Współpraca obronna między Kijowem a Sztokholmem wkracza na nowy, strategiczny poziom. We wtorek (30 czerwca), w obecności szwedzkiego ministra obrony Påla Jonsona, sfinalizowano umowę, która zapewni Ukrainie istotne wsparcie.
Głównym elementem nowej umowy, o której poinformował prezydent Wołodymyr Zełenski, jest zakup 16 fabrycznie nowych myśliwców JAS 39 Gripen w najnowocześniejszej wersji E. Wartość kontraktu, podpisanego przez koncern Saab ze Szwedzką Administracją Materiałów Obronnych (FMV), opiewa na kwotę około 24,6 mld koron szwedzkich (ok. 2,54 mld dolarów).
Zamówienie formalnie zostanie złożone w trzecim kwartale 2026 roku, a dostawy samolotów do Ukrainy zaplanowano na lata 2029-2030. Pakiet obejmuje nie tylko same maszyny, ale również niezbędne wyposażenie, części zamienne oraz kompleksowe wsparcie techniczne i serwisowe. Finansowanie zakupu jest wspierane przez Europejski Fundusz Kredytowy oraz Wielką Brytanię.
„Jestem niezmiernie dumny, że Szwecja i Saab mogą teraz umożliwić Ukrainie dostawę Gripenów E, dostarczając myśliwiec światowej klasy, który zrewolucjonizuje potencjał ukraińskich sił powietrznych. To znacząco wzmocni obronę powietrzną Ukrainy i pomoże zapewnić, że kraj będzie mógł chronić swoich obywateli i zabezpieczyć swoją przyszłość” – mówi Micael Johansson, prezes i dyrektor generalny Saab.
W tym samym oświadczeniu opisano także szczególne cechy serii Gripen, które – jak twierdzi producent – idealnie nadają się do operacji wykonywanych przez ukraińskie siły powietrzne:
„Gripen został zaprojektowany z myślą o zwalczaniu zaawansowanych zagrożeń w wymagających warunkach. Elastyczność operacyjna i odporność umożliwiają prowadzenie operacji z krótkich odcinków, tymczasowych pasów startowych lub dróg, wspierając rozproszone operacje i wysoką dostępność. Architektura oparta na oprogramowaniu umożliwia ciągłe modernizacje i adaptację do zmieniających się wymagań operacyjnych. Dzięki niskim wymaganiom konserwacyjnym i szybkiemu czasowi realizacji, Gripen zapewnia zaawansowany i ekonomiczny myśliwiec, łatwy w obsłudze i utrzymaniu”.
W lutym, podczas Monachijskiej Konferencji Bezpieczeństwa, Saab podpisał memorandum o porozumieniu z ukraińskim państwowym konglomeratem zbrojeniowym Ukroboronprom, formalizując współpracę w dziedzinie lotnictwa i nadzoru powietrznego. Partnerstwo zapewniło Saab bezpośredni dostęp do ukraińskiej bazy przemysłowej, sprawdzonej w boju, jednocześnie przyspieszając integrację zachodnich technologii lotniczych z infrastrukturą wojskową Ukrainy.
Darowizna i szkolenie – Gripeny C/D już w 2027 roku
Równolegle do komercyjnego zakupu, Szwecja zobowiązała się do przekazania Ukrainie 16 myśliwców Gripen w wersji C/D w ramach pomocy wojskowej. Te samoloty mają kluczowe znaczenie dla szybkiego wzmocnienia potencjału bojowego. Zgodnie z ustaleniami między prezydentem Zełenskim a premierem Ulfem Kristerssonem, pierwsze maszyny Gripen C/D mają dotrzeć do Ukrainy na początku 2027 roku.
Ten pakiet pomocowy, wyceniany na około 22,2 mld koron (ok. 2,29 mld USD), obejmuje również koszty szkolenia ukraińskich pilotów i personelu naziemnego, które już rozpoczęły się w Szwecji. Dzięki temu, gdy nadejdą nowsze modele Gripen E, ukraińskie wojsko będzie już w pełni przygotowane do ich integracji i efektywnego wykorzystania.
Z wpisu Zełenskiego na platformie X wynika, że spotkał się we wtorek z ministrem obrony Szwecji Pallem Jonsonem.
„Szczegółowo omówiliśmy realizację tych ustaleń, a także szerszą współpracę dwustronną, w tym przygotowania do programu Drone Deal oraz prace nad systemami przeciwrakietowymi” – przekazał prezydent Ukrainy.
„Dziękuję Szwecji – całemu narodowi i rządowi – za merytoryczne partnerstwo i nieustanne wsparcie od początku rosyjskiej inwazji. Wspólnie działamy na rzecz bezpieczeństwa Ukrainy i całej Europy” – oświadczył Zełenski.
Pod koniec maja, podczas wizyty Zełenskiego w Uppsali ogłoszono, że Szwecja przekaże Ukrainie 16 samolotów bojowych JAS 39 Gripen C/D wraz z amunicją oraz sprzeda 20 sztuk myśliwców nowszej generacji JAS 39 Gripen E/F. Poinformował o tym po spotkaniu premier Kristersson. Decyzja w tej sprawie została ogłoszona podczas konferencji prasowej w bazie sił powietrznych w Uppsali. Obaj przywódcy podpisali tam porozumienie o zacieśnieniu dwustronnej współpracy obronnej. Podczas wizyty w zakładach produkcyjnych Saab w Linkoping w październiku ubiegłego roku Zełenski ogłosił, że Ukraina jest zainteresowana nabyciem docelowo 100–150 myśliwców.
Wprowadzenie myśliwca szwedzkiej konstrukcji będzie kolejnym etapem przezbrajania już teraz Siły Powietrzne Ukrainy wyposażane są w samoloty F-16A/B i Dassault Aviation Mirage 2000-5.
Gripen E, czyli większy, bardziej dojrzały brat wersji C
Jeśli chodzi o sam płatowiec JAS39E Gripen, to względem wariantu Gripen C kluczową zmianą było zastosowanie nowego, mocniejszego silnika General Electric F414G oraz znacznie powiększony kadłub mieszczący więcej paliwa i pozwalającego przenosić ponad siedem ton uzbrojenia.
Gripen E posiada nowocześniejszą awionikę i systemy wymiany danych oraz radar AESA (Active Electronically Scanned Array) typu Raven ES-05, co znacznie poprawia świadomość sytuacyjną i możliwości walki elektronicznej. Jest w stanie przenosić uzbrojenie różnego typu, zarówno produkcji szwedzkiej jak też zagranicznej, np. pociski powietrze-powietrz Meteor ale też AIM-120 AMRAAM. Znacznie zwiększa to dostępne opcje uzbrojenia.
Kluczową cechą zarówno wersji C jak i E myśliwca Gripen jest sama koncepcja. Samolot ten powstał z założeniem, że będzie operował z przygodnych lądowisk, w warunkach ograniczonej obsługi i wyposażenia. Posiada wiele udogodnień, ułatwiających obsługę polową czy np. podwieszanie uzbrojenia na przygodnych lądowiskach. Ten sposób eksploatacji jest regularnie ćwiczony przez szwedzkie siły zbrojne, ale jest też podstawowym sposobem operowania lotnictwa ukraińskiego. Celem jest rozproszenie sił i utrudnienie ich wykrycia oraz zniszczenia na ziemi przez przeciwnika.
Podcasty
Playlisty tematyczne
