Strategia Polskiej Polityki Zagranicznej 2026–2030. Bezpieczeństwo, UE i globalne wyzwania

Trochę ze smutkiem muszę stwierdzić, że bez wyraźnego echa pojawiła się Nowa Strategia Polskiej Polityki Zagranicznej na lata 2026-2030, gdzie to ostatnia wieloletnia strategia polskiej polityki zagranicznej obejmowała tylko lata 2017-2021, a kolejna nie powstała. Co jest  rozczarowujące, bo my w ostatnich latach mamy poważny problem z opracowywaniem i publikacją strategicznych dokumentów, patrz: ciągle czekamy na nową Strategię Bezpieczeństwa Narodowego. Szef BBN Sławomir Cenckiewicz w wywiadzie dla Dziennika Gazety Prawnej w listopadzie ubiegłego roku mówił: "Polska bezwzględnie potrzebuje Strategii Bezpieczeństwa Narodowego. Ale musi być ona odpowiednia wobec rzeczywistości. (…) Liczę na to, że jeszcze w tym roku dwa podpisy - Premiera i Prezydenta - będą widnieć na tym dokumencie". Nowa strategia polityki zagranicznej jak napisano w komunikacie, przywraca wcześniejszy zwyczaj opracowywania istotnych dokumentów, wskazujących na kierunek działania państwa.

Czas „wyjątkowo trudnych wyzwań”

Nowa Strategia Polskiej Polityki Zagranicznej na lata 2026-2030 powstaje w momencie, który dokument MSZ określa jako czas „wyjątkowo trudnych wyzwań”. W porównaniu do poprzedniego okresu, środowisko międzynarodowe wokół Polski stało się „znacznie bardziej złożone i nieprzewidywalne”. Strategia, licząca ponad 30 stron, to średniookresowy dokument kierunkowy polskiej dyplomacji. 

Jak podkreśla w przedmowie do strategii minister Radosław Sikorski:

„Porządek międzynarodowy, jaki znaliśmy od dekad, ulega rozpadowi. Nie wiemy jeszcze, co go zastąpi, ale wiemy, że żyjemy w epoce głębokich przeobrażeń. Napędza je między innymi rewolucja technologiczna. Rozwój sztucznej inteligencji może radykalnie zmienić układ sił na świecie, podobnie jak robiły to inne przełomowe wynalazki. Może też zakończyć się spektakularnym krachem, którego skutki gospodarcze i polityczne będą równie poważne".

Właśnie w tym niestabilnym otoczeniu Polska musi mądrze realizować swoje interesy, opierając się na sile partnerstw i pragmatycznym działaniu. Jak podkreśla wicepremier i minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski:

"Pozostajemy jednak państwem średniej wielkości, dlatego nasza siła nie wynika wyłącznie z własnych zasobów, lecz także z sie-ci partnerstw. To istotne zwłaszcza w zglobalizowanym świecie, w którym odległość przestała mieć znaczenie – wydarzenia na drugim końcu globu mogą bezpośrednio wpływać na sytuację w Polsce. Kraj będący jedną z dwudziestu największych gospodarek świata nie może unikać odpowiedzialności i zaangażowania międzynarodowego. Nie oznacza to, że Polska powinna być obecna wszędzie. Oznacza natomiast, że powinna działać mądrze: wybierać priorytety i koncentrować się na tym, gdzie może dokonać realnej zmiany. Polityka zagraniczna nie jest zajęciem dla idealistów, ale nie należy jej też powierzać skrajnym cynikom. Nasze wartości powinniśmy łączyć z chłodnym, pragmatycznym realizowaniem interesów państwa".

