Od fascynacji przemocą do ataku. Nowe oblicze radykalizacji
Proces radykalizacji rzadko jest nagły. W wywiadze dla „Rzeczpospolitej” płk Małgorzata Żochowska wskazuje, że polega on na stopniowym przesuwaniu granic tego, co człowiek uważa za dopuszczalne. To, co początkowo szokuje, z czasem zostaje oswojone, a w końcu zaakceptowane jako możliwy sposób działania. ABW, poprzez swoje Centrum Antyterrorystyczne, analizuje całość zjawiska, a nie pojedyncze, wyrwane z kontekstu wpisy w sieci. Niepokój budzi połączenie sygnałów i ich eskalacja – moment, gdy ktoś przechodzi od mówienia o przemocy do jej planowania.
Niepokojący jest zwłaszcza trend radykalizacji bez wyraźnego podłoża ideologicznego. Jak wynika z raportu z działań ABW w latach 2024-2025, wspólnym mianownikiem dla wielu młodych osób staje się fascynacja masowymi zabójstwami i brutalnymi materiałami krążącymi w internecie. Przykładów nie brakuje: w ostatnich latach zatrzymano m.in. 17-latka przygotowującego zamach w imieniu ISIS oraz dwóch 16-latków ze środowiska neonazistowskiego, którzy na platformach Discord i Telegram wymieniali się treściami dotyczącymi masowych mordów. To pokazuje, że zagrożenie jest realne i dotyka coraz młodszych.
Jednym z największych wyzwań dla służb pozostaje internet. Płk Żochowska obala mit, zgodnie z którym każdy niepokojący wpis jest natychmiast przechwytywany przez służby. Znaczna część aktywności młodych odbywa się w zamkniętych grupach, na serwerach gier czy w szyfrowanych komunikatorach, do których dostęp jest mocno ograniczony. To tam, w poczuciu anonimowości i akceptacji, skrajne poglądy mogą swobodnie kiełkować i wzmacniać się nawzajem.
Problem narasta, gdy internet staje się jedynym miejscem, gdzie młody człowiek czuje się rozumiany i zauważony. Wówczas taka zamknięta społeczność daje poczucie przynależności i przesuwa granice akceptowalnych zachowań. Choć ABW ma możliwość blokowania treści terrorystycznych, jest to działanie wtórne. Znacznie trudniejsze jest dotarcie do materiałów krążących w niewielkich, hermetycznych grupach. – Można usunąć materiał z internetu. Znacznie trudniej usunąć wpływ, jaki zdążył już wywrzeć na człowieka – podsumowuje płk Żochowska.
Nie istnieje jeden uniwersalny profil potencjalnego zamachowca. Zagrożeniem nie jest każdy samotny nastolatek czy osoba o kontrowersyjnych poglądach. Niepokoić powinna przede wszystkim nagła zmiana zachowania i eskalacja zainteresowania przemocą. Ryzyko rośnie, gdy nakładają się na siebie trzy elementy: osobista podatność (wynikająca np. z kryzysu, izolacji, frustracji), wpływ radykalizującego środowiska oraz pojawienie się realnej możliwości działania. To wyścig z czasem o to, kto pierwszy dotrze do młodego człowieka – ktoś, kto zaoferuje pomoc, czy ktoś, kto wykorzysta jego słabości.
Dlatego obok działań operacyjnych, ABW stawia na szeroko zakrojoną prewencję. Agencja organizuje szkolenia dla nauczycieli i dyrektorów szkół, prowadzi kampanie informacyjne, takie jak „4U!” czy „Broń się w necie”, ucząc krytycznego myślenia i odporności na manipulację. Płk Żochowska podkreśla jednak, że żadne działania instytucjonalne nie zastąpią czujności najbliższego otoczenia. To rodzic, nauczyciel czy kolega z klasy jako pierwsi mogą zauważyć, że z młodym człowiekiem dzieje się coś złego. Ich wczesna reakcja może mieć o wiele większe znaczenie niż jakakolwiek późniejsza interwencja służb.
Źródło: „Rzeczpospolita”
