Ostatnie „perskie koty” w ogniu. Izrael zniszczył irańskie F-14

Siły Obronne Izraela (IDF) w niedzielny (8 marca) poranek potwierdziły przeprowadzenie ataku na irańskie samoloty, publikując komunikat na platformie X. Poinformowano, że w ramach szeroko zakrojonej fali uderzeń, kierowanych przez wywiad wojskowy, zaatakowano kluczowe obiekty na lotnisku w Isfahanie, gdzie przechowywano myśliwce F-14. Zaatakowane samoloty należały do 81., 82. i 83. Eskadry Myśliwców Taktycznych. Według komunikatu Siły Obronne Izraela zniszczyły kilka irańskich myśliwców F-14. Dodatkowo zneutralizowano system wykrywania i obrony powietrznej, które zagrażały izraelskim samolotom.

Izraelskie wojsko poinformowało, że od początku wojny 28 lutego przeprowadziło około 3400 ataków i zrzuciło na Iran około 7500 bomb.

Komunikat z 8 marca 2026 roku jest jednak uderzeniem ostatecznym. Baza w Isfahanie była ostatnim znanym miejscem stacjonowania operacyjnej floty tych myśliwców. Jej zniszczenie oznacza, że era F-14 Tomcat, legendarnych maszyn rozsławionych m.in. przez film „Top Gun”, prawdopodobnie dobiegła końca. Nie można jednak wykluczyć, że jeszcze jakieś pojedyncze sztuki znajdują się w podziemnych schronach. Jednak atak prawdopodobnie kończy erę tych samolotów w irańskich siłach powietrznych. 

Na razie Izrael nie udostępnił nagrania ze zniszczenia samolotów F-14 poza suchym komunikatem na platformie X. To nie pierwszy raz, kiedy Izrael niszczy Tomcaty. Już w czerwcu 2025 roku Izrael przeprowadził ataki, niszcząc te samoloty na lotnisku, gdy stały na zewnątrz wzmocnionych schronów w Mehrabad w 2025 roku.

Atak ten był częścią szerszej kampanii wymierzonej w potencjał militarny Iranu. Zaledwie dwa dni wcześniej, w piątek (6 marca) IAF zniszczyły 16 samolotów używanych przez elitarne siły Al-Kuds na lotnisku Mehrabad w Teheranie.

Isfahan – strategiczny cel na mapie Izraela

Miasto Isfahan i jego okolice od dawna znajdują się na celowniku izraelskich sił zbrojnych. To właśnie tam w przeszłości Izrael przeprowadzał ataki mające na celu zniszczenie irańskich rakiet balistycznych klasy Ghadr oraz ich wyrzutni. Skoncentrowanie w tym rejonie zarówno kluczowych eskadr myśliwskich, jak i arsenału rakietowego, czyniło z Isfahanu jeden z najważniejszych punktów na militarnej mapie Iranu. Zniszczenie floty F-14 jest kolejnym elementem tej długofalowej strategii, mającej na celu zapewnienie Izraelowi absolutnej kontroli nad przestrzenią powietrzną regionu i uniemożliwienie Iranowi skutecznej obrony swoich kluczowych instalacji.

Koniec ery „perskich kotów” – symboliczny wymiar ataku

Myśliwce F-14 Tomcat, dostarczone Iranowi jeszcze w latach 70. przed rewolucją islamską, miały wyjątkowe znaczenie. Były to jedyne egzemplarze tych zaawansowanych maszyn, jakie kiedykolwiek eksportowały Stany Zjednoczone. Iran w tym czasie eksploatował 79 egzemplarzy. Samoloty te, głównie w wersji F-14A, odegrały kluczową rolę w wojnie iracko-irańskiej (1980-1988). Wykorzystywano je przede wszystkim do przechwytywania i zwalczania irackich samolotów, korzystając z unikalnych rakiet AIM-54 Phoenix, które pozwalały niszczyć cele na odległość do 190 km. Szacuje się, że irańskie F-14 zestrzeliły dziesiątki irackich maszyn, w tym MiG-i i Mirage’e, osiągając znaczące sukcesy mimo trudnych warunków operacyjnych.

