Czołg Sherman "Valois" zdewastowany. Historyczny symbol walki o wolność Francji pomalowany na różowo

W nocy z 23 na 24 maja 2026 roku władze miasta Alençon odkryły, że pomnik historyczny stał się celem ataku. Czołg Valois, duma regionu i symbol walk o wyzwolenie, został całkowicie pokryty fluorescencyjną, różową farbą. Na jego pancerzu wandale umieścili napisy „Pokój” i „Miłość”. Jean-David Desforges, zastępca burmistrza ds. kultury i dziedzictwa, podkreślił, że był to dobrze przygotowany atak, ponieważ w pobliżu nie znaleziono żadnych puszek po farbie.

„Głęboka nieprzyzwoitość”. Głosy oburzenia lokalnych władz

Reakcja lokalnych polityków była natychmiastowa i stanowcza - jak informuje Ouest France. Jean-David Desforges w mediach społecznościowych określił ten czyn jako „głęboką nieprzyzwoitość”. Stwierdził, że „zbezczeszczenie tego pomnika w imię rzekomego "przesłania pokoju" stanowi głęboką nieprzyzwoitość. Pokoju nie buduje się ani poprzez wymazywanie pamięci, ani poprzez niszczenie miejsc, w których zapisano poświęcenie tych, którzy walczyli z barbarzyństwem”. Podkreślił również, że to atak na pamięć zbiorową, dziedzictwo historyczne i szacunek należny weteranom.

Wtórowała mu Sophie Douvry, burmistrz Alençon, która poinformowała o złożeniu zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa. „Myślę, że należałoby wyjaśnić tym osobom, które głoszą pokój za pomocą swoich graffiti, że te pojazdy, choć z pewnością wojenne, pozwoliły nam odzyskać wolność i żyć w pokoju od lat” – napisała. Wyraziła nadzieję, że sprawcy zostaną odnalezieni, a „nauczenie ich historii Francji” i zmuszenie do posprzątania zniszczeń pomoże im zrozumieć powagę czynu.

W odpowiedzi na akt wandalizmu, miasto Alençon (do którego formalnie należy czołg) oraz gmina Bouillon (na której terenie fizycznie się on znajduje) złożyły wspólne zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa. Żandarmeria wszczęła dochodzenie w sprawie zniszczenia mienia. Christophe Bayard, prezes stowarzyszenia Vive la Résistance, potwierdził, że jest to pierwszy tego typu akt wandalizmu na tym pomniku, choć w przeszłości padał on ofiarą kradzieży, m.in. karabinu maszynowego. Na obecnym etapie sprawcy nie zostali zidentyfikowani.

Trudna i niepewna renowacja pomnika

Według informacji medialnych natychmiast po odkryciu wandalizmu podjęto próby usunięcia farby. Technicy z departamentu Orne próbowali oczyścić pancerz metodą wysokociśnieniową, jednak bezskutecznie. Okazało się, że farba wniknęła głęboko w metal, który przez dziesięciolecia ekspozycji na warunki atmosferyczne stał się porowaty i osłabiony.

Jean-David Desforges wyjaśnił, że kontynuowanie czyszczenia pod ciśnieniem niosłoby ryzyko dalszego, nieodwracalnego uszkodzenia historycznej powłoki czołgu. Jak się zauważa Paris Normandie przyszłość renowacji pozostaje niepewna i będzie zależeć od wyników ekspertyzy. Jednak informacje z 29 maja podane Ouest France dają pewną nadzieję. Jak napisał portal, w piątek przeprowadzono test czyszczenia kriogenicznego w celu naprawienia wandalizmu. Według portalu Thomas Bonnet z firmy Coldjet zaoferował się tym problemem zająć. Jak powiedział w rozmowie z portalem: „Używamy suchego lodu o temperaturze -80°C, który jest rozpylany za pomocą sprężonego powietrza. To jak piaskowanie, ale wcale nie jest ścierne; usuwa tylko wierzchnią warstwę” – wyjaśnia. „Zasadniczo zimno zamraża farbę i sprawia, że ​​staje się krucha”. Jak powiedział Jean-David Desforges, zastępca burmistrza Alençon ds. dziedzictwa kulturowego, test zakończył się na razie „powodzeniem ”. Kriogenika będzie „stosowana głównie do trudno dostępnych części, takich jak śruby i gąsienice ”. Reszta czołgu zostanie poddana piaskowaniu, a następnie pomalowana w drugiej połowie czerwca na zlecenie stowarzyszenia Garand de la Mémoire.

