Navy Shipbuilding Plan. Powrót US Navy na kurs morskiej dominacji?

Punkt zwrotny dla US Navy

Autorzy "Navy Shipbuilding Plan" określają obecną sytuację jako "strategiczny punkt zwrotny", wskazując na szybkie tempo rozbudowy sił morskich rywali oraz wieloletnie osłabienie amerykańskiej bazy przemysłowej przez niestabilny popyt i błędne priorytety. ​ W przedmowie pełniący obowiązki sekretarza marynarki kmdr rez. Hung Cao wiąże z tym zmniejszanie się liczebności floty, spadek liczby stoczni i ich zdolności oraz rosnące ryzyko dla załóg i realizowanych misji. ​

Plan został opisany jako rozwinięcie obowiązujących dokumentów koncepcyjnych marynarki, w tym "Seapower Delivered", Navy Warfighting Concept oraz US Navy Fighting Instructions, co ma podkreślać, że chodzi nie tylko o listę zamówień, lecz o narzędzie wdrażania przyjętego sposobu prowadzenia działań na morzu. ​ Dokument obejmuje jednostki nawodne, okręty podwodne, lotniskowce, jednostki desantowe, siły logistyczne oraz programy bezzałogowe. ​

"Golden Fleet" jako następca "Great White Fleet"

W części wprowadzającej plan przedstawia "Golden Fleet" jako współczesnego następcę "Great White Fleet" prezydenta Theodore'a Roosevelta - pokoleniowe przedsięwzięcie mające przywrócić Stanom Zjednoczonym pozycję wiodącego państwa morskiego i widocznie zaznaczyć globalną obecność US Navy. ​ Chodzi o flotę, która ma być jednocześnie liczebna, technologicznie zaawansowana i finansowo utrzymywalna.

Sposobem na osiągnięcie tego celu ma być tzw. "high-low mix": z jednej strony najbardziej zaawansowane technologicznie jednostki, z drugiej - bardziej efektywne kosztowo fregaty, okręty wsparcia i platformy bezzałogowe, które zapewniają dostępność oraz elastyczność, pozwalając zrównoważyć rosnące koszty pojedynczych dużych jednostek. ​Dokument wprost wskazuje (m.in.) fregaty oraz systemy autonomiczne jako elementy równoważące dla funkcjonowania najdroższych jednostek i rozwiązań.

Trzy filary: biznes, dominacja, przemysł

Pierwszy filar, "Change How We Do Business", ma odwrócić logikę procesu zakupów od powolnej, nastawionej na zgodność biurokracji ku "warfighting-focused enterprise", czyli mechanizmowi zorientowanemu na realne wymagania pola walki. ​ Plan mówi o konieczności poprawy przewidywalności zamówień, dotrzymywania terminów i budżetów oraz o wyższym poziomie odpowiedzialności przemysłu stoczniowego za opóźnienia i przekroczenia kosztów. ​

Drugi filar, "Enhance Maritime Dominance", odwołuje się do tzw. "Hedge Strategy" - budowy zbilansowanej floty, która ma być zdolna utrzymać przewagę decyzyjną i inicjatywę, a w razie potrzeby wygrać konflikt w pełnym spektrum operacji. ​ Zamiast jednego idealnego modelu floty autorzy podkreślają potrzebę adaptowalności i tworzenia struktury sił umożliwiającej eskalację na własnych warunkach, przy jednoczesnym utrzymaniu odstraszania na odcinku nuklearnym i konwencjonalnym. ​

Trzeci filar, "Revitalize Our Industrial Base", bezpośrednio łączy plan budowy okrętów z polityką gospodarczą administracji amerykańskiej. ​ Dokument "America's Maritime Action Plan" przypomina, że USA odpowiadają obecnie za mniej niż 1% światowej produkcji statków handlowych i wskazuje odbudowę krajowej bazy stoczniowej jako warunek przywrócenia amerykańskiej siły morskiej, (m.in.) poprzez zwiększenie zdolności budowy statków i tworzenie "Maritime Prosperity Zones" jako magnesu dla inwestycji w przemysł morski. ​

Rdzeń planu: siły powierzchniowe, okręty podwodne i lotniskowce

Środkowa część "Navy Shipbuilding Plan" opisuje sposób modernizacji głównych segmentów floty bojowej: sił powierzchniowych, okrętów podwodnych i lotniskowców. ​ W segmencie sił powierzchniowych plan zakłada kontynuację linii dużych jednostek wielozadaniowych oraz wzmocnienie roli fregat jako tańszego, liczniejszego komponentu (tzw. konia roboczego floty), który może przejąć część zadań w obszarze eskorty, obrony powietrznej grup okrętowych i ochrony szlaków komunikacyjnych. ​

W odniesieniu do okrętów podwodnych i lotniskowców dokument podkreśla utrzymanie istniejących filarów odstraszania i projekcji siły, jednocześnie wskazując na konieczność ścisłego powiązania tych platform z rosnącym udziałem systemów bezzałogowych i uzbrojenia dalekiego zasięgu. ​ Chodzi o to, by najdroższe jednostki - lotniskowce i atomowe okręty podwodne - były wykorzystywane w sieciocentrycznym systemie rozpoznania, rażenia i wsparcia, a nie wyłącznie jako samodzielne platformy. ​

