• Putin nie odwołał dekretu z 2022 r. o częściowej mobilizacji, nadal on obowiązuje.
• Kreml unika otwartego lub pełnego poboru, by nie wywołać paniki społecznej i fali emigracji.
• Braki kadrowe łata się służbą kontraktową, werbunkiem więźniów i aresztantów, pomocą KRLD oraz rekrutacją cudzoziemców.
Już kilkakrotnie Putin miał sięgać po rezerwistów
Dotychczas tylko Kreml uczynił to raz jedyny. Wskutek dużych strat poniesionych na froncie prezydent Federacji Rosyjskiej 21 września 2022 r. podpisał dekret o częściowej mobilizacji. De facto to prawo nadal jest aktualne. Owszem, pod koniec października Ministerstwo Obrony FR ogłosiło, że pobór dobiegł końca. Jednak Putin do dziś nie wydał dekretu o jego zakończeniu. W zatem obowiązującym był określony limit poboru, ale ten punkt został utajniony, więc dane o tym, ilu żołnierzy zostało powołanych do służby, bazują na późniejszych informacjach MO FR i korektach ukraińskich dokonanych na podstawie ustaleń HUR (wywiadu wojskowego).
Jesienią 2022 r. ówczesny minister obrony FR Siergiej Szojgu zadeklarował, że powołano 300 tys. rezerwistów. W analizie Instytutu Europy Środkowej podano:
„Zgodnie z informacjami szefa ukraińskiego wywiadu wojskowego (HUR), gen. Kyryło Budanowa, Rosja powołała jesienią 2022 r. ok. 350 tys. osób i dodatkowo każdego miesiąca kolejne 20-22 tys. W wywiadzie dla Radia Swoboda z 25 sierpnia 2023 r. dawał on do zrozumienia, że Rosja planuje zmobilizować jeszcze 450 tys. osób, co wywołało dyskusję na temat ewentualnej nowej fali mobilizacji w Rosji”.
I co jakiś czas w przestrzeni informacyjnej pojawiają się hipotezy (często podparte tzw. dobrze poinformowanymi źródłami), że Kreml szykuje się do ogłoszenia „pełnej mobilizacji” lub – jak kto woli – drugiej fali poboru.
Miało do niej dojść w pierwszym kwartale 2023 r. HUR informował, że Putin ma to ogłosić w przemówieniu, a poborem miało być objętych pół miliona osób. Potem Putin miał ogłosić pobór latem 2023 r., w rocznicę ogłoszenia „cichej mobilizacji”.
Następnie od jesieni 2023 r. zachodnie media oraz eksperci, cytujący m.in. oceny brytyjskiego wywiadu, wskazywali, że Putin wstrzymuje się z ogłoszeniem mobilizacji wyłącznie do wyborów prezydenckich w marcu 2024 r.
Jesienią 2025 r. w zachodnich mediach rozważano, czy znów nie dojdzie do „cichej mobilizacji”, bo rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow puścił w świat stwierdzenie o „mobilizacji całego społeczeństwa”.
Poczytano je za wstęp do ogłoszenia „drugiej fali” poboru. Ostatnie pogłoski (hipotezy, spekulacje itp.) dotyczyły, jak wspomniałem, początków jesieni 2026 r.
Według HUR i amerykańskich mediów samo kontraktowanie żołnierza nie zaspokaja potrzeb na froncie, więc po wyborach do Dumy Państwowej będzie ogłoszona mobilizacja. Przekaz był tak silny, że po kilkaset tysięcy rezerwistów wolało wyjechać do Gruzji i Armenii, niż czekać w Rosji na bieg wydarzeń.
Formalnie Putin nie musi ogłaszać kolejnej fali częściowej mobilizacji
Rozwine początkowy wątek. W rosyjskim systemie prawnym jest tak, że dekret prezydencki może być odwołany tylko przez prezydenta, chyba że zaznaczono w nim, do kiedy obowiązuje. A w (10-punktowym) dekrecie nr 647 z 21 września 2022 r. „O ogłoszeniu częściowej mobilizacji w Federacji Rosyjskiej” czegoś takiego nie uwzględniono. Zatem formalnie nic na nowo Putin w tej kwestii nie musi ogłaszać.
Czasem można zastanawiać się nad tym, dlaczego w FR ogłoszono „częściową”, a nie „pełną mobilizację”? Wydaje się oczywiste, że jej ogłoszenie zaprzeczyłoby temu, czym Kreml określa konflikt z Ukrainą. Dla Rosji jest to specjalna operacja wojskowa (SWO), a nie wojna. Miała potrwać góra trzy tygodnie (acz w infosferze utrwaliło się, że miała trwać tylko trzy dni). Nawet we wrześniu 2022 r., a tym bardziej teraz, ogłoszenie pełnej mobilizacji byłoby dla Putina i jego ekipy przyznaniem się do krachu SWO.
Zresztą Moskwa nie musi sięgać po pełną mobilizację. Powtórzę: w dekrecie nr 647 pozycja o liczbie osób objętych częściowym poborem jest utajniona, nie ma wyznaczonego jego końca, więc Władimir Władimirowicz Putin dysponuje narzędziem do zmobilizowania. W dowolnym momencie może zdecydować, ilu chce poborowych i kiedy chce ich „wziąć w kamasze”.
