Podpisanie umowy "Tarcza Achillesa" stanowi zwieńczenie ponad trzyletnich negocjacji między Atenami a Tel Awiwem. Kontrakt, sygnowany przez dyrektora generalnego Ministerstwa Obrony Izraela, gen. dyw. rez. Amira Barama, oraz jego greckiego odpowiednika, Ioannisa Bourasa, jest postrzegany jako odpowiedź na współczesne wyzwania geopolityczne. Grecki minister obrony Nikos Dendias podkreślił, że dzięki tej umowie Grecja stanie się "pierwszym krajem w Unii Europejskiej, który wdroży podobny system". Realizacja projektu ma potrwać około 35 miesięcy, po których system osiągnie pełną zdolność operacyjną. Umowa jest nie tylko transferem sprzętu, ale także wiedzy – zakłada bowiem szeroką współpracę przemysłową i transfer technologii do greckich firm, z których 19 już uczestniczy w programie.
Co wchodzi w skład "Tarczy Achillesa"?
"Tarcza Achillesa" to kompleksowe rozwiązanie, integrujące kilka sprawdzonych w boju izraelskich systemów w jedną, spójną architekturę obronną. Sercem całości będzie nowy narodowy system dowodzenia i kontroli, opracowany przez firmę Rafael, który scali wszystkie elementy i będzie wykorzystywał rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji.
Kluczowe komponenty systemu to:
- Proca Dawida (David's Sling): System obrony przeciwrakietowej średniego zasięgu, opracowany wspólnie przez izraelskiego Rafaela i amerykański Raytheon. Jego zadaniem jest przechwytywanie pocisków balistycznych, rakiet manewrujących i bezzałogowców w zasięgu od 40 do 300 km. System wszedł do służby w Izraelu w 2017 roku i stanowi środkowe piętro wielowarstwowej obrony tego państwa, pomiędzy systemami Żelazna Kopuła i Chec (Arrow).
- BARAK MX: Modułowy system obrony powietrznej produkcji Israel Aerospace Industries (IAI), przeznaczony do zwalczania samolotów, dronów, a także pocisków manewrujących i balistycznych. Jego elastyczność pozwala na działanie zarówno na lądzie, jak i na morzu.
- SPYDER: System obrony powietrznej krótkiego i średniego zasięgu firmy Rafael, przeznaczony do neutralizacji samolotów, śmigłowców i dronów.
- Radary MMR: Nowoczesne, wielozadaniowe stacje radiolokacyjne produkowane przez ELTA Systems (spółkę zależną IAI), które zapewnią świadomość sytuacyjną i wczesne wykrywanie zagrożeń.
- Systemy antydronowe Drone Dome: W ramach uzupełniającej umowy o wartości 26 mln euro Grecja pozyska również systemy firmy Rafael do ochrony obiektów strategicznych przed zagrożeniem ze strony mniejszych bezzałogowców.
Strategiczne partnerstwo w cieniu regionalnych napięć
Zacieśnienie sojuszu obronnego między Grecją a Izraelem wpisuje się w szerszy kontekst geopolityczny we wschodniej części Morza Śródziemnego. Oba kraje, wraz z Cyprem, od lat budują trójstronną współpracę w odpowiedzi na wspólne wyzwania, w tym rosnącą presję ze strony Turcji. Choć oficjalne komunikaty nie wskazują bezpośredniego zagrożenia, to nie ma wątpliwości, że "Tarcza Achillesa" ma na celu zniwelowanie przewagi militarnej Ankary, zwłaszcza w dziedzinie bezzałogowych statków powietrznych. Częste naruszenia greckiej przestrzeni powietrznej przez tureckie samoloty i drony oraz spory o granice morskie i dostęp do złóż surowców energetycznych skłoniły Ateny do poszukiwania nowoczesnych rozwiązań obronnych.