Dokument wskazuje na kluczowe czynniki, które wymusiły strategiczną reorientację:

• Pełnoskalowa napaść Rosji na Ukrainę, która fundamentalnie zachwiała poczuciem bezpieczeństwa na całym kontynencie.
• Destabilizacja i konflikty zbrojne w innych częściach świata mające wpływ na bezpieczeństwo Polski, m.in. przez absorbowanie uwagi i zasobów naszych kluczowych sojuszników, przede wszystkim Stanów Zjednoczonych.
• Wzrastające zagrożenia hybrydowe i cyberzagrożenia, w tym dezinformacja i ataki na infrastrukturę krytyczną.
• Dążenia niektórych państw do rewizji porządku międzynarodowego i łamania prawa.
• Rosnąca atrakcyjność rządów „silnej ręki” wśród obywateli państw demokratycznych
• Globalne procesy, takie jak zmiany klimatu, rewolucja technologiczna (rozwój AI) oraz presja migracyjna, nierównowaga ekonomicznai demograficzna

Dokument utrzymuje fundamentalne zasady: zakorzenione w cywilizacji Zachodu wartości (prawa człowieka, demokracja, rządy prawa); priorytet współpracy europejskiej i transatlantyckiej; postrzeganie integracji UE jako „dziejowej szansy rozwojowej”; dążenie do przyjaznych i konstruktywnych relacji z sąsiadami, zachowujących pamięć o często trudnej przeszłości, jednak skupia- jących się na teraźniejszości i przyszłości; szacunek dla innych kultur i systemów politycznych akceptujących jednak podstawowe zasady obowiązujące w relacjach międzynarodowych.

Interesy Polski i priorytety polskiej polityki zagraniczne

Zgodnie ze strategią: "Polityka zagraniczna służy realizacji podstawowych interesów narodowych RP. Najważniejszy z nich to zapewnienie bezpieczeństwa państwa, czyli ciągłości jego istnienia, integralności terytorialnej, suwerenności i wewnętrznejstabilności". Dlatego też priorytetami polskiej polityki zagranicznej w latach 2026–2030 będą:

• Utrzymanie silnej pozycji w Unii Europejskiej oraz wzmocnienie globalnej pozycji UE, rozumianej jako instrument rozwoju i zwiększania sprawczości Polski na arenie międzynarodowej;
• Utrwalenie i wzmocnienie miejsca Polski w NATO jako silnego i wiarygodnego sojusznika, mającego realny wpływ na strategiczne decyzje Sojuszu;
• Rozwój współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa i obrony ze Stanami Zjednoczonymi oraz współpracy bilateralnej i regionalnej z najważniejszymi partnerami w UE, a także wybranymi państwami spoza Unii (w tym Kanadą, Norwegią, Ukrainą, Republiką Korei). Szczególną wagę przykładamy do współpracy w zakresie przemysłu obronnego i nowych technologii obronnych, które zwiększają interoperacyjność i zdolność do szybkiego reagowania w sytuacjach kryzysowych;
• Wzmacnianie wschodniej granicy UE i jednocześnie wschodniej flanki NATO;
• Wspieranie rozwoju gospodarczego państwa poprzez aktywność międzynarodową, przemyślaną współpracę rozwojową, współpracę z Polonią i Polakami za granicą, a także kształtowanie pozytywnego wizerunku Polski z pomocą narzędzi dyplomacji publicznej;
• Kontynuacja współdziałania w ramach gremiów międzynarodowych w kontekście przeciwdziałania dezinformacji i manipulacji informacją poprzez wspieranie wysiłków na rzecz budowy odporności społecznej i świadomości instytucjonalnej w tym zakresie.

Jak możemy przeczytać w strategii: 

"Optymalnym kontekstem dla realizacji interesów naszego kraju jest porządek światowy oparty na prymacie prawa, gwarantowany przez stabilne, kolegialne instytucje międzynarodowe. Polska jest współtwórcą i beneficjentem międzynarodowego ładu wielostronnego w obecnym kształcie, opartego na Karcie Narodów Zjednoczonych. Działanie na rzecz utrzymania tego ładu i służących mu instytucji jest zasadniczym celem polskiej polityki międzynarodowej. Nie oznacza to braku zrozumienia dla potrzeby reform. W tym kontekście priorytetem jest wzmocnienie UE i NATO, a także poprawa efektywności systemu Narodów Zjednoczonych i jednego z jego głównych organów – Rady Bezpieczeństwa, tak aby skutecznie odpowiadała na wyzwania globalne i była bardziej reprezentatywna dla globalnej społeczności. Polska będzie też dążyć do utrzymania reżimów kontroli zbrojeń i proliferacji broni masowego rażenia".