To teoria. Putin wie, że uruchamianie dekretu nr 647 nie przysporzy mu w społeczeństwie aplauzu, więc sięga po zastępcze metody uzupełnienia mas żołnierskich realizujących jego SWO. Znacznie, ale to znacznie kosztowniejsze w realizacji, ale – jak widać – Rosję stać na to.
Zeki, alimenciarze i emigranci zarobkowi z całego świata walczą na Ukrainie
Kreml postawił na służbę kontraktową. Państwo płaci żołnierzowi za to, że się bije z Ukraińcami. Państwo wypłaca rodzinom poległych bojców odszkodowania. Są to, jak na warunki rosyjskie, a szczególnie azjatyckiej prowincji – głubinki, spore pieniądze. Jeszcze większe Kreml płaci żołnierzom/najemnikom przeróżnych prywatnych kompanii wojskowych (PKW), z których najbardziej znana, acz już nieco zapomniana, jest PKW Wagner, powszechnie nazywana Grupą Wagnera.
Udział PKW w pierwszych latach wojny miał niebagatelne znaczenie. Wagnerowcy, po wielomiesięcznych walkach, zdobyli Bachmut i kilka innych ważnych w tej wojnie miast ukraińskich. Majstersztykiem rosyjskiego uzupełniania strat na froncie było zaangażowanie do SWO kryminalistów. Wpierw werbowała ich, w zamian za kasację wyroku, Grupa Wagnera, a od lutego 2023 r. werbunek przejęło Ministerstwo Obrony, tworząc z więźniów oddziały szturmowe Szturm-Z i Szturm-V.
Za obietnicę (uwarunkowaną) abolicji udało się pozyskać, bez ogłaszania części dalszej częściowej mobilizacji, 180 tys. zeków (więźniów – w rosyjskim slangu). Tym sposobem załatano nie tylko braki kadrowe na froncie, ale sprawiono, że w koloniach karnych jest teraz znacząco więcej miejsc w celach niż przed werbunkiem kryminalistów. A jak dowódcy poległych zeków wpisywali w raportach, że „zaginęli w akcji”, to państwo zaoszczędzało na wypłacie ich rodzinom odszkodowań.
Nie wiadomo, ilu zeków dożyło do abolicji. Zasoby kadrowe w koloniach karnych wyczerpały się, bo ryzyko, że się nie dożyje kasacji wyroku, jest spore. Lepiej więc siedzieć w łagrze, niż leć martwym na froncie. Co zrobiła władza?
W 2024 r. Putin podpisał nowelizację kodeksu karnego. Sięgnięto po mających kłopoty z prawem, ale jeszcze nie skazanych prawomocnie. Aresztowani mogą podpisać z armią kontrakt. Wówczas postępowanie karne wobec takich dobrowolców (ochotników) zostaje zawieszone. A jak taki żołnierz zostanie odznaczony lub dożyje do zakończenia kontraktu, to postępowanie wobec niego zostanie całkowicie umorzone.
Z takiej szansy, oczywiście obarczonej znaczącym ryzykiem, korzystają nie tylko zwykli kryminaliści, którzy obrobili sklep albo ukradli samochód. To oferta adresowana także do tzw. alimenciarzy.
Rosyjski (niezależny) portal Ważnyje Istorii (Ważne Historie) przestudiował statystyki Federalnej Służby Komorniczej. Okazuje się, że w pierwszej połowie 2026 r. komornicy sądowi zawiesili 1379 spraw karnych z paragrafu o uchylaniu się od płacenia alimentów. Powód: oskarżeni albo zostali powołani do służby wojskowej, albo też postanowili wojować z Ukrainą i podpisali kontrakty z resortem obrony. Zakładając, że tempo patriotycznego zaangażowania alimenciarzy utrzymało się, to na wojnę trafić mogło z 2,5 tys. takich osób. To niby niewiele, ale człowiek do człowieka i będzie kim walczyć.
Polityka „ziarnka do ziarnka, aż zbierze się miarka” sprawia, że nie powinniśmy dziwić się, gdy w filmikach z frontu widzimy rosyjskich żołnierzy rodem z Afryki czy innych dalekich stron świata. Nie wspominam już o kontyngencie północnokoreańskim, bo ich obecność na wojnie wynika z umowy o wzajemnej pomocy. Za rosyjskie pieniądze i dla Rosji walczy sporo inostranców.
Najczęściej kusi ich oferta pracy w Rosji, w cywilnym charakterze. Potem dowiadują się, że praca jest, ale na baczność i z kałachem na ramieniu.
Walczą (lub walczyli) więc obywatele państw afrykańskich, Uzbekistanu, Tadżykistanu, Peru, Nepalu, Kuby, Egiptu, Indii, Sri Lanki, Serbii i wielu innych państw. Ilu? Tego rosyjskie MO nie podaje. To dane niejawne. Ponadto wielu z nich dostaje rosyjskie paszporty, więc w statystykach są uwzględniani jako Rosjanie (w znaczeniu obywatelstwa FR, a nie narodowości). Szacuje się, że zwerbowano nawet 40 tys. takich żołnierzy-obcokrajowców.
Reasumując: jak na razie Kreml nie ma potrzeby, by ogłaszać kolejną falę mobilizacji. Obecnie istniejące mechanizmy uzupełniania stanów kadrowych na froncie zdają się być wystarczające, a w budżet państwa nadal stać na opłacanie kontraktowców niż ogłaszanie kolejnej wojny ojczyźnianej...
Podcasty
Playlisty tematyczne
