- Raport Europejskiej Agencji Obrony (EDA) z 16 lipca 2026 r. wskazuje na rekordowy wzrost wydatków na obronność w UE. W 2025 roku osiągnęły one 418 mld euro (2,2% PKB), a prognozy na 2026 r. to 454 mld euro (2,4% PKB).
- Główny wzrost napędzają inwestycje w nowy sprzęt (115 mld euro w 2025 r.), ale kosztem wydatków na personel, operacje i badania. To rodzi obawy o zdolność do efektywnego wykorzystania nowoczesnego uzbrojenia.
- Pomimo zwiększonych budżetów, poziom współpracy w zamówieniach obronnych pozostaje niski. Wspólne europejskie zakupy stanowiły zaledwie 24% wszystkich wydatków na sprzęt w 2025 r.
- Kluczowe wyzwania to zrównoważenie budżetów, zwiększenie kooperacji i efektywne przełożenie wydatków na realne zdolności operacyjne.
Zgodnie z danymi przedstawionymi w raporcie „Defense Data 2025–2026” budżety na obronę wzrosły o 47% między 2022 a 2025 rokiem, co wskazuje na gwałtowną zmianę w europejskiej polityce bezpieczeństwa po inwazji Rosji na Ukrainę. W 2025 roku łączne wydatki obronne 27 państw UE osiągnęły poziom 418 miliardów euro, co stanowi 2,2% unijnego PKB. To historyczny wynik, potwierdzający, że Wspólnota jako całość przekroczyła symboliczny próg 2% PKB, uznawany za istotny próg w ramach NATO.
Co więcej, prognozy na 2026 rok są jeszcze bardziej ambitne. EDA szacuje, że wydatki wzrosną do 454 miliardów euro, czyli 2,4% PKB Unii Europejskiej. Oznacza to realny wzrost o 9% w stosunku do roku 2025. Jak podkreśla raport, tak gwałtowny wzrost jest częściowo napędzany przez unijne inicjatywy, takie jak pożyczki w ramach programu Security Action for Europe (SAFE) oraz elastyczność fiskalna zapewniana przez klauzulę wyjścia (NEC). Indywidualne wysiłki państw również są imponujące. Aż 23 państwa członkowskie osiągnęły lub przekroczyły w 2025 roku próg 2% PKB przeznaczanych na obronność. To o 10 krajów więcej niż w roku 2024, co świadczy o powszechnej mobilizacji na całym kontynencie.
Polecany artykuł:
Struktura budżetów obronnych: Inwestycje priorytetem, ale kosztem czego?
Raport EDA wnikliwie analizuje, na co dokładnie przeznaczane są rosnące budżety. Obraz, jaki się z tego wyłania, jest niejednoznaczny i wskazuje na pewne strukturalne problemy. Głównym motorem wzrostu są inwestycje, a w szczególności zakupy nowego sprzętu wojskowego. Łączne inwestycje obronne (obejmujące sprzęt oraz badania i rozwój) wyniosły w 2025 roku 134 mld euro, co stanowi 32,2% wszystkich wydatków na obronę. W 2025 roku wydatki na uzbrojenie i wyposażenie osiągnęły kwotę 115 miliardów euro, co stanowi wzrost o 26% w ujęciu realnym w porównaniu z 2024 rokiem. Ten segment pochłania już ponad 28% całkowitych wydatków obronnych i jest priorytetem dla większości stolic. Celem jest szybkie uzupełnienie luk sprzętowych, które powstały przez lata niedoinwestowania.
Raport zwraca jednak uwagę na alarmującą nierównowagę. Podczas gdy w latach 2023-2025 inwestycje w obronność wzrosły o 75%, wydatki na personel zwiększyły się zaledwie o 3,8%. Personel wciąż stanowi największą kategorię budżetową (31,4%), ale jego udział systematycznie maleje. Rodzi to fundamentalne pytanie o zdolność sił zbrojnych do obsadzenia i efektywnego wykorzystania nowoczesnego, coraz bardziej skomplikowanego sprzętu. Niewielki udział w wydatkach mają również operacje i utrzymanie (23,4%) oraz infrastruktura (2,3%).
Podobny problem dotyczy badań i rozwoju (B+R). Mimo że nakłady na B+R wzrosły do 17 miliardów euro w 2025 roku (4,0% całości wydatków), wciąż pozostają one w tyle za lawinowo rosnącymi wydatkami na gotowy sprzęt (z prognozą 20 mld euro na 2026 r.). Powiększająca się luka między krótkoterminowymi zakupami a długoterminowymi inwestycjami w innowacje może w przyszłości osłabić przewagę technologiczną Europy.
Współpraca kuleje, dominują narodowe interesy
Jednym z najbardziej krytycznych wniosków płynących z raportu jest utrzymujący się niski poziom współpracy między państwami UE. Mimo politycznych deklaracji i istnienia unijnych mechanizmów, podejścia narodowe wciąż dominują w procesach modernizacji sił zbrojnych. W 2025 roku wspólne, europejskie zamówienia stanowiły zaledwie 24% całkowitych wydatków na sprzęt. Co więcej, jeśli weźmiemy pod uwagę wyłącznie projekty realizowane w ramach Unii Europejskiej, wskaźnik ten spada do 11%. To wynik daleki od pożądanego poziomu, który pozwoliłby na osiągnięcie interoperacyjności i ekonomii skali. Brak synchronizacji cykli życia sprzętu i rozdrobnienie inicjatyw zakupowych podważają efektywność wydawanych miliardów. Unijne instrumenty, takie jak Europejski Fundusz Obronny (EDF), mają na celu stymulowanie kooperacji, jednak ich pełny wpływ, jak zaznacza raport, nie jest jeszcze widoczny w obecnym cyklu danych.
