Od Waffen-SS do armii francuskiej. Czołg Tygrys I z Saumur znów jeździ

Po miesiącach intensywnych prac, wspieranych przez międzynarodową społeczność, projekt renowacji dobiegł końca. W swoich mediach społecznościowych Musée des Blindés z dumą poinformowało, że „Tigre I z Bretagne” jest w pełni operacyjny i zdolny do samodzielnej jazdy. To zwieńczenie ogromnego wysiłku wolontariuszy, pracowników muzeum, członków warsztatu oraz darczyńców z całego świata, którzy wsparli zbiórkę pieniędzy na ten ambitny cel. Czołg przechodził gruntowną renowację, finansowaną częściowo dzięki publicznej zbiórce pieniędzy. Celem projektu „Tygrys z otwartym sercem” (Le Tigre à coeur ouvert) było nie tylko odnowienie jego wyglądu, ale przede wszystkim przywrócenie pełnej sprawności mechanicznej, włącznie z uruchomieniem oryginalnego silnika Maybach. 

Szczególne podziękowania skierowano do zespołu HKW Projekty Techniczne, która w znacznym stopniu przyczyniła się do sukcesu renowacji. Czołg, lśniący w barwach Wolnych Sił Francuskich, zostanie w pierwszej kolejności zaprezentowany darczyńcom, a już od przyszłego tygodnia będzie go można podziwiać w pełnej krasie na ekspozycji muzeum. To wielki moment, ponieważ przywrócono do życia nie tylko maszynę, ale i jej niezwykłą, podwójną tożsamość.

Unikatowe cechy Tygrysa 114

Tym, co wyróżnia odrestaurowany czołg z Saumur, jest nie tylko jego historia, ale i autentyczność. W przeciwieństwie do innych zachowanych egzemplarzy, jest to jedyny Tygrys I na świecie, który zachował niemal wszystkie swoje oryginalne części, w tym potężny, 12-cylindrowy silnik Maybach HL230 o mocy blisko 700 koni mechanicznych. Uruchomienie tej oryginalnej jednostki napędowej po dekadach milczenia było jednym z kluczowych i najtrudniejszych celów renowacji.

Tożsamość pojazdu jako Tygrysa o numerze taktycznym 114 została ostatecznie potwierdzona dzięki kilku charakterystycznym detalom. Należą do nich małe wgniecenie na przedniej płycie pancerza była to pamiątka po kolizji z innym Tygrysem podczas odwrotu oraz uszkodzony lub przekrzywiony hamulec wylotowy armaty. Te "blizny" są niemymi świadkami jego burzliwej przeszłości bojowej.

Początki: Produkcja i służba w SS

Historia tego konkretnego egzemplarza rozpoczyna się w maju 1944 roku w zakładach Henschel w Kassel. Czołg, o numerze podwozia 251114, był przedstawicielem późnej serii produkcyjnej Tygrysów, charakteryzującej się m.in. stalowymi kołami jezdnymi. Po opuszczeniu fabryki został przydzielony do 1. kompanii 102. Batalionu Ciężkich Czołgów SS (s.SS-Pz.Abt. 102) i otrzymał numer taktyczny 114. Jednostka ta została sformowana w celu zapewnienia wsparcia pancernego dywizjom Waffen-SS i wkrótce miała zostać rzucona w wir najcięższych walk na froncie zachodnim.

Chrzest bojowy czołgu Tiger 114 nastąpił w lipcu 1944 roku, w piekielnym kotle bitwy o Normandię. Alianckie lądowanie z 6 czerwca postawiło niemieckie dowództwo w niezwykle trudnej sytuacji, a elitarne jednostki pancerne, takie jak 102. Batalion, miały stanowić trzon oporu. Tiger 114 brał udział w walkach przeciwko siłom brytyjskim w rejonach Vire, Falaise i Vimoutiers.

Służba Tygrysa 114 pod niemiecką flagą zakończyła się równie gwałtownie, jak się zaczęła. W nocy z 19 na 20 sierpnia 1944 roku, w chaosie odwrotu z kotła Falaise, niemieckie siły próbowały desperacko wyrwać się z okrążenia. W trakcie tych manewrów, kolumna czołgów, w której znajdował się Tiger 114, wpadła w zasadzkę. Podczas próby ucieczki doszło do kolizji czołg Tygrys 114 zderzył się z innym Tygrysem. Uszkodzony i unieruchomiony pojazd został porzucony przez załogę, która częściowo dostała się do niewoli. Porzucony czołg nie czekał jednak długo na poboczu drogi. Na początku 1945 roku wrak został odnaleziony przez porucznika Guy Besniera, dowódcę Samodzielnego Szwadronu Czołgów (Escadron Autonome de Chars Besnier) Francuskich Sił Wewnętrznych (FFI). Jednostka ta, złożona z francuskich partyzantów, specjalizowała się w odzyskiwaniu i naprawianiu porzuconego niemieckiego sprzętu. Tygrys, po niezbędnych naprawach, został wcielony do szwadronu i otrzymał nową nazwę – „Bretagne”. Wraz z 14 innymi czołgami porzuconymi przez Niemców, utworzono kompletny dywizjon. 

