• Memorandum zakłada stopniowe znoszenie sankcji nałożonych na Iran.
• W tekście pojawia się zapis o funduszu odbudowy Iranu o wartości co najmniej 300 mld dolarów.
• Dokument nie zawiera szczegółowych ograniczeń irańskiego programu nuklearnego.
• Kontrowersje budzą zapisy dotyczące wycofania sił USA z regionu oraz odblokowania irańskich aktywów.
• Donald Trump sugeruje, że ostateczny kształt porozumienia wciąż może ulec zmianie.
Memorandum przewiduje rozpoczęcie 60-dniowych negocjacji
Jak podała stacja, tekst porozumienia otrzymała od amerykańskiego urzędnika, a jego treść potwierdził dyplomata, który widział go podczas szczytu G7 we Francji, a także dwie inne osoby. Według amerykańskiego oficjela jest to tekst, pod którym cyfrowo podpisali się w niedzielę prezydent USA Donald Trump i wiceprezydent J.D. Vance oraz przewodniczący irańskiego parlamentu Mohammad Ghalibaf. Taki sam tekst opublikowały również agencja Bloomberg oraz irańska agencja Tasnim.
Rzecznik Białego Domu stwierdził, że tekst nie odzwierciedla faktycznego „memorandum of understanding”.
Zgodnie z wcześniejszymi twierdzeniami urzędników Białego Domu porozumienie rozpoczyna się od deklaracji USA i Iranu - wraz z sojusznikami - natychmiastowego zawieszenia broni „na wszystkich frontach, w tym w Libanie”. Nie ma natomiast mowy o konieczności wycofania wojsk Izraela z Libanu. Memorandum przewiduje rozpoczęcie 60-dniowych negocjacji na temat ostatecznej umowy pokojowej.
Tekst porozumienia skonstruowany jest tak, że faktyczne negocjacje ruszą dopiero po „otrzymaniu zapewnień dotyczących rozpoczęcia wdrażania artykułów 4, 5, 10 i 11”. Punkty te przewidują zniesienie amerykańskiej blokady Iranu i podjęcie przez Iran kroków, by w pełni przywrócić żeglugę przez cieśninę Ormuz w ciągu 30 dni, „uwzględniając potrzebę usunięcia przeszkód technicznych i neutralizacji min przez Iran”.
Wbrew twierdzeniom m.in. Vance'a nie ma tam bezpośredniego wykluczenia pobierania opłat przez Iran. Wbrew doniesieniom irańskich mediów nie ma wzmianki o tym, że taki system opłat będzie funkcjonował. W punkcie 4. USA zobowiązują się ponadto do wycofania swoich sił z otaczających obszarów w ciągu 30 dni od zawarcia ostatecznego porozumienia.
Artykuły 10 i 11 mówią o natychmiastowym zawieszeniu sankcji USA na sprzedaż irańskiej ropy naftowej i zobowiązaniu USA do odblokowania zamrożonych aktywów Iranu „w miarę postępów negocjacji w sprawie ostatecznego porozumienia”. Iran zgadza się na stworzenie mechanizmu kontroli wdrażania porozumienia, lecz nie ma na ten temat żadnych szczegółów.
Tekst nie zawiera żadnych konkretnych zobowiązań Iranu w sprawie jego programu nuklearnego, poza potwierdzeniem, że Republika Islamska „nigdy nie wyprodukuje broni jądrowej”. Los wzbogaconego uranu ma zostać uregulowany w porozumieniu końcowym, które ma potwierdzić, że Iran nie wytworzy broni jądrowej.
Jednym z najbardziej kontrowersyjnych punktów jest ten dotyczący funduszu na odbudowę Iranu o wartości co najmniej 300 mld dolarów. Zapisy umowy mówią, że USA „zobowiązują się, wraz ze swoimi partnerami regionalnymi, do opracowania kompleksowego planu, uzgodnionego przez obie strony, na rzecz odbudowy i rozwoju gospodarczego Islamskiej Republiki Iranu, zapewniając jednocześnie finansowanie w wysokości co najmniej 300 mld dolarów”. To zdaje się podważać twierdzenia m.in. Trumpa i Vance'a, że USA nie wpłacą na ten cel żadnych pieniędzy, a środki te zostaną ewentualnie przeznaczone przez państwa Zatoki Perskiej.