Jak się zaznacza:

"W 2030 roku Polska powinna odgrywać kluczową rolę dla stabilności regionu, pozostawać w gronie najszybciej rozwijających się gospoda-rek UE, być niezbędnym partnerem dla utrzymania bezpieczeństwa militarnego i gospodarczego Europy, a także wzorcem efektywności systemu demokratycznego, inspirującym inne narody wkraczające na ścieżkę głębokich reform politycznych i gospodarczych".

Bezpieczeństwo – absolutny priorytet polskiej dyplomacji

Nadrzędnym celem polskiej polityki zagranicznej na lata 2026–2030 jest zapewnienie bezpieczeństwa państwa, rozumianego jako ciągłość jego istnienia, integralność terytorialna i suwerenność. Jest to warunek konieczny dla rozwoju we wszystkich innych wymiarach – od gospodarki po sferę społeczną. Strategia precyzyjnie definiuje zarówno zagrożenia, jak i kierunki działań, które mają im przeciwdziałać.

1. Rosja jako główne i trwałe zagrożenie

Dokument jednoznacznie wskazuje na źródło największego niebezpieczeństwa. Jak czytamy: „Najpoważniejszym zagrożeniem bezpieczeństwa narodowego Polski byłby atak Federacji Rosyjskiej przeciwko państwu członkowskiemu NATO”. Jak napisano dalej:

"Dostrzegamy rosnące wpływy krajów autorytarnych, podkreślających znaczenie siły w relacjach międzynarodowych. Najbardziej jaskrawym i groźnym przejawem tych tendencji jest agresja Ro- sji na Ukrainę. Stawką w tej wojnie jest nie tylko przyszłość Ukrainy jako niepodległego państwa, ale także wiarygodność ładu międzynarodowego opartego na zasadach prawa, a tym samym spoistość szeroko rozumianego Zachodu".

Strategia zakłada, że niezależnie od wyniku wojny w Ukrainie, Rosja pozostanie zagrożeniem dla Europy, dopóki nie zmieni swoich imperialnych dążeń.

Jak napisano w strategii:

"Najważniejszym wyzwaniem średnioterminowym będzie międzynarodowe wsparcie sił zbrojnych Ukrainy w zapewnieniu stabilności kraju w stopniu umożliwiającym jego odbudowę i powrót przynajmniej części uchodźców. Ewentualne zaangażowanie sił państw NATO w Ukrainie nie może się jednak dokonać kosztem wiarygodności gwarancji bezpieczeństwa dla Polski i innych sojuszników".

Dlatego priorytetem staje się budowa potencjału odstraszania i obrony. Równie istotne jest przeciwdziałanie wojnie hybrydowej, którą Rosja prowadzi przeciwko Europie. Dokument stwierdza wprost: „Przeciw Europie prowadzona jest wojna hybrydowa. Sabotaż i dywersja, instrumentalizacja migracji, cyberataki i dezinformacja” to tylko niektóre z jej przejawów. Walka z tymi działaniami wymagać będzie ścisłej współpracy państw europejskich. Dokument wskazuje także kryzys kontroli zbrojeń (m.in. zerwanie traktatu INF) oraz niestabilność w Afryce i na Bliskim Wschodzie, które generują presję migracyjną i fundamentalizm.

    2. Filar transatlantycki i europejski filar bezpieczeństwa

Kluczową rolę w zapewnieniu bezpieczeństwa Polski odgrywa przynależność do NATO, które jest nie tylko narzędziem obrony, ale i „symbolem solidarności międzynarodowej”. Priorytetem będzie utrwalenie i wzmocnienie miejsca Polski w Sojuszu jako wiarygodnego partnera. Niezbędne jest utrzymanie silnych relacji ze Stanami Zjednoczonymi, które pozostają liderem współpracy transatlantyckiej. Jak możemy przeczytać w strategii:

"W dziedzinie bezpieczeństwa i obronności strategiczne partnerstwo Polski i USA obejmuje m.in. wspólne ćwiczenia wojskowe, stałe rozmieszczenie znaczących sił NATO na wschodniej flance, inwestycje w infrastrukturę krytyczną i jej ochronę oraz zakupy i modernizację uzbrojenia. Efektywność działań Sojuszu zależy od sprawnego przemieszczania się wojsk, będziemy więc rozwijać infrastrukturę podwójne go zastosowania, o funkcji cywilnej i militarnej".