Czołg Valois – niemy świadek historii i ofiary

Aby w pełni zrozumieć skalę oburzenia, należy poznać historię, jaką niesie ze sobą czołg Valois. Nie jest to zwykły eksponat wojskowy. Ten czołg typu Sherman należał do 2. Dywizji Pancernej dowodzonej przez generała Philippe'a Leclerca. Brał on udział w walkach o wyzwolenie Alençon w sierpniu 1944 roku, w kluczowej fazie bitwy o Normandię.

Po lądowaniu aliantów w Normandii w czerwcu 1944 roku, do walk o wyzwolenie Francji dołączyły Wolne Siły Francuskie. Kluczową rolę odegrała w nich 2. Dywizja Pancerna (2e Division Blindée), która wylądowała na plaży Utah 1 sierpnia 1944 roku. Dywizja, wyposażona w amerykański sprzęt w ramach programu Lend-Lease, składała się w dużej mierze z weteranów walk w Afryce Północnej. W jej skład wchodził 12. Pułk Strzelców Afrykańskich (12e Régiment de Chasseurs d'Afrique), a w nim czołg M4A2 Sherman o numerze seryjnym 26875 i nazwie własnej „Valois”.

Jednostka generała Leclerca, podporządkowana amerykańskiej 3. Armii generała Pattona, szybko udowodniła swoją wartość bojową. Już 12 sierpnia 1944 roku wyzwoliła Alençon, pierwsze duże francuskie miasto oswobodzone przez siły francuskie. To zwycięstwo otworzyło drogę na północ, w kierunku Argentan, i było kluczowym elementem operacji zamykania kotła Falaise, w którym okrążono znaczące siły niemieckie.

Następnego dnia po wyzwoleniu Alençon, 13 sierpnia 1944 roku, oddziały 2. Dywizji Pancernej kontynuowały natarcie. Kolumna pancerna, do której należał „Valois”, wjechała do gęstego lasu Écouves, gdzie pozycje obronne zajmowały jednostki niemieckiej 9. Dywizji Pancernej. Francuzi, mimo ostrzeżeń o obecności wroga, podjęli próbę przebicia się przez niemieckie umocnienia.

Wieczorem w pobliżu skrzyżowania dróg Carrefour de la Croix de Médavy, czołg „Valois” wpadł w zasadzkę. Ukryte w lesie niemieckie działa przeciwpancerne otworzyły ogień. Sherman został trafiony trzykrotnie pociskami przeciwpancernymi. Pierwszy pocisk zabił ładowniczego, strzelca Fernanda Garciésa, a drugi śmiertelnie ranił dowódcę czołgu, starszego sierżanta Louisa de Torcy. Ranny został również pomocnik kierowcy, Gaëtan Quilichini, który wraz z kierowcą o nazwisku Rocheteau zdołał ewakuować się z płonącej maszyny. Artylerzysta, brygadier Gabriel Bourdil, został uznany za zmarłego, jednak w rzeczywistości dostał się do niewoli, z której zbiegł trzy dni później, by dołączyć do swojego oddziału.

Zniszczony czołg „Valois” pozostał na pobojowisku. W 1946 roku, aby upamiętnić ciężkie walki w lesie Écouves i oddać hołd poległym żołnierzom 2. Dywizji Pancernej, wrak uratowano przed złomowaniem i ustawiono na kamiennym postumencie na skrzyżowaniu Croix de Médavy, dokładnie w miejscu, gdzie został zniszczony. Rok później przed czołgiem wzniesiono stelę pamiątkową. Dziś „Valois” jest jednym z najważniejszych pomników upamiętniających wyzwolenie regionu.