Europa na tle globalnych mocarstw
Raport EDA umieszcza europejskie wysiłki w szerszym, globalnym kontekście. Mimo dynamicznego wzrostu, łączne wydatki UE w 2025 roku (€418 mld) wciąż stanowiły mniej niż połowę budżetu obronnego Stanów Zjednoczonych (ok. €920 mld). Różnica ta jednak systematycznie się zmniejsza. Szczególnie interesujące jest porównanie z Rosją. Oficjalne szacunki wskazują, że rosyjski budżet obronny w 2025 roku wyniósł ok. 132 miliardy euro, czyli około jednej trzeciej wydatków UE. Autorzy raportu podkreślają jednak, że dane te są prawdopodobnie zaniżone ze względu na brak transparentności i celowe ukrywanie części wydatków. Po uwzględnieniu parytetu siły nabywczej (PPP), realna wartość rosyjskich nakładów może być znacznie wyższa. Jednocześnie Chiny jako jedyny globalny gracz od 2008 roku konsekwentnie i dynamicznie zwiększają swój budżet obronny.
Wsparcie dla Ukrainy i nowe instrumenty finansowe
Raport podkreśla również znaczenie wsparcia militarnego i finansowego dla Ukrainy. Kluczowym mechanizmem jest tu Europejski Instrument na rzecz Pokoju (EPF), z którego do 2025 roku zatwierdzono pomoc w wysokości około 6,1 mld euro. Unia Europejska uruchomiła także nowe instrumenty, takie jak pożyczki w ramach inicjatywy Security Action for Europe (SAFE), mające na celu mobilizację inwestycji w ramach szerszej strategii "ReArm Europe/Readiness 2030".
Główne wnioski i spojrzenie w przyszłość
Raport „Defence Data 2025-2026” zauważa głębokie zmiany w podejściu Europy do kwestii bezpieczeństwa. Skala mobilizacji finansowej jest bezprecedensowa. Jednocześnie dokument jest sygnałem ostrzegawczym. Jak podsumował szef EDA, André Denk:
„Państwa członkowskie dokonują bezprecedensowych inwestycji w obronność, a prognozy wskazują, że do 2029 roku wydatki mogą osiągnąć 547 miliardów euro. W połączeniu z instrumentami zmobilizowanymi na poziomie UE w ramach inicjatywy Defence Readiness 2030, inwestycje te powinny wzmocnić zdolności obronne Europy, rozwinąć jej potencjał przemysłowy oraz zwiększyć gotowość i odporność”.
Kluczem do sukcesu będzie jednak przezwyciężenie strukturalnych słabości. Raport podkreśla konieczność zwiększenia współpracy w zakresie zamówień, ponieważ dominują obecnie podejścia narodowe, co podważa zarówno efektywność, jak i interoperacyjność sił zbrojnych. Zaleca się więc istotnie większy udział wspólnych zamówień na sprzęt obronny, co pozwoli osiągnąć korzyści skali, obniżyć koszty oraz zapewnić, że armie różnych krajów będą mogły sprawnie ze sobą współdziałać.Kolejną kluczową rekomendacją jest zwiększenie inwestycji w badania, rozwój i innowacje (B+R+I). Zdiagnozowano bowiem rosnącą lukę między wydatkami na zakup gotowego sprzętu a nakładami na technologie przyszłości. Państwa członkowskie powinny podnieść nakłady na badania i rozwój do poziomu co najmniej 2% budżetu obronnego. Pozwoliłoby to wzmocnić europejską bazę technologiczno-przemysłową i zmniejszyć zależność od zewnętrznych dostawców.
Raport zwraca również uwagę na potrzebę lepszego zrównoważenia budżetów obronnych. Obecnie wydatki są silnie skoncentrowane na zakupach sprzętu, podczas gdy nakłady na personel, utrzymanie i infrastrukturę rosną znacznie wolniej. Rekomenduje się dążenie do bardziej zrównoważonego podziału środków między te kategorie, aby nowoczesny sprzęt miał odpowiednio wyszkolone załogi i był w pełni sprawny operacyjnie.Ponadto zaleca się pełne wykorzystanie instrumentów unijnych, takich jak pożyczki SAFE czy Europejski Fundusz Obronny (EDF). Państwa członkowskie powinny aktywniej korzystać z dostępnych na poziomie UE narzędzi finansowych i ram współpracy, co przyspieszy modernizację armii i wzmocni europejski przemysł obronny.
Ostatnia ważna rekomendacja dotyczy priorytetyzacji długoterminowego rozwoju zdolności. Obecne wydatki skupiają się głównie na łataniu pilnych luk sprzętowych, dlatego równolegle należy planować i inwestować w strukturalne, długofalowe zdolności obronne, kluczowe dla strategicznej autonomii Europy. Jak się zaznacza chociaż państwa UE wydają na obronność rekordowe kwoty, raport EDA pośrednio zaleca, aby wydawały je w sposób bardziej inteligentny czyli bardziej wspólnie, bardziej innowacyjnie i w sposób bardziej zrównoważony.
Polecany artykuł:
