Wojska Obrony Terytorialnej rosną w siłę. MON ujawnia najnowsze dane i plany na przyszłość

Zgodnie z najnowszymi informacjami przekazanymi przez sekretarza stanu w MON, Pawła Bejdę na interpelację poselską nr 15995 Posła Wiesława Krajewskiego w sprawie liczebności oraz funkcjonowania Wojsk Obrony Terytorialnej w strukturze Sił Zbrojnych RP. Jak możemy przeczytać w uzasadnieniu:

"Wojska Obrony Terytorialnej stanowią jeden z kluczowych elementów systemu obronnego państwa. Od momentu ich utworzenia formacja ta była stopniowo rozbudowywana zarówno pod względem liczebności, jak i zakresu realizowanych zadań. W przestrzeni publicznej podkreśla się znaczenie WOT w kontekście obrony terytorialnej kraju, wsparcia społeczności lokalnych w sytuacjach kryzysowych oraz współpracy z innymi rodzajami Sił Zbrojnych RP. W związku z dynamiczną rozbudową polskich sił zbrojnych oraz zmianami w środowisku bezpieczeństwa międzynarodowego zasadne jest uzyskanie aktualnych informacji dotyczących liczebności, rozmieszczenia oraz roli Wojsk Obrony Terytorialnej w systemie obronnym państwa".

Poseł zadał więc następujące pytania:

• Jaka jest obecna liczebność Wojsk Obrony Terytorialnej oraz jak zmieniała się ona w latach 2022-2026?
• Ilu żołnierzy WOT pełni obecnie służbę w poszczególnych województwach?
• Jakie są obecne plany dotyczące dalszego zwiększania liczebności Wojsk Obrony Terytorialnej?
• Jak wygląda struktura organizacyjna Wojsk Obrony Terytorialnej oraz liczba brygad funkcjonujących w kraju?
• Jakie są główne zadania realizowane przez WOT w czasie pokoju?
• W jaki sposób Wojska Obrony Terytorialnej współpracują z wojskami operacyjnymi oraz innymi formacjami Sił Zbrojnych RP?
• Ilu żołnierzy WOT uczestniczyło w ćwiczeniach wojskowych w latach 2023-2026?
• Jakie są wymagania szkoleniowe dla żołnierzy pełniących służbę w Wojskach Obrony Terytorialnej?
• Jakie środki finansowe przeznaczono na funkcjonowanie Wojsk Obrony Terytorialnej w ostatnich latach?
• Jak ministerstwo ocenia rolę Wojsk Obrony Terytorialnej w systemie obronnym państwa w kontekście obecnej sytuacji bezpieczeństwa w Europie?
• Czy planowane są zmiany w funkcjonowaniu Wojsk Obrony Terytorialnej w najbliższych latach?

Jak możemy się dowiedzieć z odpowiedzi na interpelacje, liczebność Wojsk Obrony Terytorialnej wykazuje stałą tendencję wzrostową. Jest to efekt realizacji założeń „Programu Rozwoju Sił Zbrojnych RP w latach 2025-2039”. Dynamika wzrostu w ostatnich latach prezentuje się następująco:

• 2022 rok: ok. 36 000 żołnierzy
• 2023 rok: ok. 40 000 żołnierzy
• 2024 rok: ok. 42 000 żołnierzy
• 2025 rok: ok. 44 000 żołnierzy

Co ciekawe, dane z 2025 roku pokazują również znaczne zróżnicowanie nasycenia formacją w poszczególnych regionach kraju. Najwięcej żołnierzy WOT pełni służbę w województwie mazowieckim (ok. 7,6 tys.), co wynika z funkcjonowania na jego terenie aż trzech brygad. Z kolei najmniej liczna reprezentacja Terytorialsów znajduje się w województwie lubuskim (ok. 2,1 tys.).

Misja i kluczowe zadania WOT. Czym zajmują się Terytorialsi?