Po rewolucji w 1979 roku i nałożeniu międzynarodowego embarga, utrzymanie Tomcatów w stanie lotnym stało się ogromnym wyzwaniem. Mimo to, irańscy inżynierowie i technicy przez dekady zdołali nie tylko serwisować, ale nawet modernizować te samoloty, co było postrzegane jako dowód ich niezwykłej zaradności i determinacji.

„Perskie koty”, jak często nazywano irańskie F-14, stały się symbolem zdolności Iranu do przeciwstawiania się sankcjom i utrzymywania zaawansowanego sprzętu wojskowego w gotowości bojowej. To właśnie dlatego ataki na te maszyny mają wymiar nie tylko militarny, ale i psychologiczny.

W 2018 roku, podczas Międzynarodowego Salonu Lotniczego Iranu na wyspie Kisz, szacowano, że około dwudziestu samolotów F-14 było w pełni gotowych do walki, a 16 kolejnych było w częściowej gotowości. Oceny Flight Global wykazały, że w 2019 roku Iran eksploatował 24 F-14 w Bazie Myśliwców Taktycznych nr 8. Jak przypomina The Aviationist jeszcze w 2015 roku, irańskie F-14 Tomcat eskortowały bombowce Tu-95 Bear rosyjskich sił powietrznych, lecące w irańskiej przestrzeni powietrznej podczas trwających 9 godzin i 30 minut lotów z bazy lotniczej Engels i z powrotem, wzdłuż korytarza Irak-Iran-Morze Kaspijskie o długości 6500 km. Co ciekawe w grudniu 2023 roku, podczas podróży prezydenta Rosji Putina na Bliski Wschód, jeden F-14 dołączył do eskorty czterech samolotów Su-35S, uzbrojonych w pociski powietrze-powietrze R-77 i R-73.

F-14 Tomcat - legenda z Top Gun

F-14 Tomcat to amerykański, dwumiejscowy, naddźwiękowy myśliwiec pokładowy o zmiennej geometrii skrzydeł, opracowany przez Grumman Aerospace dla Marynarki Wojennej USA. Wprowadzony do służby w 1974 roku, był jednym z najbardziej zaawansowanych samolotów swojej epoki, zaprojektowanym głównie do obrony floty i przechwytywania celów na dużych odległościach.

Samolot napędzany jest dwoma silnikami Pratt & Whitney TF30 w wczesnych wersjach (F-14A) lub General Electric F110 w modelach F-14B i F-14D, co pozwala osiągnąć prędkość maksymalną około Mach 2,4 (ok. 2485 km/h) oraz pułap ponad 15 000 m. Jego charakterystyczną cechą są skrzydła o zmiennej geometrii, które dostosowują kąt skosu do warunków lotu, poprawiając manewrowość przy niskich prędkościach i efektywność przy wysokich.

F-14 wyposażono w zaawansowany radar AN/AWG-9 (w F-14D APG-71), zdolny do śledzenia wielu celów jednocześnie na odległość do 190 km, co w połączeniu z rakietami AIM-54 Phoenix czyniło go unikalnym w zwalczaniu celów dalekiego zasięgu. Uzbrojenie obejmuje także działko M61 Vulcan 20 mm, rakiety AIM-9 Sidewinder i AIM-7 Sparrow oraz możliwość przenoszenia bomb w wersjach przystosowanych do ataków naziemnych (F-14D). Załoga składa się z pilota i operatora systemów uzbrojenia (RIO). F-14 służył w US Navy do 2006 roku, uczestnicząc w konfliktach takich jak wojna w Zatoce Perskiej. Dzięki swojej wszechstronności i ikonicznemu wyglądowi F-14 pozostaje legendą lotnictwa, znaną m.in. z filmu „Top Gun”.