka, a nie tylko współpracy. Dokument francuski ma szerszy ciężar polityczny, bo nie ogranicza się do sektora obrony, lecz wpisuje się w szerszą architekturę wzajemnego zaufania i długofalowego partnerstwa państwowego. W praktyce daje to większy efekt odstraszający, ponieważ potencjalny przeciwnik widzi nie tylko deklarację współpracy, ale także formalne zobowiązanie do reakcji.

Traktat polsko-brytyjski z 27 maja 2026 r. sytuuje się pomiędzy tymi dwoma modelami, ale bliżej logiki odstraszania niż czysto administracyjnej koordynacji. Z oficjalnych komunikatów wynika, że obejmuje partnerstwo bezpieczeństwa i obronności, a publiczne opisy akcentują współpracę wojskową, cyberbezpieczeństwo, przemysł zbrojeniowy, obronę powietrzną i przeciwrakietową oraz reakcję na zagrożenie rosyjskie. To dokument bardziej praktyczny i bezpośredni niż francuski w warstwie operacyjnej, ale mniej „ustrojowy” i mniej symbolicznie doniosły. Brytyjski model wzmacnia zdolność do wspólnego działania w konkretnych domenach, natomiast nie buduje tak szerokiej politycznej deklaracji jak traktat francuski

Umowa z Niemcami wyróżnia się za to bardzo dużą szczegółowością w obszarach codziennej współpracy wojskowej. Dokument bardzo dobrze opisuje mobilność wojskową, procedury tranzytu i stacjonowania, korzystanie z infrastruktury, szkolenia, ćwiczenia, wymianę oficerów, współpracę na Bałtyku, cyberprzestrzeń, przestrzeń kosmiczną, logistykę, planowanie obronne NATO oraz przemysł obronny. Z punktu widzenia bezpieczeństwa to bardzo wartościowe, bo właśnie takie elementy decydują o realnej użyteczności sojuszu w kryzysie. Problem polega jednak na tym, że dokument pozostaje na poziomie „wzmacniania zdolności”, a nie „ustanawiania obowiązku reakcji”. Mówiąc krótko, jest doskonałym narzędziem współpracy, ale nie stanowi własnego filaru gwarancyjnego.

W tym sensie polsko-niemiecka umowa jest bardziej instrumentem przygotowania niż instrumentem odstraszania. Jej wartość polega na tym, że zwiększa gotowość, upraszcza procedury, buduje kompatybilność i wzmacnia infrastrukturalne zaplecze dla działań NATO na wschodniej flance. To może mieć ogromne znaczenie w sytuacji realnego kryzysu, ale sama umowa nie przesuwa jeszcze relacji na poziom strategicznej wspólnoty ryzyka, jaki widać w przypadku Francji, ani na poziom wyraźnego partnerstwa obronnego z komponentem polityczno-operacyjnym, jaki buduje Wielka Brytania.

Można powiedzieć, że Polska buduje dziś trzy różne, ale komplementarne formaty bezpieczeństwa. Z Niemcami tworzy zaplecze operacyjne i instytucjonalne, z Francją - strategiczny parasol polityczny, a z Wielką Brytanią - praktyczne partnerstwo odstraszające oparte na wspólnym rozumieniu zagrożenia rosyjskiego. Umowa niemiecka jest w tym układzie najbardziej „robocza” i najmniej spektakularna, ale może właśnie dlatego najbardziej użyteczna w codziennym funkcjonowaniu. Jej słabością nie jest brak jakości, tylko brak politycznego „przeskoku”, który uczyniłby z niej dokument porównywalny z francuskim traktatem w zakresie ciężaru strategicznego. Tym samym umowa z Niemcami jest bardzo dobra jako narzędzie współpracy wojskowej, ale na tle traktatu z Francją i traktatu z Wielką Brytanią wypada bardziej jako dokument „zaplecza bezpieczeństwa” niż jego strategicznego rdzenia.