- Ukraina ogłosiła 28 maja zamiar zakupu 20 myśliwców Gripen E/F od Szwecji, co jest częścią największego dotąd pakietu wsparcia. Szwecja przekaże także do 16 samolotów Gripen C/D wraz z zaawansowaną amunicją.
- Darowizna Gripenów C/D o wartości 22,2 mld SEK ma trafić do Ukrainy już w przyszłym roku, a szkolenia pilotów rozpoczną się w tym roku. Dostawy nowszych modeli Gripen E/F są przewidywane przed 2030 rokiem.
- Myśliwce Gripen są strategicznie ważne dla Ukrainy, ponieważ mogą operować z krótkich pasów startowych i autostrad, co czyni je mniej podatnymi na ataki. Mogą również przenosić zaawansowane pociski, takie jak Meteor, zapewniając przewagę w walce powietrznej.
- Decyzja o zakupie i przekazaniu samolotów została ogłoszona przez premiera Szwecji Ulfa Kristerssona i prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego w Uppsali, na podstawie wcześniejszego listu intencyjnego.
Podczas wspólnej konferencji prasowej w bazie lotniczej w Uppsali premier Szwecji Ulf Kristersson i prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski ogłosili zacieśnienie dwustronnej współpracy obronnej. Jej fundamentem jest decyzja o wyposażeniu ukraińskiego lotnictwa w szwedzkie myśliwce wielozadaniowe Gripen, które od dawna znajdowały się na szczycie listy życzeń Kijowa.
"Ukraina jasno uznała Gripena za priorytetowy wybór dla swoich sił powietrznych w perspektywie długoterminowej" – powiedział premier Kristersson. Prezydent Zełenski nazwał ten dzień "historycznym wydarzeniem", dodając: "Potrzebujemy tych samolotów i dla nas to naprawdę nowa karta w historii Ukrainy".
Porozumienie jest realizacją postanowień listu intencyjnego z 22 października 2025 roku, który otworzył drogę do negocjacji w sprawie pozyskania przez Ukrainę nawet 100-150 myśliwców Gripen w dłuższej perspektywie.
Szczegóły pakietu wsparcia: Więcej niż tylko samoloty
Ogłoszony pakiet, o łącznej wartości 22,2 mld koron szwedzkich, jest największym, jakiego Sztokholm do tej pory udzielił Ukrainie. Obejmuje on nie tylko same samoloty, ale kompleksowe rozwiązania mające na celu zapewnienie ich skuteczności operacyjnej. W pierwszej kolejności Szwecja przekaże Ukrainie do 16 samolotów JAS 39 Gripen w wersji C/D z obecnej floty szwedzkich sił powietrznych. Pierwsze z tych maszyn mają pojawić się na ukraińskim niebie już na początku 2027 roku, stanowiąc tymczasowe, ale niezwykle potrzebne wzmocnienie. Darowizna ta obejmuje również zaawansowaną amunicję, w tym pociski powietrze-powietrze IRIS-T, AMRAAM oraz, co kluczowe, pociski dalekiego zasięgu METEOR.
Równolegle Ukraina rozpoczyna proces zakupu 20 fabrycznie nowych myśliwców w najnowocześniejszej wersji Gripen E/F. Negocjacje w tej sprawie trwają, a dostawy tych zaawansowanych maszyn mają rozpocząć się przed 2030 rokiem. Zakup zostanie sfinansowany kwotą 2,5 miliarda euro pochodzącą z unijnego mechanizmu pożyczkowego dla Ukrainy. Aby zapewnić ciągłość zdolności obronnych Szwecji, tamtejsze siły powietrzne otrzymają nowe Gripeny E/F w miejsce maszyn przekazanych Ukrainie.
Pakiet wsparcia obejmuje również kluczowe elementy, takie jak szkolenie ukraińskich pilotów i personelu naziemnego, które może rozpocząć się jeszcze w tym roku, a także wsparcie w zakresie konserwacji i utrzymania systemów. Prezydent Zełenski potwierdził, że ukraińscy piloci już od jakiegoś czasu przechodzą wstępne szkolenia.
