Spis treści
Podczas wizyty polskiej delegacji MON w Waszyngtonie jednym z tematów rozmów z sekretarzem obrony USA, Pete'em Hegsethem, była kwestia sprzedaży i możliwości użytkowania pocisków Tomahawk oraz wyrzutni do nich.
Wicepremier Władysław Kosiniak-Kamysz ujawnił, że polski resort obrony złożył formalne zapytanie w tej sprawie już kilka miesięcy temu. Wizyta w Pentagonie przyniosła ważny krok naprzód – polska delegacja usłyszała, że amerykański departament obrony ocenia ten wniosek pozytywnie.
"Takie zapytanie złożyliśmy kilka miesięcy temu. Jest też odpowiedź, że wszystko wygląda dobrze. To znaczy, że po stronie Pentagonu też jest (...) pozytywna rekomendacja" - powiedział wicepremier.
Należy jednak podkreślić, że do podpisania jakiejkolwiek umowy ramowej czy sfinalizowania zakupu jest jeszcze daleka droga. Pozytywna opinia Pentagonu to dopiero początek procedury, ostateczną zgodę na sprzedaż tak zaawansowanej broni sojusznikowi musi wyrazić Kongres USA.
Wiceminister Paweł Bejda ujawnił w TVP Info, że początek przyszłego roku to czas, kiedy Kongres może podjąć decyzję" – ocenił. Warto podkreślić, że termin dotyczy decyzji w sprawie sprzedaży, a nie dostaw pocisków do Wojska Polskiego. Zadeklarował również gotowość Polski do zakupu tego uzbrojenia. Podkreślił, że pozyskanie pocisków dalekiego zasięgu ma wzmocnić odstraszanie poprzez zapewnienie możliwości skutecznej odpowiedzi na ewentualną agresję.
Jakie opcje są na stole?
Prawdopodobnie przedmiotem polskiego zainteresowania są najnowsze warianty pocisków Tomahawk, Block IV oraz Block V (w tym wersje specjalistyczne Va – Tactical Tomahawk do zwalczania celów ruchomych na morzu oraz Vb – zmodernizowany wariant do niszczenia silnie umocnionych celów lądowych). Pociski te, dysponujące zasięgiem operacyjnym rzędu 1600–1850 km, poruszają się z prędkością poddźwiękową (ok. 0,8 Macha) na ekstremalnie niskich wysokościach, co drastycznie ogranicza skuteczność systemów wczesnego ostrzegania przeciwnika. Wariant Block V dysponuje ponadto dwukierunkowym łączem danych UHF umożliwiającym zmianę koordynatów celu w fazie lotu oraz integrację z systemami rozpoznania dalekiego zasięgu w czasie rzeczywistym.
Kwestią determinującą skuteczność operacyjną nowego uzbrojenia jest wybór i certyfikacja platform startowych. W polskich realiach strategicznych pod uwagę brane są trzy rozwiązania. Najbardziej prawdopodobnym i optymalnym operacyjnie kierunkiem jest integracja pocisków z kołowymi wyrzutniami lądowymi w ramach systemów lądowych prawdopodobnie opartej o rozwiązanie Lockheed Martin czyli system Mk 70 RLS (Rapid Launch System). Amerykańskie siły lądowe (US Army) wdrażają obecnie systemy MRC (Mid-Range Capability, kryptonim Typhon), oparte na czterokontenerowych wyrzutniach umieszczonych na naczepach niskopodwoziowych, holowanych przez ciągniki Oshkosh.
Drugim rozwiązaniem są platformy nawodne, czyli fregaty wielozadaniowe typu Miecznik. Budowane w polskich stoczniach zostaną wyposażone w uniwersalne wyrzutnie pionowego startu Lockheed Martin Mk 41 VLS (Vertical Launch System) w wariancie Strike-Length. To fizyczny standard konstrukcyjny bezpośrednio dostosowany do przenoszenia i odpalania pocisków Tomahawk, wymagający jedynie integracji oprogramowania systemu zarządzania walką (CMS) z amerykańskim systemem kierowania ogniem TTWCS (Tactical Tomahawk Weapon Control System).
