•Polskie „żywe torpedy” nie wyszły z fazy koncepcji, ale państwa Osi wcieliły ją w życie.
•Nie wszystkie podwodne misje z udziałem żywych torped były samobójcze.
•Podwodni kamikadze nie zawsze osiągali cele, ale potrafili zadać aliantom dotkliwe straty.
Byli gotowi poświęcić życie, by zniszczyć niemieckie okręty wojenne
Z kim kojarzone są desperackie, samobójcze misje z II WŚ? Na sto zapytanych osób 95 z nich odpowie: Japończycy, kamikadze, boski wiatr! I słusznie, ale tylko pięć procent pytanych odpowie: z polskimi żywymi torpedami.
Tak, w fazie koncepcyjnej tejże taktyki wyprzedziliśmy Japończyków. Teoria nie została urzeczywistniona, choć grono gotowych do przeprowadzenia samobójczych misji było dość spore. O dziwo, pomysł utworzenia oddziału „żywych torped” (prawdopodobnie) nie wyszedł ze sfer stricte wojskowych.
6 maja 1939 r., w dzień po sławetnym przemówieniu Józefa Becka, „Ilustrowany Kuryer Codzienny” zamieścił apel braci Bąków (Władysława, 24-letniego urzędnika i Stanisława, 20-letniego studenta):
„W związku z bezczelnemi żądaniami p. Hitlera pod adresem naszej Ojczyzny oraz w poczuciu obowiązku narodowego i honoru żołnierskiego my niżej podpisani zgłaszamy się niniejszem do dyspozycji Sztabu Głównego WP, jako żywe torpedy w obronie granic i całości Rzeczypospolitej Polskiej. Jednocześnie wzywamy wszystkich Polaków, którzy czują w sobie dość siły i męstwa, aby poszli w nasze ślady”.
Apel Bąków spotkał się z szerokim odzewem. W kilka tygodni 4,7 tys. ochotników było gotowych do samobójczych misji. Patriotyczny zryw i mit „żywych torped” ugruntowała przysięga złożona przez ponad setkę ochotników, co miało miejsce w Gdyni-Oksywiu 29 czerwca. Nie było w niej nic o „żywych torpedach”. Była to regulaminowa rota WP.
O torpedach było w oświadczeniu, które składali kandydaci na marynarzy-samobójców, takiej treści:
„Świadom powagi chwili, w obliczu zagrożenia Ojczyzny, zgłaszam się dobrowolnie do dyspozycji władz wojskowych jako żywa torpeda. Zobowiązuję się bezwzględnie i bez wahania oddać życie w obronie granic i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, na każde wezwanie Naczelnego Wodza, a tajemnicy niniejszego zobowiązania dochować pod groźbą utraty czci i honoru”.
Rzecz w tym, że ochotników do sterowania torpedami było od groma, tylko nie było ani jednej torpedy, która mogłaby być obsługiwana przez człowieka. Ba, nawet nie było bardziej zaawansowanych projektów. Marynarka Wojenna nie była w stanie skonstruować takiej broni.
Patriotyczny zryw wywołany apelem Bąków wykorzystał Sztab Generalny WP (a całkiem możliwe, że służby stały za braćmi Bąkami). Ochotnikami zajął się Oddział II Sztabu (wywiad), wyłuskując z tego grona kandydatów na dywersantów działających na tyłach wroga. Pobierali nauki na tajnych kursach w ośrodku Dwójki w Zalesiu Górnym pod Warszawą.
Z innych ochotników miano utworzyć tzw. bataliony śmierci. Formowanie szturmowych oddziałów piechoty do wykonywania zadań na najbardziej zagrożonych odcinkach frontu rozpoczęto w sierpniu.
Nie powstały ani te bataliony, ani oddziały żywych torped, dywersanci szkoleni przez „dwójkę” też nie zostali wykorzystani w wojnie obronnej. Za to Niemcy mieli jakoby wejść w posiadanie list kandydatów na samobójczych operatorów torped i kilkuset z nich rozstrzelać. To mit. Owszem, wielu z ochotników zginęło, ale nie dlatego, że chcieli być „żywymi torpedami”. Byli zabijani, bo byli częścią polskiej inteligencji.
