- Europa Środkowo-Wschodnia (CEE) przechodzi szybką transformację sektora obronnego, gdzie rosnące wydatki publiczne (Polska ok. 4,8% PKB) napędzają rozwój własnych zdolności produkcyjnych i technologicznych, odchodząc od zakupu gotowego uzbrojenia.
- Polska jest liderem regionu, będąc pierwszym krajem UE, który uzyska dostęp do 43,7 mld euro z programu SAFE na modernizację armii i rozwój przemysłu obronnego, z naciskiem na technologie dual-use.
- Kluczowym trendem jest budowanie suwerenności przemysłowej i zwiększanie "local content" w zamówieniach, co obejmuje rozwój produkcji amunicji, systemów bezzałogowych oraz modernizację sił zbrojnych poprzez programy takie jak WISŁA, HIMARS czy KRAB.
- Region CEE zyskuje strategiczne znaczenie jako operacyjny i logistyczny hub NATO, z Polską i Rumunią jako państwami frontowymi, a inne kraje rozwijają specjalistyczne kompetencje obronne.
Europa Środkowo-Wschodnia (region CEE) przechodzi obecnie przyspieszoną transformację swojego sektora obronnego, co jest bezpośrednią konsekwencją rosnących wydatków publicznych, które z kolei kształtują nowe modele współpracy między państwem a biznesem. Z najnowszego raportu KPMG zatytułowanego „The Underdog Advantage. Central and Eastern Europe – A Growing Opportunity for Multinational Defence and Security” wynika, że większość krajów regionu, w tym Polska, Czechy, Rumunia, Słowacja, Ukraina i Węgry, przekracza już próg 2% PKB wydatków na obronność. Co więcej, Polska wyróżnia się na tle pozostałych, osiągając poziom około 4,8% PKB, co plasuje ją w ścisłej czołówce państw członkowskich NATO.
Ta znacząca zmiana nie polega jedynie na zwiększaniu nakładów finansowych, ale także na strategicznym przejściu od modelu opartego głównie na zakupie gotowego uzbrojenia do budowy własnych, zaawansowanych zdolności produkcyjnych i technologicznych. W tym procesie coraz większą rolę odgrywają europejskie instrumenty finansowania, takie jak program SAFE (Security Action for Europe), który aktywnie wspiera rozwój produkcji, wspólne zakupy oraz integrację przemysłową w Unii Europejskiej. W kontekście polskim, kluczowym trendem staje się dynamiczny rozwój technologii dual-use, czyli rozwiązań cywilnych adaptowanych do zastosowań wojskowych.
Miliardy euro na modernizację: Polska korzysta z programu SAFE
Obecnie Polska jest uznawana za największy i najbardziej dynamicznie rozwijający się rynek obronny w całym regionie, a jednocześnie pozostaje jednym z najbardziej aktywnych inwestycyjnie rynków w ramach NATO. Skala wydatków na obronność, przekraczająca wspomniane 4,8% PKB, przekłada się na bezprecedensową modernizację Sił Zbrojnych oraz systematyczną rozbudowę krajowej bazy przemysłowej. Publikacja raportu KPMG zbiegła się w czasie z historycznym momentem dla Polski – podpisaniem umowy w ramach programu SAFE. Dzięki temu Polska, jako pierwszy kraj Unii Europejskiej, uzyska dostęp do znaczącego finansowania o wartości do 43,7 miliarda euro.
Środki te zostaną przeznaczone na dalszą modernizację armii oraz rozwój zdolności produkcyjnych krajowego przemysłu obronnego. Zgodnie z deklaracjami polskiego rządu, znaczna część tych funduszy ma trafić bezpośrednio do polskich firm obronnych oraz przedsiębiorstw współpracujących z sektorem obronnym, co ma na celu wzmocnienie lokalnej gospodarki i potencjału technologicznego. To strategiczne posunięcie ma na celu nie tylko unowocześnienie uzbrojenia, ale przede wszystkim zbudowanie trwałej i samowystarczalnej bazy przemysłowej, zdolnej do sprostania współczesnym wyzwaniom bezpieczeństwa.
Technologie dual-use: Nowy filar bezpieczeństwa
Kluczowym elementem transformacji polskiego sektora obronnego jest intensywny rozwój technologii dual-use. Są to rozwiązania, które pierwotnie powstały na potrzeby cywilne, ale z powodzeniem mogą być adaptowane do zastosowań wojskowych. Obejmują one szeroki zakres dziedzin, w tym IT, cyberbezpieczeństwo, zaawansowaną produkcję, a także systemy bezzałogowe.