Zaznacza się jednak:

"W debacie publicznej po obu stronach Atlantyku zarysowują się jednak koncepcje, które mogą skutkować osłabieniem partnerstwa. Przywołuje się argumenty o potrzebie ograniczenia zaangażowania USA w „nie swoje” interesy. Niektórzy postrzegają także ideę ustanowienia „strategicznej autonomii” Europy w obszarze bezpieczeństwa i obrony jako potencjalnie osłabiającą relacje transatlantyckie. To przekonania wykraczające poza poglądy i kadencje konkretnych polityków, dlatego strategia wieloletnia musi je brać pod uwagę".

Dlatego też jak podkreślono:

"Polska będzie konsekwentnie wspierać przynoszącą obustronne korzyści współpracę Europy i Stanów Zjednoczonych. Jednocześnie nie uchy-lamy się od działań zmierzających do podniesienia zdolności obronnych państw europejskich i sprawiedliwego podziału obowiązków wynikających z konieczności zadbania o bezpieczeństwo kontynentu".

Jednocześnie strategia podkreśla, że Europa musi wziąć na siebie większą odpowiedzialność za własne bezpieczeństwo. Nie jest to jednak alternatywa dla relacji z USA. Jak zaznaczono: „Wzmocnienie tzw. europejskiego filaru bezpieczeństwa nie może jednak prowadzić do osłabienia NATO i powinno dokonywać się w »strategicznej harmonii« z Sojuszem”. Oznacza to m.in. zwiększenie nakładów na obronność, rozwój europejskiego przemysłu obronnego, poprawę mobilności wojskowej na kontynencie czy zwiększenie możliwości wykorzystania wspólnych jednostek takich jak Europejskie Siły Szybkiego Reagowania (EUROFOR).

   3. Bezpieczeństwo gospodarcze – nowy wymiar rywalizacji

Pandemia COVID-19 i rosyjska agresja uświadomiły, jak istotne jest bezpieczeństwo gospodarcze. Strategia wymienia kilka jego kluczowych obszarów, w tym:

• Bezpieczeństwo energetyczne: oparte na źródłach odnawialnych i energii jądrowej.
• Bezpieczeństwo surowcowe: zapewnienie stabilnych dostaw surowców krytycznych i strategicznych.
• Bezpieczeństwo cyfrowe i technologiczne: rozwijanie zdolności w zakresie cyberobrony oraz technologii krytycznych (np. AI, półprzewodniki).
• Bezpieczeństwo żywnościowe: oparte na silnej i odpowiednio finansowanej Wspólnej Polityce Rolnej.
• Bezpieczeństwo zdrowotne: oznaczające szeroko rozumianą odporność systemów ochrony zdrowia, którego dążeniem jest zapewnienie dobrego stanu zdrowia społeczeństwa.
• bezpieczeństwo infrastrukturalne: oznaczające zapewnienie sieci wysokoprzepustowych połączeń transportowych o podwójnej funkcji cywilnej i militarnej oraz ich sprawnego funkcjonowania.

"Obejmuje ona także aktywność na forach międzynarodowych o profilu gospodarczym, przyciąganie zagranicznych inwestycji w sektorach strategicznych (np. półprzewodniki, zielone technologie) oraz ich weryfikacji pod kątem bezpieczeństwa. Dyplomacja ekonomiczna odpowiada też za ścisłą koordynację działań prowadzonych w ramach współpracy gospodarczej i wsparcia rozwojowego. Ograniczone środki na pomoc rozwojową będą wydawane w sposób uwzględniający potrzeby gospodarcze kraju".

Silna Polska w silnej Unii Europejskiej

Unia Europejska jest dla Polski „podstawowym forum budowania strefy pokoju i dobrobytu”. Celem na najbliższe lata jest utrzymanie silnej pozycji w Unii Europejskiej i wykorzystanie członkostwa do realizacji celów narodowych. Polska aspiruje do bycia stałym uczestnikiem formatu „Big 5”, czyli grona największych państw członkowskich mających kluczowy wpływ na funkcjonowanie UE.

Polska wizja przyszłości UE opiera się na trzech hasłach: „Unia geopolityczna”, „Unia wartości” i „Unia wzrostu”. Oznacza to Wspólnotę asertywną na arenie międzynarodowej, wierną zasadom demokracji i praworządności oraz wspierającą konkurencyjność gospodarczą. W kontekście rozszerzenia UE o takie kraje jak Ukraina i Mołdawia, Polska będzie wspierać ten proces, jednak pod warunkiem utrzymania wysokich kryteriów dla kandydatów.

Strategia podkreśla również znaczenie formatów regionalnych, takich jak Trójkąt Weimarski, który ma potencjał, by stać się „kołem zamachowym rozwoju Unii Europejskiej”. Ważna pozostaje także współpraca z krajami nordyckimi i bałtyckimi (NB8) oraz w ramach Dziewiątki Bukareszteńskiej (B9), Trójmorze (projekt infrastrukturalny) i Partnerstwo Wschodnie (z aktualizacją o współpracę w bezpieczeństwie). Grupa Wyszehradzka jest traktowana pragmatycznie – współpraca tylko tam, gdzie cele zbieżne.

W politykach sektorowych priorytety to: bezpieczeństwo (w tym mobilność wojskowa i Tarcza Wschód), polityka spójności, Wspólna Polityka Rolna oraz pogłębienie jednolitego rynku z naciskiem na konkurencyjność i odporność łańcuchów dostaw.

Zaznacza się w strategii, że w interesie Polski leży, aby wszystkie państwa ościenne były stabilne, przewidywalne i demokratyczne. Jak napisano:

"Polska jest największym krajem na wschodniej flance UE i NATO, ma silne związki historyczne i kulturowe z Ukrainą i Białorusią, a także długą i problematyczną historię relacji z Rosją. Jako jedyne państwo graniczące jednocześnie z Rosją, Białorusią i Ukrainą znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie największego od II wojny światowej konfliktu zbrojnego w Europie. Wynik tej wojny będzie miał poważny wpływ na bezpieczeństwo Polski, a co za tym idzie – jej możliwości rozwoju. Odparcie rosyjskiej agresji i przetrwanie niepodległej, demokratycznej Ukrainy otworzą perspektywę poszerzenia europejskiej przestrzeni wolności i współpracy na wschód od granic RP. Z kolei klęska Ukrainy oznaczałaby osłabienie bezpieczeństwa Polski, a w szerszym sensie odbiłaby się bardzo negatywnie na percepcji UE i NATO jako podmiotów gwarantujących bezpieczeństwo na kontynencie europejskim".

Podkreślono także, że priorytetem polskiej polityki zagranicznej na Wschodzie jest przeciwdziałanie zagrożeniom tworzonym przez Rosję we współpracy z Białorusią, w tym jawnie wrogim działaniom wobec Polski prowadzonym w wielu obszarach.

Polska w wymiarze globalnym: Poza tradycyjne horyzonty

Według strategii świat przestał być jednobiegunowy, a rosnące znaczenie państw tzw. Globalnego Południa oraz rywalizacja mocarstw (USA-Chiny) wymagają od Polski większego zaangażowania poza Europą. Dokument zwraca uwagę na konieczność prowadzenia zniuansowanej polityki wobec Chin. Rosnące wpływy Chin i Rosji na Globalne Południe są oceniane jako niekorzystne dla ładu opartego na prawie. Chiny są widziane jako „ważny partner handlowy, także potęgą zdolną do wykorzystania swoich wpływów – m.in. możliwości oddziaływania na Moskwę – dla stabilizacji sytuacji międzynarodowej". Jak napisano: Chcemy widzieć w Chinach konstruktywnego partnera, który dostrzega irracjonalność agresywnych działań podejmowanych przez władze na Kremlu w naszym sąsiedztwie.