Trzecim elementem są platformy podwodne w ramach programu Orka. Okręty A26 mają unikalną, modułową konstrukcję, umożliwia ona wstawienie dodatkowej sekcji kadłuba z dedykowanymi wyrzutniami pionowymi (VLS - Vertical Launch System) specjalnie dla pocisków Tomahawk. To właśnie ta zdolność była jednym z kluczowych atutów szwedzkiej oferty. Według koncepcji prezentowanych przez Saab, moduł VLS w A26 może pomieścić do 18 pocisków Tomahawk w trzech zestawach po sześć wyrzutni. Długofalowy plan zakłada integrację pocisków manewrujących z przyszłymi okrętami podwodnymi.
Ewentualne sfinalizowanie transakcji umieści Polskę w wąskim gronie strategicznych odbiorców tej technologii. Dotychczas jedynym użytkownikiem eksportowym była Wielka Brytania, do której w ostatnich latach dołączyły Australia, Japonia oraz Holandia (zgodę na procedowanie zakupu posiadają również Niemcy).
Brytyjska Royal Navy wykorzystuje pociski Tomahawk wyłącznie na swoich atomowych okrętach podwodnych typu Trafalgar i Astute. Z kolei Australia w ramach historycznego paktu bezpieczeństwa AUKUS, stała się trzecim państwem na świecie, które weszło w posiadanie Tomahawków. Będą one stanowić uzbrojenie niszczycieli typu Hobart oraz przyszłych, pozyskiwanych od USA, atomowych okrętów podwodnych typu Virginia.
W obliczu zagrożeń ze strony Chin i Korei Północnej, Japonia podjęła decyzję o zakupie 400 pocisków Tomahawk. Będą one instalowane na niszczycielach typu Kongo i innych okrętach wyposażonych w system Aegis. Holandia otrzymała zgodę na zakup pocisków Tomahawk dla swojej marynarki wojennej. Pociski te trafią na uzbrojenie fregat typu De Zeven Provinciën. Początkowo rozważano także ich integrację z okrętami podwodnymi, jednak zrezygnowano z tego planu z powodu wysokich kosztów.
Warto tutaj przypomnieć, że Polska pozostaje sygnatariuszem listu intencyjnego w ramach inicjatywy ELSA (European Long-Range Strike Approach), zainicjowanej wspólnie z Niemcami, Francją i Włochami. Celem tego programu jest opracowanie w pełni europejskiego lądowego pocisku manewrującego o zasięgu powyżej 1000 km, wolnego od restrykcji eksportowych amerykańskiej procedury ITAR (International Traffic in Arms Regulations).
Zakup gotowych systemów Tomahawk w trybie pilnej potrzeby operacyjnej (tzw. zakup z półki) radykalnie skróci czas pozyskania zdolności operacyjnych przez SZ RP, lecz może zredukować zaangażowanie finansowe i technologiczne Polski w programie ELSA.
Czym jest Tomahawk?
Tomahawki to zaawansowane pociski manewrujące, które stanowią kluczowy element uzbrojenia Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych. Pociski są produkowane przez Raytheon, należącego do koncernu RTX. Wersje Block IV i Block V mają zasięg około 1600 km. Jego podstawowe parametry techniczne przedstawiają się następująco: długość wynosi około 6,25 m (z silnikiem startowym), masa około 1440 kg (zależnie od wersji), a prędkość około 880 km/h (poddźwiękowa), pułap lotu wynosi 30–100 metrów nad ziemią.