Czołg M4A2 Sherman

Historia czołgu M4 Sherman sięga potrzeby zastąpienia wcześniejszej konstrukcji, czołgu średniego M3 Lee/Grant. Choć M3 był krokiem naprzód, jego nietypowa konstrukcja z głównym działem umieszczonym w bocznym sponsonie kadłuba ograniczała pole ostrzału i czyniła go rozwiązaniem tymczasowym. Amerykański Departament Uzbrojenia szybko przystąpił do prac nad nowym czołgiem, który miał posiadać w pełni obrotową wieżę z armatą kalibru 75 mm.

Aby przyspieszyć produkcję, w nowym projekcie wykorzystano wiele sprawdzonych komponentów z M3, w tym podwozie i układ napędowy. Dzięki temu już w lutym 1942 roku ruszyła masowa produkcja czołgu M4, który Brytyjczycy ochrzcili imieniem generała Williama Shermana. Czołg ten stał się podstawowym wozem bojowym aliantów zachodnich, a jego produkcja do końca wojny osiągnęła imponującą liczbę ponad 49 000 egzemplarzy we wszystkich wersjach.

Wśród licznych wariantów Shermana, M4A2 zajmuje miejsce szczególne głównie za sprawą swojej jednostki napędowej. W odróżnieniu od większości Shermanów napędzanych silnikami benzynowymi, M4A2 otrzymał zespół dwóch 6-cylindrowych silników wysokoprężnych General Motors 6046, generujących łączną moc od 375 do 410 KM. Pozwalało to na osiągnięcie maksymalnej prędkości na drodze do 48 km/h. Zasięg operacyjny pojazdu wynosił około 240 kilometrów na drodze. Decyzja o zastosowaniu diesla wynikała po części z niedoborów lotniczych silników benzynowych, ale także z zapotrzebowania sojuszników.

Główne cechy konstrukcyjne M4A2 to spawany kadłub. Wczesne wersje miały pochyłą przednią płytę pancerza pod kątem 57 stopni, natomiast późniejsze, produkowane m.in. w zakładach Fisher Tank Arsenal, otrzymały pojedynczą płytę pochyloną pod kątem 47 stopni, co eliminowało słabe punkty konstrukcji. Początkowo czołgi te były uzbrojone w armatę M3 kal. 75 mm. Późniejsze wersje, oznaczone jako M4A2(76)W, otrzymywały potężniejszą armatę M1 kal. 76 mm, która znacznie poprawiała ich zdolności przeciwpancerne. Standardowa załoga składała się z pięciu osób: dowódcy, działonowego, ładowniczego, kierowcy oraz strzelca-radiotelegrafisty. Produkcja M4A2 trwała od kwietnia 1942 do maja 1945 roku w kilku fabrykach, a łączna liczba wyprodukowanych egzemplarzy wyniosła ponad 10 900 sztuk.

Standardowa wersja czołgu M4A2 Sherman z armatą kalibru 75 mm charakteryzowała się masą bojową wynoszącą około 30,3 do 32,2 tony. Jego wymiary to około 5,9 metra długości, 2,6 metra szerokości i 2,7 metra wysokości. 

Opancerzenie spawanej konstrukcji było zróżnicowane. Pancerz kadłuba: Przednia płyta miała grubość od 51 mm do 63 mm, boki i tył były chronione przez pancerz o grubości 38 mm. Jeśli chodzi o pancerz wieży, to najgrubszy pancerz znajdował się z przodu wieży i wynosił 76 mm, podczas gdy boki i tył miały grubość 51 mm.

Główne uzbrojenie stanowiła armata M3 kalibru 75 mm. Uzupełniało je uzbrojenie dodatkowe, na które składały się dwa karabiny maszynowe Browning M1919A4 kalibru 7,62 mm oraz jeden wielkokalibrowy karabin maszynowy Browning M2HB kalibru 12,7 mm, często montowany na wieży w celach przeciwlotniczych.