USA zobowiązują się też do zniesienia wszystkich sankcji na Iran, lecz „zgodnie z harmonogramem uzgodnionym w ramach porozumienia końcowego”.
Jak zaznacza CNN, niektórzy urzędnicy Białego Domu bagatelizowali znaczenie memorandum, nazywając je „dokumentem politycznym”, który nie odzwierciedla kluczowych potajemnych zobowiązań Iranu wobec USA, zwłaszcza w kwestii przyszłości programu nuklearnego Teheranu.
Jeszcze w środę niepewność co do ustaleń z Iranem sygnalizował sam Trump. Pytany podczas spotkania z prezydentem Egiptu o to, czy tekst wciąż jest poprawiany, odparł: „Jeśli mi się nie będzie podobało, wrócimy do strzelania do nich, do zrzucania bomb na ich głowy”.
Oto tłumaczenie tekstu w formie opublikowanej przez media
1 — Islamska Republika Iranu i Stany Zjednoczone, wraz ze swoimi sojusznikami w trwającej wojnie, deklarują wraz z podpisaniem niniejszego Porozumienia („Memorandum of Understanding” - PAP) natychmiastowe i trwałe zakończenie wojny na wszystkich frontach, w tym w Libanie, i zobowiązują się, że odtąd nie podejmą żadnych wrogich działań przeciwko sobie nawzajem oraz powstrzymają się od gróźb lub użycia siły przeciwko sobie. Porozumienie ostateczne potwierdzi postanowienia niniejszego artykułu i pozostałych artykułów.
2 — Islamska Republika Iranu i Stany Zjednoczone zobowiązują się do poszanowania wzajemnej suwerenności i integralności terytorialnej oraz do powstrzymania się od ingerencji w sprawy wewnętrzne drugiej strony.
3 — Islamska Republika Iranu i Stany Zjednoczone zobowiązują się do negocjacji i osiągnięcia porozumienia ostatecznego w terminie maksymalnie 60 dni, z możliwością przedłużenia za obopólną zgodą.
4 — Niezwłocznie po podpisaniu niniejszego Porozumienia Stany Zjednoczone zniosą blokadę morską i zapobiegną wszelkim ingerencjom lub utrudnieniom w ruchu Islamskiej Republiki Iranu, a także przywrócą pełną przepustowość ruchu w ciągu maksymalnie 30 dni; ruch statków ze strony Islamskiej Republiki Iranu będzie proporcjonalny do natężenia ruchu sprzed wojny. Stany Zjednoczone zobowiązują się również do wycofania swoich sił z otaczających obszarów w ciągu 30 dni od zawarcia ostatecznego porozumienia.
5 — Po podpisaniu niniejszego Porozumienia Islamska Republika Iranu niezwłocznie podejmie kroki w celu zapewnienia, że ruch statków handlowych z Zatoki Perskiej do Morza Omańskiego i vice versa zostanie wznowiony w ciągu 30 dni do natężenia ruchu sprzed wojny, uwzględniając potrzebę usunięcia przeszkód technicznych i neutralizacji min przez Iran.
6 — Stany Zjednoczone zobowiązują się, wraz ze swoimi partnerami regionalnymi, do opracowania kompleksowego planu, uzgodnionego przez obie strony, na rzecz odbudowy i rozwoju gospodarczego Islamskiej Republiki Iranu, zapewniając jednocześnie finansowanie w wysokości co najmniej 300 mld dolarów. Mechanizm wdrażania tego planu, jako części porozumienia końcowego, zostanie opracowany w ciągu 60 dni.
7 — Stany Zjednoczone zobowiązują się do zniesienia, zgodnie z harmonogramem uzgodnionym w ramach porozumienia końcowego, wszelkich rodzajów sankcji nałożonych obecnie na Islamską Republikę Iranu, w tym rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ i Rady Gubernatorów Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA), a także wszystkich jednostronnych sankcji USA, zarówno pierwotnych, jak i wtórnych.
8 — Islamska Republika Iranu potwierdza, że nigdy nie będzie produkować broni jądrowej. Islamska Republika Iranu i Stany Zjednoczone uzgodniły, że los wzbogaconego materiału nuklearnego oraz los wszystkich innych wzajemnie uzgodnionych kwestii związanych z energią jądrową, w tym potrzeb jądrowych Iranu, zostaną odpowiednio uregulowane w porozumieniu końcowym; porozumienie końcowe potwierdzi postanowienia niniejszego artykułu.
