- W 1959 r. ogłoszono projekt budowy tysiąca szkół na tysiąclecie państwa polskiego.
- Szkoły miały być nowoczesne, przypisano im role na czas pokoju i wojny.
- W ciągu kilkunastu lat na terenie całego kraju powstało prawie 1500 dużych obiektów do ludności cywilnej.
- Do dziś niewiele zostało z tego systemu.
Pomysł wielkiej, ogólnonarodowej inwestycji, jaką była budowa szkół „tysiąclatek” miał rozwiązać kilka poważnych problemów.
Po pierwsze, w czasie II wojny światowej Niemcy zniszczyli ponad 60 proc. szkół. Dlatego istniejące obiekty były przepełnione. Sytuacja z roku na rok stawała się gorsza, ponieważ do szkół trafiały dzieci będące efektem powojennego wyżu demograficznego.
Po drugie trwały przygotowania do III wojny światowej. Należało więc budować schrony przeciwlotnicze oraz obiekty, które łatwo będzie zamienić w szpitale. Trzeci powód był ideologiczny. Władze kościelne ogłosiły przygotowania do wielkich uroczystości z okazji milenium, czyli tysięcznej rocznicy chrztu Polski, planowane na 1966 r. Komuniści postanowili więc w jakiś sposób „przykryć” te obchody.
Polecany artykuł:
Tysiąc szkół na tysiąclecie
Dlatego we wrześniu 1958 r. Władysław Gomułka, pierwszy sekretarz Komitetu Centralnego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, ogłosił, że w Polsce wybudujemy tysiąc szkół na tysiąclecie państwa polskiego.
Koncepcja miała angażować cały naród. Powołano Społeczny Fundusz Budowy Szkół Tysiąclecia. Organizowano składki społeczne, a wiele obiektów budowano w ramach „dobrowolnych” czynów społecznych. Organizowano je na bazie załóg zakładów pracy, wojska, milicji, organizacji społecznych oraz politycznych.
Pierwszą szkołę otwarto w lipcu 1959 r. w górniczej Czeladzi. Obiekt wzniosło wojsko w ciągu zaledwie siedmiu miesięcy. Do 1972 r. wybudowano w sumie prawie 1500 szkół.
Nowatorskie modułowe konstrukcje
Obiekty budowano w kilku wariantach, według gotowych planów architektonicznych. Wszystkie wyróżniała modułowa konstrukcja, którą można było bez trudu rozbudowywać. Budynki były przeszklone, kilkukondygnacyjne, z płaskimi dachami, dużymi salami gimnastycznymi połączonymi korytarzem z budynkiem głównym. Konstrukcje powstawały z gotowych prefabrykatów.
Pod wieloma z „tysiąclatek” wybudowano schrony przeciwlotnicze. To akurat nikogo nie dziwiło, gdyż w tamtym okresie takie schronienia projektowano pod każdym ważniejszym budynkiem użyteczności publicznej oraz pod wieloma blokami mieszkalnymi.
Szpital na czas wojny
W przypadku „tysiąclatek” wojskowi pomyśleli o jeszcze jednym, wojennym, zastosowaniu dla powstającej sieci szkół. Opracowali instrukcje przekształcania szkół w szpitale. Do tych planów dostosowano projekty architektoniczne.
Sale gimnastyczne, z samodzielnym wejściem, miały stać się miejscami segregacji rannych. Szatnie wyposażono w instalacje wodne, co ułatwiałoby mycie i przygotowanie poszkodowanych do transportu w głąb szpitala.
Drzwi do klas były na tyle szerokie, żeby bez problemu mieścili się w nich sanitariusze z noszami. Pokoje nauczycielskie – wyposażone w umywalki z zimną i gorącą wodą – miały zmienić się w zaplecze sal operacyjnych. Do klas planowanych jako pracownie fizyczne, chemiczne czy biologiczne doprowadzono instalacje wodne czy gazowe. Robiono tak głównie z myślą o wykorzystaniu szpitalnym.
Dzięki dodatkowym przewodom kominowym można było szybko montować instalacje do sterylizacji narzędzi chirurgicznych.
Do dziś niewiele zostało z tego systemu
Realizując pomysł „tysiąclatek”, w ciągu kilku lat na terenie całego kraju powstało prawie 1500 dużych obiektów do wykorzystania wojskowego oraz ochrony ludności cywilnej. Co do dziś zostało z tego systemu? Niewiele. Po zmianie systemu i wejściu Polski do NATO i Unii Europejskiej, kolejne strategie bezpieczeństwa narodowego zakładały, że naszej części świata nie grozi klasyczny konflikt wojenny.
Dlatego nikt nie myślał o podtrzymywaniu podwójnego zastosowania „tysiąclatek”. Dziś wiele z tych szkół świeci pustkami. Zamknięto je z powodów demograficznych. Inne, po wielu remontach utraciły zdolności do wykorzystania jako dual-use.
Podcasty
Playlisty tematyczne
