„Baby Patriot” PAC-3 ACE będzie tańszy ale czy tak samo skuteczny? Cena rewolucji, to kluczowe kompromisy techniczne

• Koncern Lockheed Martin zaprezentował pocisk PAC-3 ACE, tańszą o ponad połowę alternatywę dla drogich PAC-3 MSE, mającą rozwiązać problem wysokich kosztów i niedoborów amunicji do systemów Patriot. Nowy pocisk ma być produkowany na masową skalę, uzupełniając, a nie zastępując droższe wersje.
• PAC-3 ACE rezygnuje z precyzyjnej technologii "hit-to-kill" na rzecz tańszej głowicy odłamkowo-burzącej, eksplodującej w pobliżu celu. Uproszczona konstrukcja, w tym brak miniaturowych silników sterujących, obniża koszty, ale sprawia, że jest mniej skuteczny przeciwko pociskom balistycznym.
• Pocisk wpisuje się w strategię "dopasowania broni do celu", gdzie droższe PAC-3 MSE są rezerwowane dla najgroźniejszych zagrożeń, a ACE ma zwalczać liczniejsze i mniej wymagające cele, takie jak pociski manewrujące. Inne firmy również rozwijają tańsze systemy obrony.
• Pierwszy lot testowy PAC-3 ACE planowany jest na początek 2028 roku, a produkcja seryjna najwcześniej w połowie 2029 roku, co podkreśla wyzwania związane z pilną potrzebą odbudowy arsenałów i niewystarczającymi mocami produkcyjnymi USA.

Doświadczenia z konfliktów zbrojnych takich jak wojny na Ukrainie, i wojna USA z Iranem, brutalnie zweryfikowały stan zachodnich arsenałów. Okazało się, że zapasy zaawansowanych i bardzo drogich pocisków przechwytujących, takich jak PAC-3 MSE, kurczą się w zastraszającym tempie, a możliwości produkcyjne są niewystarczające, by je szybko uzupełnić. Używanie rakiet kosztujących ponad 4 miliony dolarów za sztukę do zwalczania znacznie tańszych dronów czy starszych typów pocisków manewrujących jest ekonomicznie nie do utrzymania. W odpowiedzi na ten problem Lockheed Martin, z własnej inicjatywy, rozpoczął prace nad PAC-3 Adapted Capability Effector (ACE). Głównym celem jest stworzenie pocisku, który będzie znacznie tańszy czyli kosztujący mniej niż połowę ceny PAC-3 MSE, co szacuje się na około 2-2,5 mln dolarów, poza tym łatwiejszy w masowej produkcji, dzięki uproszczonej konstrukcji i planowanej współpracy z europejskim przemysłem. A poza tym komplementarny, a nie zastępczy czyli ma uzupełniać droższe pociski MSE, a nie je w pełni zastępować.

Cena rewolucji: Kluczowe kompromisy techniczne

Jednak osiągnięcie tak znaczącej redukcji kosztów nie będzie możliwe bez istotnych zmian konstrukcyjnych - poinformował Defense Express bazując na wypowiedziach kluczowych przedstawicieli firm na sympozjum poświęconego obronie kosmicznej i przeciwrakietowej. Nowe szczegóły pokazują, że PAC-3 ACE to koncepcyjnie inny pocisk niż jego pierwowzór. Wiceprezes Lockheed Martin Jason Reynolds potwierdził podczas sympozjum poświęconego obronie kosmicznej i przeciwrakietowej, że najważniejszą zmianą jest rezygnacja z technologii hit-to-kill (uderzenie w cel w celu zniszczenia). Pociski PAC-3 MSE zostały zaprojektowane do bezpośredniego, fizycznego uderzenia w nadlatujący cel, co gwarantuje jego całkowitą neutralizację, co jest kluczowe zwłaszcza w przypadku pocisków balistycznych.

PAC-3 ACE powraca do starszej, ale tańszej koncepcji. Zamiast precyzyjnego uderzenia kinetycznego, będzie on wyposażony w konwencjonalną głowicę odłamkowo-burzącą. Pocisk będzie eksplodował w pobliżu celu, niszcząc go falą uderzeniową i odłamkami. Choć jest to metoda skuteczna przeciwko wielu zagrożeniom, w przypadku pocisków balistycznych rodzi ryzyko. Uszkodzona głowica balistyczna może nadal spadać na chroniony obszar, potencjalnie powodując zniszczenie lub eksplozję na ziemi. Z tego powodu można porównać PAC-3 ACE bardziej do starszych pocisków PAC-2 GEM-T niż do nowoczesnych PAC-3 MSE.