Więcej o polskich tzw. żywych torpedach w książce: „Żywe torpedy 1939” (autorka: Elżbieta Szumiec-Zielińska).
Kaiten, czyli kompletna klęska japońskich podwodnych kamikadze
Polską koncepcję „żywych torped” wybitnie udoskonalili i wprowadzili do praktycznego zastosowania Japończycy. Generalnie ujmując: w czasie II WŚ Japonia uczyniła z ludzi to, co dziś wykonują komputery. Wbrew temu, co przekazywała ówczesna japońska propaganda, a po wojnie stało się „mitologiczną prawdą”, Specjalne Korpusy Atakujące (powstałe jesienią 1944 r.) uderzeniami samobójczymi miały doprowadzić nie do zwycięstwa Japonii nad USA, ale do tego, by zadanymi stratami sprawić, by Stany zgodziły się na jakąś formę warunkowego zakończenia wojny. Temu miały służyć torpedy kierowane przez człowieka – Kaiten.
Już sama ich nazwa (Powrót do nieba) sama w sobie wskazywała, do czego miała służyć ta broń. Była to konstrukcja oparta na największej torpedzie II WŚ – Typie 93, zwanej przez aliantów „Długą Lancą”.
Ponad 14 m długości, ponad 8 t wagi, z czego 1,5 t przypadało na głowicę bojową, prędkość maksymalna najszybszego typu – do 40 węzłów z zasięgiem ok. 23 km… Była transportowana na pokładzie okrętu podwodnego. Operator wchodził do torpedy przez specjalny właz z nosiciela. Odłączała się i płynęła do celu...
Skuteczność bojowa Kaitenów była bliska zeru. Wyprodukowano ponad 400 sztuk kilku typów, z czego w zadaniach bojowych użyto ok. setki. Udało im się zniszczyć raptem trzy amerykańskie okręty.
W misjach bojowych Specjalnych Korpusów Atakujących zginęło ok. 4 tys. lotników, marynarzy i nurków. Zamierzonego celu nie osiągnięto, acz odwagi, niepojętej dla europejskiego kręgu cywilizacyjnego, odmówić im nie można było.
Więcej o morskich akcjach Specjalnych Korpusów Atakujących w książce „Podwodni kamikadze” (autor: Yutaka Yokota).
Włoscy podwodni komandosi „Świniami” skutecznie atakowali Brytyjczyków
Żołnierzay włoskich stereotyp historyczny traktuje pejoratywnie, w pobłażliwym, kpiącym tonie: odwagą włoska armia w II wojnie światowej nie grzeszyła. T
To mocno niesprawiedliwa ocena, bo ograniczone zdolności sił zbrojnych Królestwa Włoch (tak, teoretycznie nad Mussolinim był król Wiktor Emanuel III) wynikały przede wszystkim z zacofania technicznego.
Włosi pokazali, że dysponując odpowiednim sprzętem i motywacją, byli groźnymi przeciwnikami. Przykładem tego są działania morskich sił specjalnych, powszechnie nazywanych „żywymi torpedami”. To kolejny stereotyp wskazujący, że chodzi o misje stuprocentowo samobójcze. O ile dla Japończyków (i Polaków teoretycznie) dywersja podwodna miała być zakończona sukcesem okupionym śmiercią operatora, o tyle dla Włochów samobójstwo nie było wpisane w instrukcję obsługi „żywych torped” – SLC.
Siluro a Lenta Corsa, czyli torpeda wolnobieżna, pieszczotliwie zwana „Świnią” (Maiale). Tym się różniła od klasycznej, że kierowało nią dwóch płetwonurków, a głowica bojowa w SLC była odłączana. Załoga płynęła okrakiem na torpedzie (tak miało być w polskich „żywych torpedach”), była wyposażona w aparaty tlenowe o obiegu zamkniętym. Przy szybkości 3 węzłów SLC mogła przepłynąć pod wodą ok. 15 km.
Zasady użycia tej broni były proste, acz wymagały od załogi niebywałej odwagi, czego – jak podałem – Włochom stereotypowo się nie przypisuje. SLC podpływała do celu.