Wojska Obrony Terytorialnej stanowią integralną część Sił Zbrojnych RP, a ich misja została precyzyjnie określona w ustawie z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny. Nie jest to formacja przeznaczona wyłącznie do działań na czas konfliktu zbrojnego

Jej zadania są znacznie szersze i obejmują trzy główne filary:

• Wsparcie wojsk operacyjnych: W przypadku wyższych stanów gotowości obronnej państwa lub konfliktu zbrojnego, WOT ma za zadanie prowadzić działania wspierające dla regularnej armii. Szczegóły tej współpracy objęte są klauzulą niejawności.
• Działania w czasie pokoju: Ochrona ludności i mienia przed skutkami klęsk żywiołowych oraz prowadzenie działań ratowniczych w sytuacjach kryzysowych. Terytorialsi wielokrotnie udowodnili swoją skuteczność podczas powodzi, nawałnic czy walki z pandemią COVID-19. 
• Szkolenie rezerw: WOT odgrywa kluczową rolę w procesie szkolenia rezerw osobowych i utrzymywania ich w stałej gotowości do użycia.

Struktura organizacyjna WOT: Od brygad po jednostki specjalistyczne

Struktura Wojsk Obrony Terytorialnej jest rozbudowana i dostosowana do realizacji zróżnicowanych zadań na terenie całego kraju. Na jej czele stoi Dowództwo WOT, któremu podlegają następujące jednostki:

• 20 Brygad Obrony Terytorialnej: Zasadniczo w każdym województwie stacjonuje jedna brygada. Wyjątkami są województwa: mazowieckie (3 brygady), podkarpackie (2 brygady) i lubelskie (2 brygady).
• Centra szkoleniowe: Centrum Szkolenia WOT w Toruniu oraz Centrum Szkolenia Łączności i Informatyki w Zegrzu.
• Szkoła Podoficerska „Sonda” w Zegrzu, kształcąca przyszłe kadry dowódcze.
• Jednostki wsparcia i specjalistyczne: Batalion Dowodzenia WOT, Ośrodek Reprezentacyjny WOT oraz Jednostka Wojskowa Działań Niekonwencjonalnych GRYF, przeznaczona do zadań specjalnych.

Jak wygląda szkolenie w Wojskach Obrony Terytorialnej?

Każdy żołnierz terytorialnej służby wojskowej przechodzi przez ustandaryzowany, wieloetapowy proces szkolenia, zgodny z „Modelem Szkolenia w WOT”. Cykl ten zapewnia kompleksowe przygotowanie do realizacji zadań. Składa się on z następujących etapów:

• Szkolenie podstawowe (tzw. „szesnastka”) lub wyrównawcze (dla rezerwistów).
• Szkolenie indywidualne (rok pierwszy).
• Szkolenie specjalistyczne (rok drugi).
• Szkolenie zgrywające (rok trzeci).
• Szkolenie zaawansowane.

Intensywność szkolenia znajduje odzwierciedlenie w liczbie żołnierzy biorących udział w ćwiczeniach. W 2025 roku w różnego rodzaju szkoleniach i ćwiczeniach (zarówno w ramach WOT, jak i z innymi Rodzajami Sił Zbrojnych) wzięło udział łącznie ok. 16,1 tys. żołnierzy, co stanowi znaczący wzrost w porównaniu do lat ubiegłych (ok. 10,9 tys. w 2024 r. i ok. 9,9 tys. w 2023 r.).

Przyszłość formacji: Komponent Obrony Pogranicza i dalszy rozwój

Ministerstwo Obrony Narodowej ma jasno sprecyzowane plany dalszego rozwoju formacji. Najważniejszą zmianą w najbliższej przyszłości będzie utworzenie nowego komponentu w strukturach Wojska Polskiego. W 2026 roku planowane jest przeformowanie 4 brygad WOT w brygady obrony pogranicza, które wejdą w skład Komponentu Obrony Pogranicza. Ich głównym zadaniem będzie wzmocnienie ochrony i obrony granicy państwowej, co jest odpowiedzią na współczesne zagrożenia hybrydowe. Dalsze zwiększanie liczebności i modernizacja sprzętowa będą kontynuowane zgodnie z przyjętymi harmonogramami.

Finansowanie WOT: Ile kosztuje utrzymanie i rozwój formacji?

Utrzymanie i rozwój tak dużej formacji wymaga znaczących nakładów finansowych. Zgodnie z danymi MON, w ramach centralnych planów rzeczowych na funkcjonowanie Wojsk Obrony Terytorialnej w latach 2024-2025 wydatkowano łącznie ok. 2,6 mld zł. Środki te przeznaczane są na uposażenia żołnierzy, zakup nowoczesnego sprzętu i uzbrojenia, utrzymanie infrastruktury oraz realizację intensywnego programu szkoleń.