Uproszczona konstrukcja dla masowej produkcji

Poza tym aby obniżyć koszty i przyspieszyć produkcję, Lockheed Martin uprościł niemal każdy kluczowy element pocisku. Usunięto miniaturowe silniki rakietowe w przedniej części, czyli silniki sterujące (Attitude Control Motors), które zapewniały PAC-3 MSE wyjątkową zwrotność w ostatniej fazie lotu. Napęd w postaci silnika na paliwo stałe o podwójnym impulsie – pozwalającego na oszczędzanie energii i ponowne przyspieszenie przed celem – został zastąpiony prostszym silnikiem o pojedynczym impulsie. Zastosowano także mniej skomplikowany i tańszy układ naprowadzający w głowicy. Jednocześnie zachowano kluczowe elementy oprogramowania i architektury sterowania z rodziny PAC-3, co zapewnia pełną kompatybilność z wyrzutniami Patriot i systemem dowodzenia IBCS, który jest wdrażany również w Polsce

„Dopasowanie broni do celu”: Nowa filozofia Lockheed Martin

Wprowadzenie PAC-3 ACE jest częścią szerszej strategii określanej jako „dopasowanie broni do celu” (weapon-to-target matching). Zakłada ona stworzenie wielowarstwowego arsenału, w którym do każdego typu zagrożenia dobierany jest odpowiedni, najbardziej opłacalny efektor. Prezes firmy, Jim Taiclet, argumentuje, że zaawansowany i drogi PAC-3 MSE oferuje większe możliwości, niż jest to konieczne do zwalczania niektórych zagrożeń. Zgodnie z tą filozofią drogie i wysoce zaawansowane pociski PAC-3 MSE będą zarezerwowane do zwalczania najgroźniejszych celów, takich jak szybkie pociski balistyczne dalekiego zasięgu. Z kolei tańsze PAC-3 ACE będą masowo wykorzystywane przeciwko liczniejszym i mniej wymagającym zagrożeniom, takim jak, pociski manewrujące oraz pociski balistyczne krótkiego zasięgu. Tim Cahill, prezes działu pocisków rakietowych w Lockheed Martin, ostrzegł jednocześnie, że pocisk nie jest przeznaczony do zwalczania dronów. Został jednak opracowany, aby wypełnić lukę w obronie powietrznej, której nie udało się wypełnić obecnej fali start-upów technologii obronnych, ma to być po prostu tańszy sposób zestrzelenia Iskandera-M. Takie podejście pozwala na znaczne zwiększenie liczby dostępnych pocisków w magazynach i bardziej racjonalne zarządzanie kosztami obrony powietrznej.

Taiclet powiedział, że Lockheed Martin chce osiągnąć zarówno dopasowanie kosztów, jak i możliwości. Firma inwestuje w projektowanie i produkcję przed nadejściem zamówień. „Chcemy uzyskać dopasowanie ekonomiczne, stosunek kosztów do kosztów, a także dopasowanie docelowej broni” – powiedział Taiclet. Opisał wcześniejsze inwestycje jako część szerszej zmiany w sposobie, w jaki Lockheed Martin opracowuje broń.

Kiedy PAC-3 ACE wejdzie do służby? Harmonogram i produkcja

Mimo że potrzeba jest pilna, na nowy pocisk trzeba będzie poczekać. Według obecnych harmonogramów, pierwszy lot testowy PAC-3 ACE nie jest spodziewany przed początkiem 2028 roku. Rozpoczęcie produkcji seryjnej planowane jest około 18 miesięcy później, co oznacza, że pociski mogłyby trafić do jednostek najwcześniej w połowie 2029 roku. Jednocześnie Lockheed Martin, na prośbę rządu USA, przygotowuje się do potrojenia produkcji pocisków PAC-3 MSE, aby sprostać bieżącemu zapotrzebowaniu. Równolegle do prac nad ACE, rząd USA zwrócił się do Lockheed Martin z prośbą o potrojenie obecnej produkcji pocisków PAC-3 MSE. PAC-3 ACE ma więc uzupełniać, a nie zastępować, droższego i bardziej skomplikowanego brata, oferując użytkownikom Patriota bardziej zrównoważone ekonomicznie portfolio amunicji do walki z całym spektrum zagrożeń powietrznych.

