Ukraińcy chcą dialogu z Polską. Nowe badanie pokazuje, jak patrzą na spory historyczne i przyszłość

Z analizy Kijowskiego Międzynarodowego Instytutu Socjologii (KMIS), przeprowadzonej w dniach 17-23 czerwca br., wynika jednoznacznie, że Ukraińcy pragną rozwiązać spory historyczne z Polską w sposób konstruktywny. Aż 90 proc. Ukraińców opowiada się za taką formą współpracy. Badanie pokazuje, że większość, bo 57 proc. respondentów, prezentuje pragmatyczne podejście, zgodnie z którym „każdy naród ma prawo do własnych bohaterów, a inne państwa nie powinny ingerować w tę sferę”. Kolejne 33 proc. jest zdania, że to „wspólne komisje historyków, a nie polityków, mogą wypracować wspólne stanowisko”. 

Autorzy badania zaznaczają, że we wszystkich regionach Ukrainy podejście do kwestii historycznych jest bardzo zbliżone.

„We wszystkich regionach większość Ukraińców podziela stanowisko pragmatyczne, a znaczna część – pojednawcze, zakładające, że kluczową rolę w rozwiązywaniu sporów powinni odgrywać historycy. Jedynie niewielki odsetek respondentów wybierał odpowiedzi konfrontacyjne” – czytamy w raporcie KMIS.

Jak zmieniał się stosunek Ukraińców do Polaków?

Kijowski Międzynarodowy Instytut Socjologii (KMIS) zbadał również stosunek Ukraińców do Polaków za pomocą siedmiostopniowej skali dystansu społecznego. Skala ta, gdzie 1 oznacza zgodę na przyjęcie Polaka do rodziny, a 7 – brak zgody na jego wjazd do Ukrainy, pozwala śledzić zmiany w percepcji. W latach 1994–2025 wskaźnik ten utrzymywał się na poziomie około 4 punktów lub nieco wyższym, co, zdaniem autorów badania, wskazywało na stosunkowo tolerancyjne nastawienie. W 2025 roku wyniósł on 4,1 pkt.

Szczególnie interesujące są dane z ostatnich lat.

„Jeśli w 2021 roku wskaźnik wynosił 3,7, to po pełnoskalowej inwazji Rosji spadł w 2022 roku do 3,0, a we wrześniu 2023 roku osiągnął 2,9. Oznaczało to historycznie najlepszy poziom stosunku Ukraińców do Polaków; ustępowali oni jedynie samym Ukraińcom pod względem poczucia bliskości. Był to efekt ogromnej pomocy udzielonej Ukrainie przez Polskę i szczerej wdzięczności Ukraińców” – podkreślono w badaniu.

Ten gwałtowny spadek dystansu społecznego pokazał siłę wzajemnych relacji w obliczu wspólnego zagrożenia.

Niestety, wskaźnik ten uległ pogorszeniu, osiągając 4,0 w 2024 roku i 4,1 w 2025 roku. Jak wyjaśnia KMIS, było to „reakcją na wydarzenia, takie jak blokada granicy przez polskich protestujących (pod koniec 2023 r.)”. Incydenty na granicy miały więc realny wpływ na postrzeganie Polaków przez Ukraińców, choć nie doprowadziły do trwałego pogorszenia ogólnych stosunków polsko-ukraińskich.

Dojrzałe podejście i brak nastrojów antypolskich

Dyrektor KMIS, Anton Hruszecki, ocenił wyniki badań jako dowód na dojrzałe i konstruktywne podejście społeczeństwa ukraińskiego do sporów historycznych z Polską.

„Prawie wszyscy Ukraińcy sprzeciwiają się narzucaniu Ukrainie polskiej interpretacji wspólnej historii, ale jednocześnie tylko niewielki odsetek chce narzucać Polsce ukraińską narrację. Dla większości jest to kwestia, która powinna zostać odpolityczniona i nie powinna wpływać na relacje międzypaństwowe ani służyć zdobywaniu poparcia politycznego. Albo każdy kraj sam decyduje o swoich bohaterach, albo wspólne komisje historyków – a nie polityków – próbują wypracować wspólne stanowisko” – powiedział Hruszecki.

Anton Hruszecki podkreślił również, że w ukraińskim społeczeństwie nie ma nastrojów antypolskich. „Nawet w 2025 roku, po kampanii wyborczej w Polsce, podczas której pojawiały się hasła antyukraińskie, nie odnotowaliśmy istotnego pogorszenia stosunku do Polaków” – zaznaczył dyrektor KMIS.

Co więcej, Hruszecki dodał, że „większość Ukraińców poparłaby wysłanie wojsk do Polski w razie rosyjskiej agresji”. Jest to wyraz głębokiej solidarności i wzajemnego wsparcia.

„Obecnie żadna znacząca siła polityczna ani autorytet na Ukrainie nie buduje swojej narracji na antypolskiej retoryce. Zarówno prezydent Wołodymyr Zełenski, przedstawiciele władz, opozycji, jak i społeczeństwa obywatelskiego podkreślają wdzięczność wobec narodu polskiego za udzieloną pomoc” – stwierdził Hruszecki.

Przyszłość i wspólne wyzwania

Anton Hruszecki zaznaczył, że Ukraińcy i Polacy od stuleci żyją obok siebie, dzieląc zarówno wspólne bohaterskie, jak i tragiczne doświadczenia. Podkreślił konieczność patrzenia w przyszłość i dostrzegania tego, co łączy oba narody.

„Rosja tylko skorzysta na konflikcie między Ukraińcami a Polakami i będzie próbowała go pogłębiać. Dlatego kwestie historyczne trzeba pozostawić specjalistom, a elity obu państw – biorąc pod uwagę odpowiedzialność wobec obecnych i przyszłych pokoleń – powinny przestać wykorzystywać historię do bieżącej walki politycznej czy mobilizacji elektoratu poprzez kreowanie wizerunku sąsiada jako wroga” – dodał dyrektor KMIS.

Te słowa stanowią mocne przesłanie do obu stron, aby nie ulegać manipulacjom i koncentrować się na wspólnych interesach. „Obecnie wiele mówi się o formule: »Wybaczamy i prosimy o wybaczenie«. Jak pokazują nasze badania, społeczeństwo ukraińskie jest gotowe podążać tą drogą. Dla Ukraińców ważne jest, aby wreszcie odnaleźć własną historię” – podsumował Anton Hruszecki, wskazując na gotowość do pojednania i budowania wspólnej przyszłości.

Badanie zostało przeprowadzone metodą wywiadów telefonicznych na podstawie losowej próby numerów telefonów komórkowych we wszystkich regionach Ukrainy, z wyjątkiem terenów okupowanych. Wzięło w nim udział 1005 obywateli Ukrainy w wieku 18 lat i starszych.