Komandosi odczepiali głowicę, mocowali ją do dna okrętu, ustawiali zapalnik czasowy i na lżejszej o ćwierć tony SLC odpływali. Już nie do okrętu podwodnego, który dostarczył „żywą torpedę” w zasięg celu. Jeśli akcja dotyczyła operacji w okolicy Gibraltaru, to załoga ewakuowała się do neutralnej Hiszpanii. Gdy nie było takiej możliwości, operatorzy poddawali się i szli do niewoli. Proste? Proste.
Oczywiście operacje z użyciem SLC do bezpiecznych nie należały, ale samobójczymi również nie były. W przeciwieństwie do setki japońskich „podwodnych kamikadze” straty zadane aliantom przez włoskie „żywe torpedy” były znacząco bardziej dotkliwe.
Majstersztykiem takich operacji był rajd na port w Aleksandrii w nocy z 18 na 19 grudnia 1941 r. Skierowano do niego trzy SLC. Sześciu nurków-komandosów poważnie uszkodziło brytyjskie okręty liniowe HMS „Queen Elizabeth” i HMS „Valiant” (osiadły na dnie portu). Nadto udało im się równie poważnie uszkodzić zbiornikowiec floty „Sagona” oraz niszczyciel HMS „Jervis”.
W efekcie niewielkim nakładem sił i środków Włochom udało się wyeliminować na wiele miesięcy z wojny trzon Floty Śródziemnomorskiej. Dzięki temu można było względnie bez większych przeszkód zaopatrywać Afrika Korps Erwina Rommla.
Sukcesem podwodnych komandosów zakończyły się akcje dywersyjne na brytyjskie statki stojące na zewnętrznej redzie lub kotwicowisku Zatoki Algeciras pod Gibraltarem. Przeprowadzono je w latach 1940–1943. Operatorom SLC udało się zatopić 5 statków o łącznym tonażu ok. 34 800 BRT. Poważnie uszkodzili 4 statki o łącznym tonażu ok. 30 000 BRT.
Więcej o włoskich podwodnych operacjach specjalnych w książce „Groźne bliźniaki”.
Niemiecka „żywa torpeda” wyeliminowała krążownik ORP „Dragon”
W nocy z 7 na 8 lipca 1944 r. niemiecka tzw. żywa torpeda typu Neger poważnie uszkodziła krążownik ORP „Dragon”. „Czarnuch” był aparatem bojowym obsługiwanym przez jednego operatora.
Składał się z dwóch standardowych torped G7e kal. 533 mm połączonych pionowo. W górnej usunięto głowicę bojową, tworząc ciasną kabinę z małą kopułką ze szkła akrylowego dla jednego sternika. Dolna torpeda, podwieszona pod górną, była uzbrojona w głowicę o masie 280 kg. I taką torpedę odpalił operator Negera. „Dragona” nie opłacało się remontować, więc 20 lipca zatopiono go jako element falochronu.
Niemcy wyprodukowali ok. 200 Negrów. Użyli ich latem 1944 r. w operacjach u wybrzeży Normandii. Udało im się zatopić lub trwale wyeliminować z użytkowania 5 okrętów i kilka barek desantowych i kutrów patrolowych.
W założeniu Neger nie był pojazdem dla samobójcy. Sternik mógł wrócić do bazy Negrem lżejszym o ciężar odpalonej torpedy. Mógł też dopłynąć do jakiegokolwiek miejsca na wybrzeżu kontrolowanym przez Wehrmacht…
W praktyce ewakuacja nie była taka łatwa, a stosowanie Negrów zbliżało się do akcji o wysokim ryzyku utraty życia. Nawet 70-procentowym. Tyle mniej więcej operatorów zginęło w akcji. Większość operatorów zginęła nie od ognia aliantów. Pilot siedział w szczelnie zamkniętej kabinie i oddychał przez aparat tlenowy o obiegu zamkniętym. Gdy rejs trwał wiele godzin, a pochłaniacze dwutlenku węgla ulegały zawilgoceniu i przestawały działać, sternik dusił się...
Więcej o niemieckich „żywych torpedach” w książce „Czarne dni U-Bootwaffe” (autor: Andrzej Perepeczko).
Zachęcamy do zgłębienia zarysowanych tematów. Księgarnie i biblioteki zapraszają...
Podcasty
Playlisty tematyczne