9 — Islamska Republika Iranu i Stany Zjednoczone zgadzają się, że do czasu osiągnięcia ostatecznego porozumienia utrzymają status quo: Iran utrzyma status quo w swoim programie nuklearnym, a Stany Zjednoczone nie nałożą na Iran nowych sankcji ani nie wzmocnią swoich sił zbrojnych w regionie.
10 — Stany Zjednoczone zobowiązują się, że niezwłocznie po podpisaniu niniejszego Porozumienia i do dnia zniesienia sankcji Departament Skarbu (Ministerstwo Finansów - PAP) Stanów Zjednoczonych wyda zwolnienia z eksportu irańskiej ropy naftowej, produktów petrochemicznych i ich pochodnych, a także wszelkich powiązanych usług, w tym bankowych, ubezpieczeniowych, transportowych i tym podobnych.
11 — Stany Zjednoczone zobowiązują się, że w świetle postępów negocjacji w sprawie ostatecznego porozumienia zamrożone lub objęte restrykcjami fundusze i aktywa Islamskiej Republiki Iranu zostaną zwolnione i w pełni udostępnione. Fundusze te, niezależnie od tego, czy są przechowywane na rachunku głównym, czy też przelane, zostaną wykorzystane na wszelkie płatności na rzecz beneficjenta końcowego określone przez Bank Centralny Islamskiej Republiki Iranu i będą w pełni dostępne do wykorzystania. Stany Zjednoczone zobowiązują się do wydania na tej podstawie wszystkich niezbędnych zezwoleń i licencji.
12 — Islamska Republika Iranu i Stany Zjednoczone zgadzają się, że zostanie ustanowiony mechanizm wdrożeniowy w celu nadzorowania pomyślnego wdrożenia Porozumienia Ostatecznego i przyszłych zobowiązań wynikających z tego Porozumienia.
13 — Po podpisaniu niniejszego Porozumienia (Memorandum - PAP) oraz otrzymaniu zapewnień dotyczących rozpoczęcia wdrażania Artykułów 4, 5, 10 i 11 niniejszego Porozumienia oraz kontynuacji wdrażania tych działań Islamska Republika Iranu i Stany Zjednoczone rozpoczną negocjacje w sprawie Porozumienia Ostatecznego wyłącznie w odniesieniu do pozostałych Artykułów.
14 — Porozumienie ostateczne zostanie zatwierdzone w drodze wiążącej rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ.
Kilka zdań komentarza
Donald Trump zapowiedział, że może podać do wiadomości publicznej treść memorandum jeszcze przed ceremonią podpisania porozumienia. Zakładając, że opublikowany przez media tekst jest co najmniej zbliżony do oryginalnego, można stwierdzić, że Iranowi udało się uzyskać znaczące korzyści.
USA zniosą sankcje, Teheran będzie mógł eksportować ropę naftową, a dodatkowo ma otrzymać 300 mld USD na powojenną odbudowę. Taką cenę USA miałyby zapłacić w zamian za deklarację Iranu, że nie będzie produkował broni jądrowej i za jego zgodę na dalsze negocjacje.
Dokument należy postrzegać jako polityczną deklarację obu stron, a nie dwustronną umowę. Na wypracowanie jej ostatecznej treści USA i Iran mają 60 dni.
Biały Dom dystansuje się od tej publikacji. Być może dlatego, że jest to jedynie szkic dokumentu. A może dlatego, że z jego treści wynika, iż USA poszły na daleko idące ustępstwa wobec Islamskiej Republiki Iranu. Za dwa dni okaże się, na ile przeciek odpowiada faktycznej treści memorandum. Wówczas będzie można ocenić, czy opublikowany przez media tekst jest rzeczywistym projektem porozumienia, czy też jedynie jednym z roboczych szkiców, w tym takim, który został później odrzucony.
Może się również okazać, że jest to dokument niepełny, bo pozbawiony tajnych załączników. Jeśli tak jest, powstaje pytanie: czy one również ujrzą światło dzienne dzięki anonimowemu, ale dobrze poinformowanemu urzędnikowi wysokiego szczebla?
Polecany artykuł:
Podcasty
Playlisty tematyczne