Druga wojna, druga armia: Służba pod trójkolorową flagą

Historia Tygrysa 114 jest wyjątkowa, ponieważ służył on w boju dłużej pod flagą francuską niż niemiecką. Po wcieleniu do jednostki Besniera, czołg „Bretagne” został skierowany do walki z niemieckimi oddziałami, które wciąż stawiały opór w tzw. „kieszeni” Saint-Nazaire. Ironią losu, było to, że niemiecka wunderwaffe walczyła teraz przeciwko swoim niedawnym właścicielom. Po kapitulacji Niemiec, „Bretagne” wziął udział w paradach zwycięstwa, a jego historia nie dobiegła końca. Został oficjalnie włączony do armii francuskiej, do 6. Pułku Kirasjerów, i przemianowany na „Colmar”. W ramach francuskich sił okupacyjnych został wysłany do Niemiec, gdzie stacjonował przez kilka miesięcy, prawdopodobnie aż do 1946 roku. Po zakończeniu czynnej służby był dokładnie badany przez francuskich inżynierów, a następnie został skierowany do Satory pod Paryżem, gdzie początkowo przechowywano go na zewnątrz, a następnie w hangarze.

W 1968 roku czołg został przekazany do nowo powstałego Musée des Blindés w Saumur, stając się jednym z najcenniejszych eksponatów, ponieważ nie poddawano go wcześniej rekonstrukcji ani gruntownemu remontowi. Jest to jeden z zaledwie sześciu kompletnych czołgów Tiger I z 1354 czołgów wyprodukowanych przez Niemcy podczas wojny, które przetrwały do dziś, a jego historia czyni go absolutnie unikatowym. Co więcej, jest to jedyny egzemplarz na świecie, który zachował niemal wszystkie swoje oryginalne części.

Czołg Tygrys I postrach na wszystkich frontach II wojny światowej

Niemiecki czołg ciężki Panzerkampfwagen VI Tiger I, znany jako Tygrys I, był jednym z najbardziej ikonicznych i budzących grozę pojazdów pancernych II wojny światowej. Zaprojektowany przez zakłady Henschel i wprowadzony do służby w 1942 roku, był odpowiedzią na rosnące zagrożenie ze strony radzieckich czołgów, takich jak T-34 i KW-1. Wprowadzony w sierpniu 1942 roku, zadebiutował na froncie wschodnim pod Leningradem i w Afryce Północnej w Tunezji.

Tygrys I był używany głównie na froncie wschodnim (przeciwko Armii Czerwonej) i zachodnim (w Normandii i Włoszech). Służył w ciężkich batalionach pancernych (schwere Panzer-Abteilungen), zarówno Wehrmachtu, jak i Waffen-SS. Najsłynniejsze bitwy z udziałem Tygrysów to Kursk (1943), gdzie walczyły w dużych formacjach, oraz Normandia (1944), gdzie pojedyncze Tygrysy, np. pod dowództwem Michaela Wittmanna, zadawały ciężkie straty aliantom.

Tiger I był masywną maszyną, silnie uzbrojoną i złożoną konstrukcję, co czyniło go jednym z najgroźniejszych czołgów swoich czasów, choć nie pozbawionym wad. Czołg mierzył 8,45 m długości (z lufą), 3,7 m szerokości i 2,93 m wysokości. Jego masa wynosiła około 57 ton, co czyniło go znacznie cięższym od większości ówczesnych czołgów, takich jak PzKpfw IV (25 ton) czy T-34 (26 ton). Duża masa i słaby stosunek mocy do masy ograniczały manewrowość, szczególnie w błotnistym terenie lub na wąskich drogach.

Tygrys I słynął z grubego opancerzenia, które zapewniało doskonałą ochronę. Płyta przednia kadłuba miała 100 mm grubości (pionowa, bez pochylenia), boki i tył kadłuba 80 mm, a wieża od 100 mm (przód) do 80 mm (boki). Pancerz był spawany z wysokiej jakości stali, co dawało mu przewagę nad wieloma przeciwnikami, choć brak pochylenia płyt zmniejszał efektywność w porównaniu z T-34.

Główną bronią była armata KwK 36 kalibru 88 mm L/56, oparta na słynnej armacie przeciwlotniczej Flak 18/36. Działo to mogło strzelać amunicją przeciwpancerną (np. PzGr 39, przebijającą do 100 mm pancerza na 1000 m) i odłamkowo-burzącą, co czyniło je wszechstronnym. Armata 88 mm była w stanie zniszczyć niemal każdy aliancki czołg z dużych odległości (np. T-34 na 1500 m, Sherman na ponad 2000 m), co dawało Tygrysowi przewagę w walce na otwartym terenie. Dodatkowe uzbrojenie obejmowało dwa karabiny maszynowe MG 34 kal. 7,92 mm – jeden w kadłubie, drugi współosiowy w wieży. Czołg przenosił 92 pociski do armaty i do 5700 nabojów do karabinów maszynowych.

Tygrys napędzany był 12-cylindrowym silnikiem benzynowym Maybach HL 230 P45 o mocy 700 KM (w późniejszych wersjach), co pozwalało na prędkość maksymalną 45 km/h na drodze i około 20–25 km/h w terenie. Zasięg wynosił około 140 km na drodze i 100 km w terenie, choć duży apetyt na paliwo (do 1000 litrów na 100 km w trudnym terenie) ograniczał autonomiczność. Historycy zwracają uwagę, że złożona konstrukcja i przeciążony silnik prowadziły do częstych awarii mechanicznych, zwłaszcza przekładni i zawieszenia. Naprawy były czasochłonne i wymagały specjalistycznego sprzętu.

Produkcja jednego Tygrysa była bardzo droga (około 250 000 marek Rzeszy, dwukrotnie więcej niż PzKpfw IV) i czasochłonna, co ograniczyło liczbę wyprodukowanych egzemplarzy do 1355 w latach 1942–1944.