Bez tego "zabytku" F-22A Raptor nie poleci. Najdroższe myśliwce świata i karty pamięci z czasów Windows 95

US Air Force mają problem z utrzymaniem gotowości bojowej myśliwców przewagi powietrznej F-22A Raptor stary, jak Windows 95. Unikalne maszyny 5. generacji, używane tylko przez jeden kraj na świecie, wykorzystują karty pamięci w standardzie z połowy lat 90. XX wieku. Bez tych komponentów awionika maszyny nie będzie działać, a ich produkcja wygasła dwie dekady temu.

Zgodnie z opublikowanym zapytaniem ofertowym (Request for Information – RFI), dowództwo odpowiedzialne za wsparcie logistyczne floty myśliwców piątej generacji potrzebuje nowych partii nośników danych, które wykorzystywane do komputera pokładowego myśliwca Lockheed Martin F-22A Raptor. Nie byłoby w tym nic dziwnego, takich zamówień publikuje się na stronach rządowych setki.

Chodzi o karty pamięci w standardzie PCMCIA (znane też jako PC Card) o pojemnościach 32 MB oraz 64 MB. Nośniki te muszą spełniać rygorystyczne normy wojskowe (MIL-STD) dotyczące odporności na ekstremalne temperatury, wibracje oraz zakłócenia elektromagnetyczne. Problem polega na tym, że… w zasadzie nie są one produkowane od połowy pierwszej dekady lat 2000.

Cyfrowe dziedzictwo zimnej wojny w topowym myśliwcu piątej generacji

Choć F-22 Raptor uchodzi za jedną z najbardziej zaawansowanych maszyn bojowych na świecie, został oparcowany na przełomie lat 80. i 90. W wielu miejscach opiera się na rozwiązaniach, które wówczas stanowiły szczyt technologii. Dzisiaj, w sektorze cywilnym dawno wyszły z użycia. Kiedy pojawił się na rynku, standard kart pamięci PCMCIA był szczytem miniaturyzacji i niezawodności, co zadecydowało o jego zastosowaniu w modułowych komputerach pokładowych F-22 (Common Integrated Processor).

Karty PCMCIA są bardzo istotne, gdyż służą personelowi naziemnemu oraz pilotom do wgrywania kluczowych danych misji, w tym planów lotu, parametrów zagrożeń radioelektronicznych, kodów łączności oraz danych nawigacyjnych. Służą też do zgrywania zapisów z systemów diagnostycznych po powrocie maszyny do bazy. Bez nich samolot realnie nie są w stanie latać.

Czym są karty PCMCIA i co się z nimi stało?

Karta PCMCIA, znana lepiej jako PC Card, to urządzenie pamięci masowej przeznaczone do rozbudowy pamięci komputerów osobistych (notebooków lub laptopów) i zostało opracowane przez stowarzyszenie Personal Computer Memory Card International Association (PCMCIA), stąd nazwa. Ich największą zaletą, poza dużą jak na owe czasy pojemnością 16 lub 32 MB (później pojawiły się większe, nawet 256 MB karty), było ukrycie niemal całej długości karty w specjalnym slocie, co ułatwiało ich użycie w komputerach przenośnych.

Karta PCMCIA
Autor: Wikipedia/ CC BY-SA 3.0 Karta PCMCIA

Karty PCMCIA miały też na owe czasy dużą szybkość wymiany danych, co doprowadziło do powstania wielu urządzeń opartych na konfigurowalności PC Card, w tym kart sieciowych, modemów i dysków twardych. Jeśli chodzi o nośniki danych, to bardzo szybko, bo już w 1994 roku pojawiło się wiele formatów kart pamięci mniejszych niż karty PC, z których pierwszym była karta CompactFlash. O ile łącza PCMCIA były w użyciu jeszcze przez około dekadę, głównie do podłączania modenów, to karty pamięci w tym formacie pozostały dłużej głównie w zastosowaniach przemysłowych czy lotniczych.

Standard CPMCIA zaczął realnie „umierać” w zasadzie około roku 2005, a w 2009 roku została rozwiązana organizacja, która wprowadziła ten standard do komputerów. Przyczyna była bardzo prosta – pojawiły się i zdobyły ogromną popularność, dziś powszechnie stosowane łącza USB. Zapewniały lepszą przepustowość i szybszą wymianę danych w znacznie bardziej kompaktowym pakowaniu.

Wyzwanie dla łańcuchów dostaw

Problem starzenia się podzespołów elektronicznych (tzw. DMSMS – Diminishing Manufacturing Sources and Material Shortages) nie dotyczy tylko kard pamięci w samolotach F-22A Raptor. To jedno z najpoważniejszych wyzwań w utrzymaniu nowoczesnych sił zbrojnych. Cykl życia płatowca wojskowego liczy się w dekadach, podczas gdy generacje mikroelektroniki zmieniają się co kilkanaście miesięcy.

Wymiana całego interfejsu wymiany danych w ponad 180 eksploatowanych egzemplarzach F-22 wymagałaby niezwykle kosztownej ingerencji w certyfikowane oprogramowanie i architekturę awioniki. Z tego powodu USAF decyduje się na zamawianie małych serii przestarzałych technologicznie komponentów u wyspecjalizowanych producentów, którzy wciąż posiadają odpowiednie linie technologiczne lub potrafią odtworzyć układy w oparciu o tzw. inżynierię wsteczną. Powoduje to jednak, że każda z tych kart jest niewyobrażalnie droższa, np. od nośnika USB flash drive, spełniającego te same wymagania.

Modernizacja mimo ograniczeń

Równolegle do doraźnych zakupów podzespołów starszej generacji, Pentagon prowadzi szeroko zakrojony program modernizacji floty myśliwców F-22A Raptor. Obejmuje on m.in. Integrację nowych sensorów podczerwieni (IRDS), podwieszanych zbiorników paliwa o obniżonej wykrywalności oraz zaawansowanych systemów łączności.

Do czasu wejścia do służby myśliwców szóstej generacji w ramach programu NGAD (Next Generation Air Dominance), utrzymanie sprawności sprawdzonych, choć wiekowych komponentów z lat 90. pozostaje warunkiem koniecznym do zachowania pełnej gotowości bojowej kluczowych eskadr Sił Powietrznych USA, broniących kraju. Warunkiem koniecznym, ale też kosztownym i tworzącym kuriozalną sytuację, że zdolność do lotu maszyn zapewniających US Air Force dominację w powietrzu zależy od zapasu komponentów tak przestarzałych, że komercyjnie nie ma ich w użyciu ani obrocie.