Odpowiedź przemysłu zbrojeniowego: Wyścig o niższą cenę

Nie tylko Lockheed Martin stara się obniżyć koszty. Podczas wspomnianego sympozjum Obrony Kosmicznej i Przeciwrakietowej w Huntsville w Alabamie, przedstawiciele sił zbrojnych i przemysłu zgodnie przyznali, że obecny model asymetrii kosztowej, stwarza poważne wyzwanie dla planistów wojskowych, co jest na dłuższą metę nieakceptowalne. Jak ujął to generał brygady RJ Mikesh, odpowiedzialny za zaopatrzenie w broń, którego cytuje portal Defence Newsd:

„To może być jeden z kluczowych problemów współczesnej wojny. Nie każdy cel wymaga najbardziej wyszukanej broni i nie każde zagrożenie powinno być zwalczane za pomocą naszego najdroższego pocisku przechwytującego”. 

W odpowiedzi na zapotrzebowanie Pentagonu, najwięksi gracze na rynku zbrojeniowym – Boeing, Lockheed Martin, Northrop Grumman i Raytheon – przedstawili swoje koncepcje na prostszą i tańszą broń, którą można produkować w znacznie większych ilościach. Zgodnie z relacją z sympozjum przedstawionym przez Defence Newsd, koncern Boeing skupił się na jednym z najdroższych komponentów pocisku – systemie naprowadzania. Firma pracuje nad nowym, tańszym systemem naprowadzania, który w większym stopniu będzie wykorzystywać dostępne na rynku części komercyjne (COTS - Commercial Off-The-Shelf). Takie podejście pozwala drastycznie obniżyć koszty produkcji bez znaczącego uszczerbku dla podstawowej funkcjonalności w przypadku zwalczania mniej zaawansowanych celów. „Chcemy odwrócić sytuację w przypadku niektórych produktów” – wyjaśnił Jim Bryan, dyrektor wykonawczy Boeinga ds. zintegrowanej obrony powietrznej i przeciwrakietowej.

„Tworzymy wiele znakomitych produktów, a znakomite produkty zazwyczaj są drogie. Ciężko pracujemy nad tym, aby były przystępne cenowo”.

Działania te idą w parze ze zwiększaniem mocy produkcyjnych. Boeing już potroił produkcję głowic naprowadzających do pocisków PAC-3 w swoim zakładzie w Huntsville, co jest efektem umowy z Departamentem Wojny USA z kwietnia 2026 roku. Głowice te są kluczowe do identyfikacji i śledzenia szerokiego spektrum zagrożeń.

Northrop Grumman podszedł do problemu z innej strony, prezentując system Raid Hunter. Nie jest to pocisk, lecz system obrony powietrznej kal. 50 mm, oparty na armacie. Został on zaprojektowany specjalnie do zwalczania dużych rojów dronów oraz nadlatujących pocisków manewrujących. Kluczowe zalety systemu to użycie amunicji kierowanej, co zwiększa precyzję i prawdopodobieństwo trafienia, zdolność do atakowania wielu celów jednocześnie bez konieczności angażowania kosztownych pocisków przechwytujących do każdego z nich oraz znacznie niższy koszt pojedynczego „strzału” w porównaniu do jakiegokolwiek pocisku rakietowego.

Z kolei Raytheon, realizuje strategię opartą na dwóch filarach. Po pierwsze, firma we współpracy z Voyager Technologies pracuje nad tańszym systemem napędowym dla pocisków Standard Missile-3 (SM-3). Ma to na celu obniżenie kosztów przechwytywania celów w wyższych warstwach atmosfery. Po drugie, Raytheon znacząco zwiększa produkcję pocisków przeciwdronowych Coyote. Są to niewielkie, relatywnie tanie systemy, które można wystrzeliwać z różnych platform i które idealnie nadają się do zwalczania bezzałogowców. Dyrektor generalny Raytheon, Bob Kelley, podkreślił, że celem jest „spłaszczenie krzywej kosztów, aby zapobiec wykorzystywaniu zaawansowanych przechwytywaczy do atakowania wrogich dronów o wartości 100 000 lub 50 000 dolarów, które nieustannie nadlatują”.

Strategiczny dylemat Pentagonu: czy tania amunicja to ratunek dla kurczącego się arsenału USA?