Cały pakiet wsparcia to największa dotychczasowa pomoc wojskowa od Szwecji dla Ukrainy. Obejmuje on nie tylko samoloty i zaawansowaną amunicję, taką jak pociski IRIS-T, AMRAAM oraz Meteor, ale także wsparcie szwedzkie przeznaczone na szkolenia i konserwację systemów. Szkolenie ukraińskich pilotów i innego personelu ma rozpocząć się jeszcze w tym roku. Prezydent Wołodymyr Zełenski wyraził wdzięczność, mówiąc: „To naprawdę historyczne wydarzenie, historyczny dzień dla naszej współpracy i dla naszych krajów”. Podkreślił również, że „Gripen to najlepszy i optymalny wybór dla Ukrainy”.
Micael Johansson, prezes firmy Saab, producenta Gripenów, nazwał ten dzień „wielkim dniem dla firmy”, wskazując na rosnące zainteresowanie tym myśliwcem na świecie. Szwecja jest jednym z największych darczyńców Ukrainy, przekazując dotąd pomoc wojskową i cywilną o wartości 128 miliardów koron szwedzkich (około 13,75 miliarda dolarów). Dodatkowo, przeznaczono 80 miliardów koron na pomoc w bieżącym i przyszłym roku.
Pozyskanie Gripenów znacząco wzmocni ukraińską flotę myśliwców, która obecnie składa się z maszyn postsowieckich oraz dostarczanych przez Zachód F-16 i Mirage 2000. Choć nawet połączone siły wciąż mogą być niewystarczające do pełnej ochrony kraju, jest to krok w budowie nowoczesnego lotnictwa. Entuzjazm widać nie tylko na szczeblu politycznym, ale także wśród samych pilotów. "Dla mnie JAS-39 to jedyny myśliwiec na świecie, za który byłbym gotów sprzedać duszę" – pisał w zeszłym roku ukraiński pilot Wadym Woroszyłow, pseudonim "Karaya"
Gripen E, czyli większy, bardziej dojrzały brat wersji C
Jeśli chodzi o sam płatowiec JAS39E Gripen, to względem wariantu Gripen C kluczową zmianą było zastosowanie nowego, mocniejszego silnika General Electric F414G oraz znacznie powiększony kadłub mieszczący więcej paliwa i pozwalającego przenosić ponad siedem ton uzbrojenia.
Gripen E posiada nowocześniejszą awionikę i systemy wymiany danych oraz radar AESA (Active Electronically Scanned Array) typu Raven ES-05, co znacznie poprawia świadomość sytuacyjną i możliwości walki elektronicznej. Jest w stanie przenosić uzbrojenie różnego typu, zarówno produkcji szwedzkiej jak też zagranicznej, np. pociski powietrze-powietrz Meteor ale też AIM-120 AMRAAM. Znacznie zwiększa to dostępne opcje uzbrojenia.
Kluczową cechą zarówno wersji C jak i E myśliwca Gripen jest sama koncepcja. Samolot ten powstał z założeniem, że będzie operował z przygodnych lądowisk, w warunkach ograniczonej obsługi i wyposażenia. Posiada wiele udogodnień, ułatwiających obsługę polową czy np. podwieszanie uzbrojenia na przygodnych lądowiskach. Ten sposób eksploatacji jest regularnie ćwiczony przez szwedzkie siły zbrojne, ale jest też podstawowym sposobem operowania lotnictwa ukraińskiego. Celem jest rozproszenie sił i utrudnienie ich wykrycia oraz zniszczenia na ziemi przez przeciwnika.
Czas pokaże jak szybko Gripeny trafia na uzbrojenie lotnictwa Ukrainy. Jest to proces wymagający połączenia wielu czynników technicznych, politycznych i ekonomicznych. Jednak władze Szwecji, zaangażowane mocno we wsparcie Ukrainy, zdają się być zdeterminowane, aby osiągnąć w tym zakresie sukces. Zarówno w interesie regionalnego bezpieczeństwa jak i krajowego interesu.
Dla Ukrainy oznacza to dostęp do nowoczesnych myśliwców generacji 4.5, które są ekonomiczne, łatwe w obsłudze i zaprojektowane do rozproszonego bazowania, co zwiększa ich przeżywalność. Dla Szwecji jest to historyczna, największa transakcja eksportowa, która umacniałaby pozycję kraju jako kluczowego dostawcy zaawansowanej technologii obronnej w Europie, a także wzmacnia jej bezpieczeństwo poprzez inwestycje w przemysł obronny. Dla Europy ten krok, to kolejny dowód na zacieśnianie się współpracy wojskowej i determinację w przeciwstawieniu się agresji, tworząc stabilniejszy i lepiej wyposażony filar wschodniej flanki NATO.Czego sobie i państwu życzę.
Podcasty
Playlisty tematyczne