Jak czytamy, w relacjach z Pekinem Polska będzie kierować się zasadą: „współpracy zawsze tam, gdzie to możliwe, rywalizacji, gdzie to konieczne, i konfrontacji, gdy to absolutnie nieuniknione”.

Polska, jako kraj bez kolonialnej przeszłości i z historią sukcesu gospodarczego, ma potencjał, by stać się aktywnym uczestnikiem dialogu z potęgami wschodzącymi, takimi jak Indie, Brazylia czy Indonezja. Kluczowe staje się również wzmacnianie współpracy z partnerami o podobnych wartościach w regionie Indo-Pacyfiku: Japonią, Koreą Południową, Australią i Nową Zelandią (m.in. w uzbrojeniu). Afryka i Bliski Wschód są postrzegane przez kwestię związane z walką z terroryzmem, migracją i zmianami klimatu oraz dywersyfikacji dostaw energii. Ameryka Łacińska zaś jako zaplecze surowcowe i rynek zbytu.

Ważnym wyzwaniem globalnym pozostaje kwestia migracji (kontrolowana, legalna imigracja zarobkowa jako uzupełnienie rynku pracy, ale priorytet ochrony granic przed instrumentalizacją), która w strategii jest postrzegana nie tylko jako zjawisko humanitarne, ale przede wszystkim jako wyzwanie dla bezpieczeństwa, zwłaszcza w kontekście jej instrumentalizacji przez wrogie reżimy oraz agenda rozwoju (pomoc rozwojowa skoncentrowana na polskich interesach gospodarczych i „eksport dobrych praktyk” transformacyjnych). Priorytetem pozostaje maksymalnie skuteczna ochrona granic i terytorium Polski.

Nie zapomniano także o Polonii i Polakach za granicą. Jak możemy przeczytać w strategii:

"Do realizacji priorytetów polskiej polityki zagranicznej należy wykorzystywać potencjał Polonii i Polaków żyjących poza granicami Ojczyzny, zwłaszcza w zakresie promocji pozytywnego wizerunku Polski i szerzenia wiedzy o naszym kraju. Zmieniający się charakter i struktura Polonii wymagają od MSZ nowegopodejścia".

To znaczy:

• Bardziej partnerskiej współpracy z organizacjami polonijnymi;
• Przekształcenia istniejących procedur dotacyjnych w elastyczne mechanizmy wsparcia (w połączeniu ze skuteczniejszym wykorzystaniem środków oferowanych przez kraj zamieszkania);
• Inwestowania w kolejne pokolenia osób powracających do polskich korzeni, a także w obcokrajowców zainteresowanych Polską (m.in. poprzez system staży zawodowych połączonych z nauką języka polskiego jako języka obcego).

W ramach tych działań mieści się wspieranie szkolnictwa polskiego za granicą, a także ochrona polskiego dziedzictwa kulturowego. Działalność organizacji polonijnych powinna jednak w większym stopniu wzmacniać nie tylko polską kulturę, ale również gospodarkę.

Jak podkreślono:

"Celem nowego podejścia do współpracy z Polonią i Polakami za granicą jest skuteczniejsza promocja kraju oraz zachęcenie jej młodych przedstawicieli do osiedlenia się w Polsce. Tych, którzy wolą pozostać za granicą, należy wspomagać w tworzeniu społeczności liderów aktywnych w lokalnych i regionalnych władzach państw zamieszkania".

Dokument podkreśla potrzebę budowania wizerunku Polski jako kraju sukcesu transformacyjnego – „pierwszy obalił komunizm” i dołączył do grona 20 największych gospodarek. Dyplomacja publiczna ma promować najnowszą historię, bogactwo kulturowe i nowoczesną infrastrukturę. Ostatni rozdział dotyczy wzmocnienia zaplecza MSZ: ciągła modernizacja, eksperckie think-tanki, cyfryzacja z odpornością na cyberzagrożenia, reforma Mechanizmu Wymiany Poparć oraz lepsza koordynacja międzyresortowa.