W tym kontekście plan i towarzyszące mu analizy wskazują na rozwój autonomicznych systemów podwodnych jako jednego z kierunków zwiększania liczebności i elastyczności floty. ​​ Army Recognition zwraca uwagę, że w latach fiskalnych 2027 do 2030, US Navy finansuje łącznie 18 dużych bezzałogowych pojazdów podwodnych Orca XLUUV (2 + 16), rozwijanych przez firmę Boeing na bazie platformy Echo Voyager, przeznaczonych do długotrwałych, skrytych misji rozpoznawczych, minowania i potencjalnego przenoszenia uzbrojenia na teatrze Pacyfiku. 

Logistyka i transport: cicha oś planu

Istotną część dokumentu stanowi opis transportu morskiego i logistyki, choć pozostaje ona mniej widoczna niż wątki jednostek bojowych. ​"Navy Shipbuilding Plan" przypomina, że Ready Reserve Force (część rezerwowej floty handlowej USA) utrzymywana jest w ograniczonej gotowości, jednak w praktyce odpowiada za transport większości sprzętu oraz zaopatrzenia wojsk lądowych i piechoty morskiej w czasie dużych operacji.

W segmencie transportu morskiego plan przewiduje dwutorową strategię odnowy tzw. "surge sealift fleet", opartą z jednej strony na zakupach używanych statków typu roll-on/roll-off, z drugiej - na budowie nowej serii jednostek o konstrukcji zbliżonej do handlowych. ​ Dokument zapowiada, że pierwszy nowy, komercyjny wariant statku typu roll-on/roll-off ma zostać zamówiony w roku budżetowym 2027, a cztery kolejne do 2031, z dostawami na początku lat trzydziestych. ​

W części poświęconej siłom transportu morskiego "Navy Shipbuilding Plan" stwierdza, że długoterminowa odbudowa floty "surge sealift" jest warunkiem utrzymania zdolności do szybkiego przerzutu związków lądowych na globalnych kierunkach operacyjnych. ​ Ten segment jest ściśle powiązany z założeniami "America's Maritime Action Plan", w którym administracja zapowiada zachęty dla inwestycji w krajowe stocznie i flotę handlową jako niezbędne zaplecze strategiczne dla działań US Navy. ​​

Wsparcie dla sił podwodnych: program AS(X)

Osobny fragment "Navy Shipbuilding Plan" poświęcono okrętom-warsztatom dla sił podwodnych tzw. "submarine tenders", pełniącym rolę mobilnego zaplecza remontowego, uzbrojeniowego i logistycznego dla okrętów podwodnych oraz wybranych jednostek nawodnych. ​ Dokument opisuje te okręty jako kluczowy element zdolności "rearm, repair, resupply, recover", szczególnie w warunkach kontenstowanej logistyki, gdzie stałe zaplecze portowe może być zagrożone lub niedostępne. ​

Plan wprowadza program AS(X) jako następcę okrętów USS "Emory S. Land" (AS 39) i USS "Frank Cable" (AS 40), które według dokumentu działają już ponad zakładaną żywotność. ​ Nowa generacja okrętów-warsztatów ma zapewniać wysunięte utrzymanie techniczne, przeładunek, magazynowanie uzbrojenia oraz obsługę systemów autonomicznych, a także wspierać załogi w sytuacjach awaryjnych, wzmacniając gotowość i dostępność floty podwodnej na kluczowych kierunkach operacyjnych. ​

Plan floty a "America's Maritime Action Plan"

"America's Maritime Action Plan" stanowi polityczny parasol dla szczegółowych rozwiązań opisanych w "Navy Shipbuilding Plan". ​​ Biały Dom wprost przyznaje, że USA budują mniej niż 1% światowych statków handlowych i że bez odbudowy krajowej bazy stoczniowej oraz powiązanej infrastruktury nie da się utrzymać statusu czołowego państwa morskiego ani realizować ambitnych planów modernizacji floty wojennej. ​

W tym ujęciu "Navy Shipbuilding Plan" jest praktycznym narzędziem wdrażania szerszego planu: z jednej strony stabilizuje zamówienia dla stoczni w horyzoncie 30 lat, z drugiej - porządkuje priorytety między segmentami floty, tak aby inwestycje w okręty bojowe, jednostki logistyczne, systemy bezzałogowe i programy wsparcia, takie jak AS(X) czy nowe statki typu roll-on/roll-off, wzajemnie się uzupełniały, a nie konkurowały o zasoby w sposób chaotyczny. ​​ Dokumenty rządowe łącznie pokazują, że celem jest nie tylko zwiększenie liczby kadłubów, ale odbudowa całego ekosystemu przemysłowego i transportowego, który ma umożliwić utrzymanie "Golden Fleet" w realnej gotowości przez kolejne dekady.