Strategiczne znaczenie i zaufanie: Izrael kluczowym partnerem Grecji
Minister obrony Izraela, Israel Katz, skomentował to wydarzenie, mówiąc:
„Moja wizyta w Grecji sprzed kilku miesięcy, na zaproszenie greckiego ministra obrony Dendiasa, była kolejnym wyrazem głębi strategicznych relacji między Izraelem a Grecją oraz naszej wspólnej determinacji, by je dalej umacniać. Podczas tego spotkania uzgodniliśmy pogłębienie współpracy obronnej między naszymi krajami. Izrael i Grecja łączą wspólne interesy strategiczne i stoją wobec wspólnych wyzwań regionalnych. W czasie, gdy podmioty o ambicjach hegemonicznych dążą do rozszerzenia swoich wpływów i podważenia stabilności w regionie, Izrael i Grecja będą nadal pogłębiać współpracę obronną i strategiczną oraz działać z determinacją na rzecz zachowania stabilności oraz ochrony swojego bezpieczeństwa i wspólnych interesów”.
Podobne stanowisko wyraził dyrektor generalny Ministerstwa Obrony Izraela, gen. dyw. rez. Amir Baram: „Umowa «Tarcza Achillesa» to strategiczny kamień milowy w relacjach obronnych Izraela z Grecją, odzwierciedlający głębokie zaufanie, jakie partnerzy na całym świecie pokładają w izraelskiej przewadze technologicznej i sprawdzonym dorobku naszych systemów obronnych na polu walki”. Podkreślił również, że Grecja jest drugim krajem europejskim, który nabywa system Proca Dawida – uznawany za najnowocześniejszy system tego typu na świecie.
W ramach porozumienia, Izrael rozszerzy przemysłową współpracę obronną z Grecją, włączając w to transfer wiedzy i technologii do lokalnego przemysłu. Ta współpraca międzyrządowa (G2G) ma na celu nie tylko wzmocnienie zdolności obronnych Grecji, ale także rozwój jej własnego potencjału przemysłowego.
Przewodniczący Rady Nadzorczej Rafaela, prof. Yuval Steinitz, zaznaczył:
„Umowa w ramach «Tarczy Achillesa» to strategiczny kamień milowy w relacjach obronnych Izraela i Grecji oraz w pozycji Rafaela jako kluczowego partnera zaprzyjaźnionych państw w budowie zaawansowanych narodowych zdolności obronnych. Grecja jest drugim krajem europejskim, który nabywa system Proca Dawida – najnowocześniejszy system tego typu na świecie”.
Prezes Israel Aerospace Industries, Guy Barlev, dodał: „Izrael i Grecję łączą wspólne wyzwania i interesy, a współpraca między nimi jest ważnym filarem wzmacniania zdolności obronnych i ochrony bezpieczeństwa ich obywateli. Porozumienie podpisane dziś to kamień milowy w wieloletniej działalności IAI w Grecji. Jesteśmy dumni z zaufania, jakim obdarzyło nas greckie Ministerstwo Obrony, wybierając radary MMR i systemy BARAK MX w ramach projektu «Tarcza Achillesa»”. Podkreślił, że BARAK MX to zaawansowany, sprawdzony bojowo, wielowarstwowy system obrony powietrznej, który odpowiada na szeroki zakres zagrożeń powietrznych, w tym zagrożenia balistyczne.
W ceremonii uczestniczyli także: szef Dyrekcji Międzynarodowej Współpracy Obronnej (SIBAT), gen. bryg. rez. Yair Kulas; szef Dyrekcji Badań i Rozwoju Obronnego (DDR&D), gen. bryg. rez. dr Daniel Gold; szef Izraelskiej Organizacji Obrony Przeciwrakietowej w ramach DDR&D, Moshe Patel; prezes Rafaela Yoav Tourgeman oraz przewodniczący Israel Aerospace Industries Boaz Levy, a także inni wysocy rangą przedstawiciele. Jak podsumował gen. bryg. rez. dr Daniel Gold: „Zdolność do wdrożenia wielowarstwowej, kompleksowej i nowoczesnej architektury obronnej – opartej na sprawdzonym doświadczeniu operacyjnym i znajdującej się w światowej czołówce technologicznej – przyczyniła się do wyboru Izraela przez Grecję jako kluczowego partnera strategicznego”.