Coraz większą rolę w tym procesie odgrywają firmy technologiczne, które dostarczają nowoczesne oprogramowanie, innowacyjne systemy dowodzenia i kontroli, zaawansowane rozwiązania z zakresu sztucznej inteligencji (AI) oraz technologie dotyczące bezzałogowych statków powietrznych (UAV) i systemów antydronowych. Te innowacyjne rozwiązania stają się jednym z głównych motorów napędowych rozwoju krajowego przemysłu obronnego. Infrastruktura podwójnego zastosowania zajmuje obecnie centralne miejsce w planowaniu bezpieczeństwa. Kategoria ta ewoluowała z technicznego pojęcia funkcjonującego w regulacjach eksportowych w pełnoprawny filar strategii obronnych.
Jak podkreśla Alina Wołoszyn, Partner i Szef Działu Advisory w KPMG w Polsce i Deal Advisory w Europie Środkowo-Wschodniej:
„Porty, węzły kolejowe, rurociągi, centra danych czy sieci energetyczne pełnią jednocześnie funkcje cywilne i wojskowe, a ich sprawność bezpośrednio przekłada się na zdolność działania w sytuacjach kryzysowych. Mobilność wojskowa wymaga precyzyjnego planowania inwestycyjnego z myślą o przepływach logistycznych i odporności na zakłócenia. Rosnące znaczenie infrastruktury i technologii dual-use przekłada się również na coraz większe zainteresowanie firm rozwojem oraz sprzedażą produktów znajdujących zastosowanie zarówno w sektorze cywilnym, jak i obronnym. Polska zajmuje wyjątkową pozycję w europejskiej obronności, nie tylko ze względu na skalę wydatków obronnych, lecz także dzięki systemowemu podejściu do kwestii suwerenności przemysłowej. Węzeł logistyczny w Rzeszowie-Jasionce, będący kluczowym korytarzem wsparcia dla Ukrainy, jest doskonałym przykładem tego, jak cywilna infrastruktura lotniskowa może stać się elementem krytycznym dla operacji wojskowych prowadzonych na skalę kontynentalną”.
Suwerenność przemysłowa: Czy Polska zbuduje własną bazę produkcyjną?
Istotnym elementem trwającej transformacji jest również intensywna rozbudowa krajowych zdolności produkcyjnych. Dotyczy to zarówno produkcji amunicji, w tym szczególnie pożądanego kalibru 155 mm, jak i komponentów uzbrojenia, a także usług serwisowych i modernizacyjnych. Wzmacnia to długoterminową obecność przemysłu obronnego w całym cyklu życia sprzętu wojskowego. Równolegle Polska rozwija swoje zdolności operacyjne, inwestując w zaawansowane systemy obrony powietrznej i przeciwrakietowej, takie jak WISŁA, NAREW i PILICA+, a także w systemy rażenia precyzyjnego, w tym HIMARS i HOMAR-K. Coraz częściej programy te obejmują komponenty produkowane lokalnie, co świadczy o dążeniu do zwiększenia suwerenności przemysłowej. Widoczne jest wyraźne przesunięcie w kierunku większej samowystarczalności i budowy skalowalnego ekosystemu produkcyjnego w ramach europejskiego systemu bezpieczeństwa.
Kluczowym pytaniem towarzyszącym gwałtownemu wzrostowi wydatków obronnych pozostaje to, czy te środki pozwolą zbudować trwałą krajową bazę przemysłową. Koncepcja „local content” w polskich zamówieniach zbrojeniowych nie jest dziś jedynie hasłem gospodarczym, lecz staje się fundamentalnym elementem suwerenności obronnej.
W 2025 roku Agencja Uzbrojenia podpisała 96 nowych kontraktów wykonawczych oraz 50 aneksów na pozyskanie sprzętu wojskowego o łącznej wartości około 105 miliardów złotych brutto. Należy jednak zauważyć, że znaczna część tych środków trafiła za granicę. Przy tak dynamicznie rosnącym portfelu zakupów, każda kolejna transza stanowi szansę na wprowadzenie bardziej rygorystycznych wymogów przemysłowych i zapewnienie realnego transferu technologii, wykraczającego poza sam montaż końcowy.
Polska Grupa Zbrojeniowa oraz rosnący sektor prywatnych firm obronnych aktywnie rozwijają kompetencje w obszarach o najwyższej wartości strategicznej. Są to między innymi produkcja amunicji, systemy bezzałogowe, elektronika, kryptografia oraz integracja systemów. Jak zaznacza Alina Wołoszyn:
„Najlepszym wskaźnikiem postępu nie jest procent wartości kontraktu pozostający w Polsce, lecz odpowiedź na pytanie, czy po zakończeniu kontraktu kraj jest zdolny samodzielnie produkować, naprawiać, modernizować i rozwijać dany system”.