Mimo tego, że pocisk PAC-3 ACE ma być tańszy o połowę, to i tak jego cena nadal jest ogromna. Armia Stanów Zjednoczonych stoi więc przed strategicznym dylematem czy postawić na nieco tańsze pociski czy może iść w dużo tańsze rozwiązania. Najnowszy raport think tanku American Enterprise Institute (AEI) autorstwa Todda Harrisona, wskazuje na ogromną dysproporcję między planowanymi zamówieniami a obecnymi zdolnościami produkcyjnymi amerykańskiego przemysłu. Przykładowo, zamówienia na pociski PAC-3 MSE mają wzrosnąć 14-krotnie w stosunku do średniej rocznej z ostatniej dekady. W przypadku systemu THAAD wzrost ten ma być aż 17-krotny. Dokumenty budżetowe zakładają zamówienie w 2027 roku 857 pocisków THAAD, podczas gdy maksymalna roczna zdolność produkcyjna wynosi zaledwie 96 sztuk. Oznacza to, że realizacja tylko tego jednego zamówienia zajęłaby przy obecnych mocach niemal 9 lat. Długi jest również czas realizacji zamówień – pocisk zamówiony na początku roku fiskalnego 2027 mógłby zostać dostarczony dopiero w połowie 2029 roku. Plan zakłada co prawda przeznaczenie ponad 92 mld dolarów na rozbudowę bazy przemysłowej, ale sukces tej operacji pozostaje największym znakiem zapytania. 

Kryzys związany z wyczerpaniem się zapasów i problemami produkcyjnymi ma spore ewentualne konsekwencje. Przyszły konflikt USA-Chiny o Tajwan może narazić amerykańskie bazy i okręty na ciągły atak rakietowy. Z badań przeprowadzonych przez Heritage Foundation wynika, że ​​w przypadku takiego konfliktu Stany Zjednoczone mogłyby potrzebować ponad 19 000 pocisków przechwytujących Patriot czyli znacznie więcej niż obecnie posiadają.

Odpowiedzią na ten palący problem ma być wdrożenie strategii „high-low mix”, czyli zrównoważonej mieszanki zaawansowanych technologicznie, drogich systemów bojowych („high-end”) oraz znacznie tańszych, prostszych, ale wciąż skutecznych rozwiązań („low-end”). Chodzi o to, by na każde zagrożenie odpowiadać adekwatnym i proporcjonalnym kosztowo środkiem. Przemysł zbrojeniowy zaczyna jednak odpowiadać na zapotrzebowanie Pentagonu. Na rynek wkraczają innowacyjne firmy, często startupy, oferujące tanią amunicję i zdobywające pierwsze kontrakty. Do kluczowych graczy należą:

• Anduril z pociskiem Barracuda
• Zone 5 Technologies z systemem Rusty Dagger
• Coaspire ze swoim pociskiem manewrującym
• X-Bow Systems, który zaprezentował niszczyciela dronów w cenie 100 000 dolarów i podpisał kontrakt o wartości 11 milionów dolarów z Agencją Obrony Przeciwrakietowej

Fakt, że te firmy zdobywają kontrakty, jest sygnałem potencjalnego przyspieszenia produkcji. Może to oznaczać dostawy w perspektywie miesięcy, a nie lat, co jest rewolucją w tradycyjnie powolnym cyklu zamówień wojskowych. Obecne konflikty, jak ten z Iranem, zaostrzają długotrwałe problemy z zarządzaniem zapasami amunicji w armii USA. Każdy zużyty pocisk dalekiego zasięgu to cios w gotowość bojową na wypadek znacznie poważniejszego starcia. Raport CSIS z kwietnia 2026 roku jednoznacznie stwierdza, że zapasy były niewystarczające do walki z równorzędnym przeciwnikiem jeszcze przed ostatnimi napięciami. Obecnie ten niedobór jest jeszcze dotkliwszy, a odbudowa arsenału do poziomu wymaganego w potencjalnej wojnie z Chinami potrwa lata. Pociski dalekiego zasięgu, które dziś są zużywane na Bliskim Wschodzie, będą miały kluczowe znaczenie w ewentualnym konflikcie na Zachodnim Pacyfiku. A ich brak może w przyszłości sparaliżować zdolności operacyjne USA.

Wprowadzenie taniej amunicji do arsenału USA jest procesem nieuchronnym i koniecznym dla utrzymania długoterminowej potęgi militarnej. Jednak samo zwiększenie produkcji i zakup nowych, tańszych systemów nie wystarczy. Kluczowa jest zmiana doktryny i mentalności. Dopóki Pentagon nie zaakceptuje skalkulowanego ryzyka związanego z użyciem amunicji o krótszym zasięgu, a dowódcy nie zaczną elastyczniej podchodzić do taktyki, najcenniejsze zasoby będą nadal marnotrawione.