Ich główne przeznaczenie to ataki na cele znajdujące się w głębi lądu. Mogą być wystrzeliwane z okrętów nawodnych lub podwodnych, a także wyrzutni lądowych. Po opuszczeniu wyrzutni uruchamia się silnik startowy na paliwo stałe, który nadaje mu początkową prędkość i wynosi na odpowiednią wysokość. Następnie silnik ten jest odrzucany, rozkładają się skrzydła i wlot powietrza, a pracę rozpoczyna silnik turbowentylatorowy Williams International F107, który napędza pocisk w dalszej fazie lotu. Niski pułap lotu oraz niewielka sygnatura cieplna i radarowa sprawiają, że Tomahawk jest niezwykle trudny do wykrycia i zestrzelenia.
System naprowadzania to serce pocisku, które ewoluowało na przestrzeni lat. Pierwsze wersje korzystały z systemu TERCOM (Terrain Contour Matching), który porównywał rzeźbę terenu pod pociskiem z zapisaną w pamięci mapą cyfrową. Późniejsze warianty wzbogacono o system DSMAC (Digital Scene Matching Area Correlator), pozwalający na porównywanie obrazu z kamery z zapisanymi zdjęciami celu, a także o nawigację satelitarną GPS, co znacząco zwiększyło precyzję uderzenia do CEP (Circular Error Probable) rzędu 10 metrów.
Dodatkowo są to pociski o wysokiej precyzji, co minimalizuje ryzyko strat ubocznych i pozwala na skuteczne uderzanie w konkretne cele strategiczne. Istnieje kilka wersji Tomahawków, w tym: TLAM (Tomahawk Land Attack Missile) przeznaczone do ataków na cele lądowe, TASOM (Tomahawk Anti-Ship Missile), czyli wersje przeciwokrętowe. Tomahawki mogą być wyposażone w różne typy głowic bojowych, w zależności od przeznaczenia misji, w tym głowice konwencjonalne o dużej sile rażenia.
W sierpniu 2026 roku Departament Marynarki Wojennej USA zawarł z producentem, firmą Raytheon (część koncernu RTX), gigantyczny kontrakt o wartości 22,9 mld dolarów na zwiększenie produkcji pocisków. Mimo rozwoju technologii hipersonicznych, Tomahawk w wersji Block V i jego przyszłe modernizacje pozostaną kluczowym elementem arsenału sił zbrojnych USA i ich sojuszników jeszcze przez wiele lat.
Od klienta do partnera: Nowa rola Polski w Europie
Wizyta w Waszyngtonie była również okazją do podpisania umowy o współpracy między polskim a amerykańskim przemysłem zbrojeniowym. Jak podkreślał wicepremier Kosiniak-Kamysz, Polska przestała być postrzegana jedynie jako klient kupujący amerykański sprzęt, a stała się strategicznym partnerem. Współpraca ma obejmować nie tylko serwisowanie, ale także produkcję amerykańskiego sprzętu w Polsce, co wiąże się z transferem technologii i nowymi miejscami pracy.
Szef MON zapowiedział również, że Polska przyjmie rolę „ambasadora USA w Unii Europejskiej”, zabiegając o to, by polsko-amerykańskie firmy mogły korzystać z europejskich funduszy na rozwój przemysłu obronnego. Te działania wpisują się w koncepcję aktywnego budowania nowej architektury bezpieczeństwa. „My nie dyskutujemy już o architekturze bezpieczeństwa, my tę architekturę budujemy” – zadeklarował Kosiniak-Kamysz, podkreślając, że silna Polska to gwarancja bezpieczeństwa dla całej wschodniej flanki NATO.
Poza tym jak relacjonował po spotkaniu wicepremier, na pytanie o status projektu bazy amerykańskiej w Polsce usłyszał od Hegsetha, że „wszystko idzie w dobrym kierunku”. „Interpretujemy to jako zielone światło ze strony Pentagonu dla stałej bazy wojsk amerykańskich w Polsce” – oświadczył Kosiniak-Kamysz. Dodał, że choć jest to niezwykle silna rekomendacja resortu obrony, ostateczna decyzja należy do Białego Domu i spodziewana jest na początku grudnia.