Obszarem wymagającym dalszego rozwoju pozostaje dostosowanie ram regulacyjnych, zwłaszcza w zakresie zamówień publicznych i eksportu technologii dual-use, do tempa dojrzewania samych projektów. Jest to naturalny etap dla rynku rozwijającego się tak dynamicznie. Polska dysponuje zarówno ambicją, jak i potencjałem lidera; budowa odpowiednich narzędzi instytucjonalnych stanowi kolejny krok na tej drodze.
Tym, co wyróżnia Polskę na tle innych państw o wysokich nakładach na obronność, jest świadome przejście od prostego modelu zakupowego do budowania suwerenności przemysłowej. Polska realizuje jeden z najbardziej ambitnych programów modernizacji Sił Zbrojnych w Europie, obejmujący zakup m.in. czołgów K2, armatohaubic K9, Abramsów, samolotów FA-50 i F-35, a także systemów takich jak HOMAR-K i Krab. Rozbudowa komponentu morskiego obejmuje program okrętów podwodnych Orka oraz fregaty Miecznik. Coraz częściej inicjatywy te wiążą się z transferem technologii oraz lokalizacją produkcji. Równolegle rozwijane są zdolności w zakresie obrony powietrznej i przeciwrakietowej, a także zdolności precyzyjnego rażenia, w tym poprzez rozwój krajowej produkcji rakiet.
Jednocześnie rząd oraz Polska Grupa Zbrojeniowa intensywnie rozwijają krajową produkcję zbrojeniową, ze szczególnym naciskiem na produkcję amunicji. Inwestycje w nowe zakłady, łańcuchy dostaw oraz zdolności serwisowe zwiększają potencjał przemysłowy i ograniczają zależność od dostawców zewnętrznych, sygnalizując wyraźny kierunek w stronę większej autonomii przemysłowej w obszarze obronności. Programy te stanowią plan rozwoju krajowych zdolności produkcyjnych, które wykraczają poza pojedyncze cykle kontraktowe.
Europa Środkowo-Wschodnia: Nowy strategiczny obszar NATO
Rosnące znaczenie strategiczne regionu Europy Środkowo-Wschodniej wykracza dziś poza poziom poszczególnych państw. Region ten stał się kluczowym obszarem operacyjnym NATO – od Bałtyku po Morze Czarne – oraz istotnym zapleczem logistycznym i produkcyjnym dla całego sojuszu. Polska i Rumunia, przeznaczające odpowiednio około 4,8% i ponad 2,5% PKB na obronność, konsekwentnie wzmacniają swoją pozycję jako państwa frontowe. Inwestują równolegle w zdolności operacyjne, infrastrukturę oraz partnerstwa przemysłowe. Czechy, dysponujące silną bazą przemysłową i zwiększające wydatki na obronność w kierunku 2% PKB, rozwijają eksportowo zorientowany sektor obronny i aktywnie uczestniczą w projektach europejskich.
Węgry realizują model selektywnej industrializacji, skutecznie przyciągając inwestycje zagraniczne i budując wyspecjalizowane kompetencje produkcyjne. Słowacja natomiast koncentruje się na integracji z regionalnymi łańcuchami dostaw i modernizacji dostosowanej do skali swojej gospodarki. Ukraina, pomimo wysokiego ryzyka operacyjnego, pozostaje rynkiem o wyjątkowym znaczeniu strategicznym. Rozwija ona zdolności produkcyjne i innowacyjne, a w dłuższej perspektywie będzie jednym z kluczowych obszarów odbudowy i inwestycji w sektorze obronnym.
Jak podsumowuje Iwona Sprycha, Partner w Dziale Deal Advisory w KPMG w Polsce:
„Zbieżność zobowiązań w ramach NATO, instrumentów finansowych Unii Europejskiej oraz dojrzałego środowiska inwestycji zagranicznych, tworzy wyjątkowe okno możliwości dla międzynarodowych firm z sektora obronnego. Wejście na rynek polski i szerzej – regionu Europy Środkowo-Wschodniej – wymaga jednak cierpliwości i budowania lokalnych partnerstw. Złożoność regulacyjna, ewoluujące ramy zamówień publicznych oraz rosnące znaczenie udziału przemysłowego sprawiają, że sukces zależy w równym stopniu od sprawnego poruszania się w otoczeniu instytucjonalnym, jak od kompetencji technologicznych”.
Wskazuje to na to, że region CEE staje się nie tylko ważnym elementem geopolitycznym, ale również atrakcyjnym rynkiem dla globalnych graczy w przemyśle obronnym, pod warunkiem zrozumienia jego specyfiki i zaangażowania w lokalne struktury.
Na podstawie komunikatu prasowego KPMG
Pełna wersja raportu: CEE jako nowe centrum inwestycji obronnych
